Ο πλούτος είναι θέμα… ευφυΐας

Ποια είναι η λύση για τη φτώχεια στις αναπτυσσόμενες χώρες; Να βελτιωθεί η
διατροφή των εγκύων και των βρεφών ώστε να αυξηθεί ο μέσος δείκτης ευφυΐας του
πληθυσμού. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζει μία αμφιλεγόμενη μελέτη που συσχετίζει
άμεσα την ανθρώπινη ευφυΐα με την εθνική οικονομική κατάσταση.

Ο Ρίτσαρντ Λιν, επίτιμος καθηγητής Ψυχολογίας στο ιρλανδικό πανεπιστήμιο του
Όλστερ, και ο Τάτου Βανχάνεν, επίτιμος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο
φινλανδικό πανεπιστήμιο του Τάμπερε (και πατέρας του Φινλανδού πρωθυπουργού),
χαρτογράφησαν τα παγκόσμια επίπεδα ευφυΐας υποβάλλοντας σε τεστ IQ ένα
αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού 60 διαφορετικών χωρών. Κατόπιν,
συνέκριναν τη μέση ευφυΐα με τον εθνικό πλούτο – και συγκεκριμένα με το
Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν. Και κατέληξαν στο συμπέρασμα πως το περίπου 58% των
διαφορών στον εθνικό πλούτο μπορεί να εξηγηθεί από τις διαφορές στην ευφυΐα:
κάθε ένας βαθμός IQ πάνω από τους 70 ισοδυναμεί με 750 επιπλέον ευρώ για το
κατά κεφαλήν ΑΕΠ.

Οι παράγοντες

Όλες οι αποκλίσεις από την τάση αυτή οφείλονται, σύμφωνα με τους δύο
επιστήμονες, σε οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες. H Κίνα, η Ρωσία και οι
χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που έχουν υψηλό μέσο IQ (περίπου 100), αλλά
χαμηλά κατά κεφαλήν εισοδήματα, έχουν ιστορία σοσιαλιστικών συστημάτων, τα
οποία αναστέλλουν τη φυσική σχέση μεταξύ ευφυΐας και εθνικού πλούτου. Από την
άλλη πλευρά, η παρουσία πετρελαίου στα κράτη του Κόλπου, διαμαντιών στην
Μποτσουάνα και ενός φιλικού προς τους τουρίστες κλίματος στις Βερμούδες
εξασφαλίζουν στις χώρες αυτές υψηλότερο ΑΕΠ σε σύγκριση με άλλες, ανάλογα
«ευφυείς» χώρες.

Οι άνθρωποι με υψηλό δείκτη ευφυΐας, επιχειρηματολογούν οι ερευνητές, έχουν
τις περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν μια αποτελεσματική εθνική υποδομή
και να εκλέξουν ευφυείς πολιτικούς ηγέτες, οι οποίοι θα διαχειριστούν ορθά την
οικονομία. Ένα μεγάλο ποσοστό της ευφυΐας (περίπου το 50%) κληρονομείται.
Σημαντικό ρόλο, ωστόσο, παίζουν και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες. Στις
βιομηχανικά ανεπτυγμένες χώρες, το μέσο IQ αυξάνεται έως και κατά 25 βαθμούς
ανά γενιά. Εξ ου και οι συστάσεις των δύο επιστημόνων προς τις διεθνείς
υπηρεσίες αρωγής να βελτιώσουν τη διατροφή των εγκύων και των βρεφών στις
αναπτυσσόμενες χώρες – είναι ο πιο σημαντικός περιβαλλοντικός καθοριστικός
παράγοντας της ευφυΐας.

Οι αμφιβολίες

Μόνο που αρκετοί συνάδελφοί τους, όπως ο Βρετανός ψυχολόγος Όλιβερ Τζέιμς,
αμφισβητούν την αξιοπιστία των τεστ IQ, θεωρώντας πως είναι πολιτισμικά
«φορτισμένα». «Οι συντάκτες της μελέτης συγχέουν το IQ με την εκπαίδευση. Όταν
μια χώρα έχει ένα καλό εκπαιδευτικό σύστημα, η οικονομία της θα ωφεληθεί»,
λέει ο Τζέιμς. Ο Ρίτσαρντ Λιν, πάντως, ο ένας από τους δύο συντάκτες της
μελέτης, είναι συνηθισμένος στις αντιδράσεις. Το 1996 είχε υποστηρίξει πως ο
ανδρικός εγκέφαλος είναι κατά 80 κυβικά εκατοστά μεγαλύτερος από τον γυναικείο
– για αυτό και υπάρχουν περισσότεροι άνδρες με IQ άνω του 130. Αρκετές
φοιτήτριές του στο Πανεπιστήμιο του Όλστερ αποφάσισαν κατόπιν τούτου να
μποϊκοτάρουν το μάθημά του…

Τι είναι το IQ

* Τα τεστ ευφυϊας (IQ) θα κλείσουν σε ενάμιση μήνα έναν αιώνα ζωής.
Χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στη Γαλλία το 1904 για τον εντοπισμό των
ευφυών παιδιών, προσαρμόστηκαν όμως στη διάρκεια του A’ Παγκοσμίου Πολέμου
ώστε να καθορίζουν ποιος πρέπει να προαχθεί και ποιος να παραμείνει απλός
στρατιώτης.

* Το IQ (Intelligence Quotient, δηλαδή Δείκτης Ευφυΐας) δεν μετρά τις
γενικές γνώσεις, αλλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το μυαλό ενός
ανθρώπου. Συνυπολογίζει, μεταξύ άλλων, την ικανότητα λεκτικής και μη λεκτικής
λογικής κρίσης, την οπτική οξύτητα και παρατηρητικότητα και την ικανότητα
νοερής τέλεσης αριθμητικών πράξεων.

* Το φυσιολογικό IQ κυμαίνεται μεταξύ 85 και 115, με μέσο όρο το 100.
Για να αναγνωριστεί κάποιος ως ιδιοφυΐα, πρέπει να ξεπερνά το 145.

* Το υψηλότερο γνωστό IQ (210) εκτιμάται πως το είχε ο Γερμανός
συγγραφέας και ποιητής Γκαίτε.

© The Times, 2003

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κίττυ Ξενάκη