Eνστάσεις

H ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Φανάρι (τουρκικά φενέρ), η συνοικία όπου από το
1610 μετοίκησε το Πατριαρχείο. Υπάρχουν πολλές εκτιμήσεις για την ονομασία της
περιοχής μέσα στον Κεράτιο Κόλπο. H επικρατέστερη αναφέρεται στην ύπαρξη
μικρού λιμανιού με φανούς το βράδυ, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι η ονομασία
προέκυψε ύστερα από πολιορκία κατά τη διάρκεια της οποίας η περιοχή
προστατεύθηκε με εκατοντάδες αναμμένους δαυλούς.

Και στη μέση οι Ρωμιοί της Πόλης

Αυτούς τους ξέχασαν όλοι… Και Πατριαρχείο και Αρχιεπισκοπή και Ελλάδα…
Οι ίδιοι το χαρακτηρίζουν ανοικτά ως το τελευταίο χτύπημα σε μια κοινότητα
2.000 ανθρώπων.

Οι Έλληνες τουρίστες που επισκέπτονται κάθε χρόνο την Πόλη ξεπερνούν τις 150.000! Θα πάνε και στο Πατριαρχείο, αλλά δύσκολα θα έρθουν σε επαφή με τους ντόπιους Ρωμιούς (φωτό του 1957: Αθλήτριες του Πέρα)

Οι Έλληνες της Πόλης παρακολούθησαν την κρίση ίσως με τη μεγαλύτερη προσοχή
απ’ όλους όσους, άμεσα ή έμμεσα, μπλέχτηκαν στις ρασομαχίες. Στην αρχή
αιφνιδιάστηκαν, αν και ήξεραν καιρό τώρα ότι ο Βαρθολομαίος δεν τα πήγαινε
καλά με τον Χριστόδουλο. Στην εξέλιξή της ένιωσαν ότι δεν είχαν άλλη επιλογή
παρά να συσπειρωθούν γύρω από τον Πατριάρχη. Κυρίως, διότι εδώ και χρόνια ζουν
σ’ έναν μονόδρομο…

Ένας για κάθε χρόνο!

Όταν η Κωνσταντινούπολη θα γιορτάσει τα 1.700 χρόνια ιστορίας της (ιδρύθηκε το
330 μ.X.) υπολογίζεται ότι θα ζουν εκεί λιγότεροι από 1.300 Έλληνες. Ίσως και
πολύ λιγότεροι. Αν και δύσκολα η καθημερινότητα επιτρέπει να σηκώνει κανείς
συνειδητά τα βάρη της Ιστορίας, εντούτοις στην περίπτωση της μειονότητας αυτό
το βάρος είναι υπαρκτό. Σε 30-40 χρόνια οι άνθρωποι αυτοί είδαν τους φίλους
τους, τους συγγενείς τους και τα παιδιά τους να κατηφορίζουν προς την Ελλάδα
για μόνιμη εγκατάσταση. Κάθε φορά που τα ελληνοτουρκικά βιώνονταν ως κρίση
αυτοί τα βίωναν με την απώλεια αγαπημένων προσώπων τους.

Τα τελευταία χρόνια ακούνε πάλι πολλές ελληνικές φωνές στο Πέραν, στην πλατεία
Ταξίμ (το πρώτο υδραγωγείο που φτιάχτηκε ακριβώς λόγω της πολυπληθούς
ελληνικής κοινότητας εκεί), αλλά κυρίως στο καπαλί τσαρσί, στη μεγάλη
στεγασμένη αγορά. Μόνο που οι φωνές αυτές παζαρεύουν με τους Τούρκους εμπόρους
και σπανίως θα κάνουν μια βόλτα στο Ζωγράφειο, το περίφημο Λύκειο που φέτος
μόνο πάρτι δεν διοργάνωσε επειδή οι μαθητές αυξήθηκαν κατά τέσσερις! Έφτασαν
τους 56, όταν πριν από 30 χρόνια φοιτούσαν εκεί περίπου 750 παιδιά.

Όταν βιώνεται η Ιστορία

Πολλοί σήμερα πιστεύουν ότι τα Σεπτεμβριανά του ’55 ήταν η αρχή του τέλους για
τη δυναμική ελληνική κοινότητα της Πόλης. Και όμως, δύο χρόνια μετά ο
πληθυσμός της είχε αυξηθεί! Οι περισσότεροι ξαναγύρισαν, κυρίως επειδή βρήκαν
μια Ελλάδα φτωχή και διχασμένη και επειδή το πογκρόμ του Σεπτεμβρίου δεν είχε
συνέχεια. Εκατό χιλιάδες Έλληνες ζούσαν το 1964 στην Πόλη, όταν δέχτηκαν τη
μεγαλύτερη καταιγίδα: δέκα χιλιάδες απελάσεις συμπαρέσυραν στην Ελλάδα περίπου
60.000 Κωνσταντινουπολίτες. Οι περισσότεροι τεχνίτες και εξπέρ στην οικοδομή
βρήκαν χρήμα και χώρο στην Ελλάδα του οικοδομικού θαύματος. Και έμειναν πίσω
οι περισσότερο ηλικιωμένοι και όσοι απασχολούνταν στις υπηρεσίες της
κοινότητας και στο Πατριαρχείο. Το 1974 η εισβολή στην Κύπρο προκάλεσε νέα
αιμορραγία, η οποία έκτοτε συνεχίζεται. Τα παιδιά σπουδάζουν στην Ελλάδα και
δεν επιστρέφουν. Οι γεννήσεις είναι ελάχιστες (και κυρίως από μεικτούς
γάμους), οι κηδείες περισσότερες.

Φανάρι και καθημερινότητα

Αν παρακολουθήσει κανείς σήμερα την καθημερινή ζωή μέσα από τις δύο
ελληνόφωνες εφημερίδες (την «Ηχώ» και την «Απογευματινή») θα διαπιστώσει ότι
το Πατριαρχείο είναι η καθημερινότητά τους. Εκδρομές και λειτουργίες σε άδειες
και μακρινές εκκλησίες, συγκεντρώσεις σε κηδείες ή (σπανιότερα) γάμους. Όλα
αυτά που τους ξεχωρίζουν και δίνουν την αίσθηση μιας άλλης ταυτότητας σε μια
Πόλη περίπου 11.000.000 σχετίζονται σχεδόν αποκλειστικά με το Πατριαρχείο. Γι’
αυτούς, το κύρος του Πατριαρχείου δεν έχει να κάνει με το προσωπικό στοίχημα
κανενός Πατριάρχη. Δίνει υπόσταση και ζωή σε μία μειονότητα… Το λένε και οι
ίδιοι: Όσο μικραίνει η εμβέλεια του Πατριαρχείου μεγαλώνει η ανασφάλειά
τους… Και βλέπουν ότι το χρήμα (ρέει αφθονο από την ελληνική κυβέρνηση) δεν
αρκεί για να ξαναφέρει τη ζωή. Από το σύνολο των 256 παιδιών στα τρία Λύκεια
και στα δέκα Δημοτικά της μειονότητας, το 40% είναι παιδιά αραβόφωνα! Από
οικογένειες ορθοδόξων Αράβων που ήρθαν στην Πόλη με τη μεσολάβηση άλλων
Πατριαρχείων (Αντιοχείας κ.λπ.) με σκοπό να βελτιώσουν τις στατιστικές…

H κρίση και οι Τούρκοι

H αίσθηση που υπάρχει στην Πόλη είναι ότι οι Τούρκοι δεν έχουν
πολυκαταλάβει τις αιτίες σύγκρουσης Βαρθολομαίου – Χριστόδουλου. Ούτε έχει
λάβει ιδιαίτερα μεγάλη δημοσιότητα στον τουρκικό Τύπο. Με μερικές εξαιρέσεις,
ωστόσο, ιδιαίτερα σημαντικές. Όπως το πρόσφατο άρθρο του Τζενκίλ Ακτάρ στη
«Ζαμάν». Ο κ. Ακτάρ, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο
«Γαλατασαράι», είναι από τους σημαντικότερους διανοούμενους της σύγχρονης
Τουρκίας και επικεφαλής της επιτροπής διαπραγμάτευσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο άρθρο του, λοιπόν, συνδυάζει τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης με την πρόσφατη
κρίση. Και καταλήγει ότι είναι ευκαιρία τώρα να τολμήσει η Τουρκία να δώσει
την άδεια επαναλειτουργίας για να ενισχύσει τον Πατριάρχη! Στη σημερινή
γεωπολιτική της Ορθοδοξίας ­ καταλήγει ο κ. Ακτάρ ­ έχει σημασία για την
Τουρκία ένα ισχυρό Πατριαρχείο με έδρα την Κωνσταντινούπολη παρά ένα αδύναμο
Πατριαρχείο υποσκελισμένο από τον ρωσικό ή τον ελλαδικό εθνικισμό!

Info

Σούλα Μπόζη «O Ελληνισμός της Κωνσταντινούπολης», εκδόσεις «Ελληνικά Γράμματα»