Xάνεται το κοινωνικό κράτος

Οι συνετοί οικονομολόγοι επιμένουν να δίνουν την ίδια κυνική συμβουλή: «Αν
πρέπει να κάνετε προβλέψεις, να κάνετε προβλέψεις συχνά».

Καθώς το 2003 πλησιάζει προς το τέλος του, μια ακόμη μεγαλύτερη αισιοδοξία για
την πορεία της οικονομίας αρχίζει να διαφαίνεται. Όχι μόνον ανεβαίνουν οι
τιμές των μετοχών της Γουόλ Στριτ, αλλά και οι οικονομολόγοι που ασχολούνται
με την πορεία της αμερικανικής οικονομίας αναθεωρούν – προς τα πάνω – τις
προβλέψεις τους για την ανάπτυξη τους επόμενους μήνες, μέχρι τις επόμενες
αμερικανικές εκλογές που θα γίνουν τον Νοέμβριο του 2004.

Σε μια εκδήλωση της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ συνάντησα έναν οικονομολόγο από
το Γέιλ, ο οποίος αναφέρθηκε στο πώς οι οικονομικές συνθήκες επηρεάζουν τους
ψηφοφόρους. Μίλησε με σιγουριά: «Αν η συνολική παραγωγή των ΗΠΑ αυξηθεί τους
επόμενους 15 μήνες με ετήσιο ρυθμό που ξεπερνά το 4%, τότε σίγουρα θα μειωθεί
η ανεργία στην Αμερική. Όσο άσχημα και αν εξελίσσεται για τον πρόεδρο Μπους η
κατοχή στο Ιράκ και η προσπάθεια κατά της τρομοκρατίας, τα καλά οικονομικά νέα
θα του επιτρέψουν να επανεκλεγεί».

Βάσιμες ελπίδες

O Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Δεν χρειάζεται να πούμε ότι ακόμη και οι πλέον ειδικοί μπορεί να αποδειχθεί
ότι κάνουν λάθος. Ωστόσο, η πείρα μάς διδάσκει ότι θα πρέπει κανείς να
στοιχηματίζει σε αυτό το οποίο δείχνουν τα περισσότερα στοιχεία. Από αυτό
συμπεραίνω: Ο κόσμος και οι κυβερνήσεις στο εξωτερικό μπορούν να έχουν βάσιμες
ελπίδες ότι η αμερικανική ατμομηχανή θα «σύρει» την παγκόσμια οικονομία. Όσοι
εξάγουν στις ΗΠΑ ανταγωνιστικά προϊόντα, θα πρέπει κανονικά να βρουν εκεί
πρόθυμους αγοραστές.

Πριν από αρκετούς μήνες η ανεργία συνεχώς αυξανόταν, λόγω των συνεχιζόμενων
απολύσεων και επειδή πολλές από τις αμερικανικές εταιρείες μετέφεραν μέρος των
δραστηριοτήτων τους στην Κίνα, στην Ινδία και σε άλλες αναπτυσσόμενες χώρες.
Μεταξύ του 1995 και του 1999, επί προεδρίας Κλίντον, όταν η οικονομία περνούσε
μία από τις καλύτερες εποχές της, ο προστατευτισμός είχε μειωθεί. Αν η
σημερινή ανάκαμψη συνεχιστεί, τότε η Αμερική πιθανότατα θα συνεχίσει να είναι
καλός γείτονας για πολλές χώρες.

Το δολάριο

H Γουόλ Στριτ λάτρεψε τις ενέργειες του Γκρίνσπαν και των συνεργατών του στη FED, οι οποίες μείωσαν τα επιτόκια συνολικά 13 φορές

Μήπως αυτό σημαίνει ότι φτάνουμε στο τέλος της πρόσφατης υποτίμησης του
δολαρίου έναντι του ιαπωνικού γιεν, του κορεατικού γουόν, του καναδικού
δολαρίου, της βρετανικής στερλίνας και του ευρώ; Κατά τη γνώμη μου, όχι. Ο
Λευκός Οίκος και το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανησυχούν τόσο πολύ για
το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ, το οποίο όλο και χειροτερεύει, ώστε θα
εξακολουθήσουν να ασκούν πίεση στις άλλες χώρες κρατώντας σε χαμηλά επίπεδα
την ισοτιμία του δολαρίου.

Ίσως η πτωτική πορεία του δολαρίου μειώσει λίγο τα χρέη της Αμερικής στο
εξωτερικό. Μήπως, όμως, προκαλέσει αύξηση του πληθωρισμού; Αυτό συμβαίνει σε
πολλές μικρές, ανοικτές οικονομίες. Στην πιο μεγάλη και αυτάρκη οικονομία,
όμως, μια υποτίμηση του δολαρίου της τάξης του 10% σε ετήσια βάση θα βοηθήσει
κυρίως στο να εξανεμιστούν οι πρόσφατοι φόβοι ότι ο αποπληθωρισμός θα λάβει
και στις ΗΠΑ τις διαστάσεις που πήρε στην Ιαπωνία.

Έχω πει ότι η πρόσφατη εμμονή της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ για τον κίνδυνο
να υπάρξει αποπληθωρισμός στο μέλλον είναι υπερβολική. H εμμονή αυτή, ωστόσο,
έκανε καλό, καθώς οδήγησε τον πρόεδρο της FED Άλαν Γκρίνσπαν και τους
συνεργάτες του να μειώσουν τα επιτόκια εγκαίρως και αρκετά, 13 φορές συνολικά.

H Γουόλ Στριτ λάτρεψε τις ενέργειες του Γκρίνσπαν. Στη Βρετανία, το
χρηματιστήριο του Λονδίνου επίσης χαιρέτησε την ευκαμψία που επέδειξε η
Τράπεζα της Αγγλίας στη χάραξη της νομισματικής πολιτικής. Οι δύο αυτές
τράπεζες αντιπροσωπεύουν ακριβώς το αντίθετο από την παραλυσία που επέδειξε η
νέα Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, στη Φρανκφούρτη, η οποία κληρονόμησε την
εμμονή της Bundesbank στην καταπολέμηση του πληθωρισμού και στην αδιαφορία για
την τόνωση της ανάπτυξης σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία.

Δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι η Δανία, η Σουηδία και η
Νορβηγία επέλεξαν να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Βρετανίας και να αναβάλουν
τη νομισματική τους ενοποίηση. Κανείς δεν γνωρίζει αν ο νέος – Γάλλος –
πρόεδρος της EKT θα μάθει κάποια από τα μαθήματα που έλαβε πρόσφατα ο
επικεφαλής της Κεντρικής Τράπεζας της Ιαπωνίας: Ότι η υπερβολική προσπάθεια να
αποφευχθεί ο πληθωρισμός, μπορεί να οδηγήσει στο τέλος μια κοινωνία στην
ύφεση.

Πλουτοκρατική δημοκρατία

Παρά τις αισιόδοξες προβλέψεις μου για την πορεία της αμερικανικής οικονομίας
στο άμεσο μέλλον, θα πρέπει να υπογραμμίσω ότι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές
της είναι προβληματικές. H επανεκλογή των συντηρητικών ρεπουμπλικάνων ίσως
βοηθήσει στη δημιουργία μιας νέας πλουτοκρατικής δημοκρατίας. Ήδη υπάρχει
ανισότητα από τις μειώσεις στη φορολογία που εφάρμοσε η κυβέρνηση Μπους, οι
οποίες ωφέλησαν περισσότερο τους πιο πλούσιους. H Αμερική πρέπει να
αντιμετωπίσει την αναμενόμενη έκρηξη του δημογραφικού προβλήματος μετά το
2020, όταν οι σημερινοί εργαζόμενοι θα πάρουν σύνταξη. H χρηματοδότηση των
συντάξεών τους θα εξαρτάται πλήρως από ένα εργατικό δυναμικό που μειώνεται
συνεχώς. Τα ελλείμματα που δημιουργεί τώρα ο Μπους είναι το ακριβώς αντίθετο
από εκείνο που συμβουλεύουν οι πραγματικοί συντηρητικοί.

Φοβάμαι ότι στο, όχι και τόσο μακρινό, μέλλον οι Αμερικανοί θα αναπολούν με
απόγνωση τη χρυσή εποχή από το 1950 έως το 2000. Διότι, στη συνέχεια, η
οικονομία μας έχασε τη χρυσή τομή μεταξύ της αποτελεσματικότητας των ελεύθερων
αγορών και των προγραμμάτων ασφάλισης, τα οποία «ανακούφιζαν» τη φτώχεια που
αναπόφευκτα υπάρχει σε μια ελεύθερη οικονομία.

© 2003, Tribune Media Services International

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γιώργος Κανελλόπουλος