5.700 Έλληνες νεκροί λόγω ψύχους

Βαρύ τίμημα στον χειμώνα πληρώνει η χώρα μας, καθώς 5.700 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από το κρύο. Αυτό είναι το συμπέρασμα μιας νέας μελέτης, που αποκαλύπτει ότι μετά την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιρλανδία, η Ελλάδα έχει την τέταρτη (μαζί με την Βρετανία) μεγαλύτερη αύξηση σε χειμερινή θνησιμότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σύμφωνα με την μελέτη, από τον Δεκέμβριο έως τον Μάρτιο, η θνησιμότητα αυξάνεται κατά 28% στην Πορτογαλία, κατά 21% στην Ισπανία και στην Ιρλανδία και κατά 18% στην Ελλάδα και την Βρετανία. Ωστόσο, η χώρα μας έχει τον δεύτερο ηπιότερο χειμώνα στην Ευρώπη: η Πορτογαλία έχει μέση χειμερινή θερμοκρασία 13,5 βαθμούς και η Ελλάδα 11,6, ενώ η πιο παγωμένη ευρωπαϊκή χώρα, η Φινλανδία, έχει μέση θερμοκρασία -3,5 βαθμούς αλλά μόλις 10% αύξηση στους θανάτους τον χειμώνα. Πώς εξηγείται αυτό το παράδοξο;

«Η στατιστική ανάλυση που κάναμε υποδηλώνει ότι σημαντικό ρόλο παίζει η χαμηλή θωράκιση των ελληνικών σπιτιών εναντίον του ψύχους, γεγονός που ισχύει και για την Πορτογαλία», απαντά στα «ΝΕΑ» ο δρ Τζόναθαν Χήλυ, ερευνητής από το Αστικό Ίδρυμα της Ιρλανδίας του University College, στο Δουβλίνο, ο οποίος εκπόνησε την μελέτη. «Όταν, όμως, ένα σπίτι επιτρέπει στο κρύο του χειμώνα να μπαίνει στο εσωτερικό του, απαιτείται μεγάλο οικονομικό κόστος για να θερμανθεί επαρκώς _ ένα κόστος δυσβάσταχτο για πολλά ελληνικά νοικοκυριά».

Ανεπαρκής μόνωση

Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο τεύχος Σεπτεμβρίου 2003 της έγκυρης επιστημονικής επιθεώρησης «Journal of Epidemiology and Community Health», μόλις το 12% των ελληνικών σπιτιών έχουν μονωμένους τοίχους, ενώ μόνωση στην οροφή έχει το 16%, μόνωση στα πατώματα το 6% και διπλά τζάμια στα παράθυρα και τις μπαλκονόπορτες μόλις το 8%.
 
Αντιστοίχως, στην Φινλανδία και στην Σουηδία δεν υπάρχει σπίτι χωρίς μόνωση σε όλα τα επίπεδα, ενώ χειρότεροι από εμάς στον τομέα αυτό είναι μόνον οι Πορτογάλοι (μόνωση στους τοίχους έχει το 6% των σπιτιών, στις οροφές το 6%, στα πατώματα το 2% και διπλά τζάμια το 3%).

Επιπλέον, το 33% των ελληνικών σπιτιών παρουσιάζουν ένδεια καυσίμων, δηλαδή δεν θερμαίνονται σωστά διότι το κόστος της θέρμανσης είναι δυσανάλογο σε σχέση με την οικονομική δυνατότητα των ενοίκων τους. Και πάλι, χειρότεροι από εμάς είναι μόνον οι Πορτογάλοι (με 50%), ενώ το χαμηλότερο ποσοστό ένδειας καυσίμων έχει η Δανία (μόλις 4%).

Ανέτοιμοι

«Η μελέτη αυτή ουσιαστικά επιβεβαιώνει αυτό που εμπειρικά ξέρουμε: περισσότερο κρυώνουμε στην Ελλάδα παρά στην Αμερική ή στην Σκανδιναβία», σχολιάζει ο κ. Δημήτριος Τριχόπουλος, καθηγητής Επιδημιολογίας στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χάρβαρντ.

«Σε αυτές τις χώρες που το κρύο θεωρείται δεδομένο, οι πολίτες έχουν οργανώσει τη ζωή τους για να το αντιμετωπίσουν, ενώ η Ελλάδα, βασισμένη στον καλό της καιρό και τις σπάνιες εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα, δεν έχει ετοιμασθεί αναλόγως, με συνέπεια οι αιφνιδιασμοί του ψύχους να κοστίζουν ανθρώπινες ζωές.

»Το ίδιο συμβαίνει και με τις άλλες νότιες χώρες της Ευρώπης, ενώ αντιθέτως οι βόρειες και οι κεντρικές είναι ανέτοιμες να αντιμετωπίσουν την υπερβολική ζέστη, όπως κατέδειξε και η περίπτωση της Γαλλίας εφέτος το καλοκαίρι, στην οποία χιλιάδες άνθρωποι _ κυρίως ηλικιωμένοι που ζούσαν μόνοι _ πέθαναν από τον καύσωνα».

«Η υψηλή εποχική θνησιμότητα στην Ελλάδα μπορεί να αποδοθεί και στο γεγονός ότι στην Ελλάδα ένα σχετικά μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει στην επαρχία και ιδιαίτερα σε φτωχές ορεινές περιοχές, όπου το οικιστικό απόθεμα είναι παλαιό και δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες κατά τη διάρκεια του χειμώνα», προσθέτει ο κ. Λυκούργος Λιαρόπουλος, καθηγητής Οικονομίας και Οργάνωσης Υπηρεσιών Υγείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

«Επιπλέον, ένας άλλος παράγοντας που ενδεχομένως παίζει ρόλο είναι ότι ακριβώς ο ήπιος χειμώνας της Ελλάδας δεν καθιστά την πρόβλεψη για σωστή θέρμανση και μόνωση των κατοικιών μια απολύτως απαραίτητη φροντίδα, αλλά μία δαπάνη χαμηλής προτεραιότητας».

Φτώχεια και στέρηση

Το πρόβλημα, πάντως, της αυξημένης ελληνικής χειμερινής θνησιμότητας σχετίζεται στενά και με άλλους παράγοντες, κατά τον δρα Χήλυ. «Το χαμηλό κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ), οι χαμηλές δαπάνες κυρίως της δημόσιας υγείας και τα ανησυχητικώς υψηλά επίπεδα φτώχειας, κοινωνικής ανισότητας και στέρησης βασικών αγαθών παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο», λέει. Τα στοιχεία της μελέτης, επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές:

* Στις πιο φτωχές χώρες της Ευρώπης (Ελλάδα, Ιρλανδία, Ισπανία, Πορτογαλία) παρατηρείται η μεγαλύτερη αύξηση της χειμερινής θνησιμότητας, ενώ στις πιο πλούσιες (Λουξεμβούργο, Γερμανία, Δανία) η μικρότερη. Πώς αξιολογείται ο πλούτος; Με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ εκφρασμένο σε ισοδύναμα αγοραστικής δύναμης, έναν δείκτη που δείχνει όχι μόνον πόσο εισόδημα έχει ο πολίτης, αλλά και τι μπορεί να αγοράσει με αυτό. Σύμφωνα με αυτό τον δείκτη, η χώρα μας βρίσκεται στην χειρότερη ευρωπαϊκή θέση (μαζί με την Πορτογαλία).

* Στις χώρες με τις μικρότερες δαπάνες δημόσιας υγείας (Πορτογαλία, Ιρλανδία και Ελλάδα διαθέτουν το 5% ή λιγότερο του κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε αυτές) καταγράφεται η υψηλότερη χειμερινή θνησιμότητα.

* Οι χώρες με υψηλά ποσοστά κοινωνικής ανισότητας (πρώτη η Πορτογαλία, δεύτερη η Ιρλανδία, τρίτη η Ελλάδα μαζί με τη Βρετανία) και με υψηλά ποσοστά στέρησης σε βασικά αγαθά (χειρότερη όλων η Ελλάδα με 58% και δεύτερη η Πορτογαλία με 56%) έχουν αυξημένη χειμερινή θνησιμότητα.

«Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι οι συνέπειες της έκθεσης σε ένα βαρύ χειμώνα είναι σοβαρότερες για τα άτομα που είναι περισσότερο αδύναμα επειδή είναι φτωχά, εκτεθειμένα και στερούνται βασικών αγαθών, όπως η ένδυση, η υπόδηση και η διατροφή», σχολιάζει ο κ. Λιαρόπουλος.

Κινδυνεύουν οι συνταξιούχοι

Όπως εξηγεί ο δρ Χήλυ, από τα στοιχεία της μελέτης προκύπτει ότι εκείνοι που κινδυνεύουν ιδιαιτέρως από το κρύο είναι οι ηλικιωμένοι _ και αυτό σχετίζεται με το ότι πολλοί αναγκάζονται να επιβιώνουν με πολύ χαμηλές συντάξεις, που δεν τους επιτρέπουν να θερμαίνουν επαρκώς τα σπίτια τους.

Όντως, παλαιότερη μελέτη του ιδίου είχε δείξει πως το πρόβλημα αφορά το 68% των Ελληνίδων και το 62,6% των Ελλήνων ηλικίας άνω των 65 ετών, οι οποίοι κάνουν οικονομίες στην θέρμανση διότι δεν μπορούν να πληρώνουν μεγάλα ποσά σε πετρέλαιο θέρμανσης ή ηλεκτρικό ρεύμα. «Δεν είναι τυχαίο ότι ανάβουμε λίγο το καλοριφέρ το πρωί και λίγο το βράδυ, και κρυώνουμε την υπόλοιπη μέρα», σχολιάζει ο κ. Τριχόπουλος. «Οι περισσότεροι Έλληνες κάνουν οικονομία στη θέρμανση, χωρίς να συνειδητοποιούν ότι δεν είναι αποδεκτή σε αυτό τον τομέα».

Τί συνέπειες έχει, όμως, στην υγεία η συνεχής έκθεση στο κρύο σπίτι; «Πολυάριθμες μελέτες έχουν συσχετίσει την έκθεση του κρύου στο σπίτι με ποικίλα καρδιαγγειακά και αναπνευστικά προβλήματα», λέει ο δρ Χήλυ. Και ο κ. Τριχόπουλος εξηγεί πως συνήθως οι θάνατοι του χειμώνα οφείλονται σε εμφράγματα, εγκεφαλικά επεισόδια, χρόνια αναπνευστική ανεπάρκεια, βρογχίτιδα και εμφύσημα.

Η μελέτη

Στην νέα μελέτη, ο δρ Τζόναθαν Χήλυ χρησιμοποίησε στοιχεία για την θνησιμότητα την δεκαετία 1988-1997 στην Αυστρία, το Βέλγιο, την Δανία, την Φινλανδία, την Γαλλία, την Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Βρεταννία.

Επιπλέον, συνέλλεξε στοιχεία για τα οικονομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά κάθε χώρας. Τα στοιχεία προήλθαν, μεταξύ άλλων, από την βάση δεδομένων των Ηνωμένων Εθνών, από το Στατιστικό Τμήμα των Ηνωμένων Εθνών, από την Παγκόσμια Τράπεζα, από την στατιστική υπηρεσία της Ε.Ε. (Eurostat) και από την υπηρεσία ευρωπαϊκών νοικοκυριών (ECHP).