BAΣIΛHΣ ΠAΠABAΣIΛEIOΥ «Kαλλιτέχνης, ο αθλητής του αδύνατου»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
7 λεπτά  |
 |
|
«H σκέψη έχει κίνηση… Είναι σαν ένα ινστιτούτο αδυνατίσματος», λέει ο |
H περίπτωση του Βασίλη Παπαβασιλείου, καλλιτέχνη προσηλωμένου στη
διαιωνιζόμενη ουτοπία ενός «ζωντανού» θεάτρου, με πυκνή καλλιτεχνική διαδρομή,
αποπνέει κάτι που θυμίζει τον Οδυσσέα.
«Ήμουν παρών σε διάφορα ραντεβού, τα οποία είχαν να κάνουν με την περιπέτεια
δημιουργίας θεσμών, προϋποθέσεων παραγωγής και προσωπικής εργασίας στην
καλλιτεχνική περιπέτεια. Σήμερα, έξι χρόνια από την αποχώρησή μου από το ΚΘΒΕ,
υπάρχω ως ένας ελεύθερος σκοπευτής. Το μέλλον είναι άδηλον, και ευτυχώς.
Βεβαίως δεν είναι εύκολο στην Ελλάδα με τις προβληματικές δομές, με πλαίσια
που δεν λειτουργούν πάντα, να είναι κανένας ελεύθερος επαγγελματίας. Αλλά
έμαθα να ζω μ’ αυτό και έτσι χαίρομαι όταν με συμπεριλαμβάνουν στα σχέδιά τους
οι άλλοι. Δηλαδή, θυμίζω τον ήρωα του αγαπημένου μου συγγραφέα Ρόμπερτ Βάλζερ
που έλεγε “Δεν έχω κανέναν σκοπό για μένα, μήπως έχετε εσείς για μένα
κάποιον;”».
«Υπάρχει μια στιγμή στη ζωή, όπου η φάση της Ιλιάδας κλείνει – έχοντας
πολιορκήσει και επινοήσει Δούρειους Ίππους να αλώσεις την Τροία – και αρχίζει
η φάση της Οδύσσειας, δηλαδή της επιστροφής. Όταν είσαι σε αυτή τη φάση σε
περιμένουν άλλου τύπου ηδονές και ανταμοιβές, όπως και στιγμές, όπου ο καιρός
δεν βοηθάει, γι’ αυτό άραζε προφανώς και ο Οδυσσέας, ο οποίος καθώς δεν
έπαιρνε δελτίο καιρού από καμία εθνική μετεωρολογική υπηρεσία, έβγαινε στη
θάλασσα, διαπίστωνε την κακοκαιρία, επέστρεφε και περίμενε. Αυτή λοιπόν τη
φάση της Οδύσσειας, που αισθάνομαι ότι έχει αρχίσει από την αποχώρησή μου από
τη Θεσσαλονίκη, την απολαμβάνω πολύ, τουλάχιστον την αναγνωρίζω ως τέτοια και
άρα χαίρομαι και τα πάνω και τα κάτω της».
Στο τέλος Οκτωβρίου θα παρουσιάσει στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού
Θεάτρου την τελευταία σκηνοθεσία του πάνω στα μονόπρακτα «Ο αυτοσχεδιασμός των
Βερσαλλιών» του Μολιέρου και «Οι καλόπιστοι θεατρίνοι» του Μαριβό, τα οποία
στέγασε κάτω από τον γενικό και αυτοσχολιαζόμενο τίτλο «Κατά λάθος πρόβες».
Είναι δύο έργα που τα ενώνει η έννοια της πρόβας, καθώς «ως τελικό αποτέλεσμα
θα πρέπει να οδηγήσουν στην παράσταση μιας πρόβας για μια παράσταση».
Στην πυκνή πορεία του στο θέατρο μπορεί να διακρίνει κανείς ένα ενδιαφέρον σε
ελάσσονα κείμενα, αφού λίγα είναι τα «μεγάλα» έργα του παγκόσμιου
δραματολογίου που έχει σκηνοθετήσει.
«Τα έργα από μόνα τους δεν λένε τίποτα. Αναπαύονται μια χαρά στις βιβλιοθήκες
και έχουν την πολιτισμική αξία τους, απαλλάσσοντάς μας και από την ευθύνη να
τα φανταστούμε ή να τα επινοήσουμε σκηνικά. Είναι μερικές φορές μάλιστα άλλοθι
για τη δική μας διανοητική και καλλιτεχνική αδράνεια. Δεν αφορά κανέναν το
προσωπικό όνειρο ενός σκηνοθέτη να κάνει τον “Άμλετ” οπουδήποτε, ασχέτως
συνθηκών, συμφραζομένων και συγκυριακών συναντήσεων ανθρώπων, που βαφτίζονται
θίασοι μιας σεζόν. Γενικώς δεν είναι εύκολη η αναμέτρηση με αυτά τα κείμενα,
τα οποία απαιτούν ένα διαφορετικό, ειδικό βάρος. Το στοιχείο που κινεί το
θέατρο δεν είναι η επιθυμία να παίξεις έναν ρόλο ή να σκηνοθετήσεις ένα έργο.
Το στοιχείο που κινεί το θέατρο είναι ένα πνεύμα, που εγώ το ονομάζω θιασικό.
Όπου υπήρξαν κατορθώματα σκηνικά, από πίσω υπήρχε η ζωή των θιάσων.
Πρωταγωνιστής της θεατρικής πράξης δεν μπορεί να είναι κανείς μόνος του,
σκηνοθέτης, ηθοποιός, σκηνογράφος… Είναι ο θίασος. Δηλαδή ένα πνεύμα».
H «συνομιλία» μας με τον Βασίλη Παπαβασιλείου έχει αρχίσει από χρόνια και
συνεχίζεται μέσα από εκπλήξεις, αιρετικές χειρονομίες, χάσματα και αντιθέσεις.
Από το «Κολοσσαίο» στο «Γκαράζ», από διευθυντής θεάτρου ελεύθερος
επαγγελματίας και από το κέντρο στην περιφέρεια. Κινήσεις απρόβλεπτες, που
αποκαλύπτουν μια νεανικότητα. Πώς βιώνει λοιπόν τον χρόνο;
«Στο θέατρο η ζωή αρχίζει μετά τα 40. Νομίζω ότι τώρα είμαι στη θέση όπου
μπορώ να ξεφορτωθώ πράγματα που νόμιζα πως ήξερα. Γι’ αυτό βρίσκομαι τώρα στην
Πειραματική Σκηνή. Γιατί όπως έλεγε ο φίλος μας Ρολάν Μπαρτ, “υπάρχει μια
ηλικία όπου κανείς διδάσκει αυτό που ξέρει και έρχεται μια στιγμή όπου αρχίζει
να διδάσκει αυτό που δεν ξέρει”. Είναι αυτή η περίοδος της έρευνας, που ο
καλλιτέχνης γίνεται ένας αθλητής του αδύνατου. M’ αυτή την έννοια, νομίζω, ότι
τώρα είμαι νεώτερος από τότε που ήμουν νέος».
Μιλώντας με ιριδίζουσες φράσεις, οι οποίες έχουν την ανθοφορία των λέξεων και
των εννοιών, δίνει την αίσθηση ενός ανθρώπου ο οποίος φέρνει μπροστά από το
σκοτεινό το φωτεινό του κομμάτι και ο οποίος διαβάζει πολύ.
«Δεν διαβάζω. Συνομιλώ. Οργανώνοντας το… χάος, έχω περιόδους που
συνομιλώ με ορισμένους συγγραφείς. Αισθάνομαι ότι δεν μπορεί ο κόσμος να
κατοικείται από τους τύποις ζωντανούς ανθρώπους. Ο πλούτος του κόσμου έχει να
κάνει με τα όνειρα των νεκρών, με τις ζωές αυτών που φύγανε, με τα έργα των
απόντων, με τα έργα της γραφής. Σου θυμίζω αυτό που έλεγε ο Γκαίτε, “το να
πίνω το τσάι μου στις 5 το απόγευμα και να μου ‘ρχεται στο μυαλό ένα ρυάκι που
κελαρύζει στην Κίνα, αυτό το πράγμα είναι που μου επιβεβαιώνει τη δύναμη της
ζωής”. Εξάλλου, τα πάνω και τα κάτω της ζωής, το σκοτεινό και το φωτεινό, το
αισιόδοξο και το απαισιόδοξο, συνυπάρχουν. Αλίμονο αν ήταν μια ζωή αισιόδοξη
100%, όπως και το αντίθετο! Ζω σημαίνει ζω παραπλεύρως και κάποτε καλούμαι να
συμπλεύσω με τον εαυτό μου. Όλοι μας έχουμε αυτό το μελαγχολικό κομμάτι
αδυναμίας, που έχει να κάνει με την παιδική μας ανάγκη ότι μας χρωστάνε αγάπη,
στοργή κ.λπ. Το μεγάλο αντίδοτο στη λύπη είναι να δεχτείς, όπως στο αρχαίο
δράμα, ότι πρωταγωνιστές δεν είναι αυτοί που εμφανίζονται πως είναι – οι
λεγόμενοι μεγάλοι ρόλοι για τους οποίους κόπτονται παθολογικώς οι ηθοποιοί να
τους παίξουν. Πρωταγωνιστές είναι τα συμβάντα. Αυτό το δίχτυ των συμβάντων που
πλέκει τη μοίρα των ηρώων. Αν αποδεχτείς αυτό που έλεγε ο Νίτσε “πρέπει να
είσαι στο ύψος αυτού που σου συμβαίνει”, αν δηλαδή δεχτείς την πρωτοκαθεδρία
του συμβάντος, τότε νομίζω πως η λύπη λιγοστεύει».
Το θέατρο ως… ποδόσφαιρο
«M’ αρέσει να συγκρίνω το θέατρο με το ποδόσφαιρο. Αναρωτιέμαι, γιατί δεν
μπορώ να δω πάνω από πέντε λεπτά ελληνικό ποδοσφαιρικό αγώνα; Γιατί αυτό το
οποίο παίζεται μπροστά στα μάτια μου δεν έχει σχέση με το νόημα του αθλήματος,
το οποίο δεν είναι η ατομική επίδοση κάποιου που σουτάρει, βάζει γκολ και
πέφτει κάτω το γήπεδο. Είναι η κυκλοφορία της μπάλας. Το νόημα του παιχνιδιού
είναι πως το ίδιο το παιχνίδι συνεχίζεται. Αυτό ισχύει και για το θέατρο.
Δηλαδή υπάρχει στη σκηνή – όπου δεν είναι και οι 11 παίκτες μαζί – μια αόρατη
μπάλα που κινείται. Ο αέρας που δημιουργεί ο ένας για τον άλλον, το πώς αυτός
ανανεώνεται, ο ανάμεσά τους χώρος, η σκυτάλη που μεταβιβάζεται αθέατα από τον
έναν στον άλλον, κάνουν την υπόθεση της σκηνής κοινή υπόθεση. Όπου λοιπόν αυτό
δεν υπάρχει, εισπράττεις μια ματαίωση. Γι’ αυτό καταλήγω πως το στοιχείο που
κινεί τα πράγματα στο θέατρο είναι ένα πνεύμα, ένας αέρας. H δουλειά μας σε
αυτό συνίσταται. Στην παραγωγή ενός άλλου είδους αέρα, ο οποίος αντιμάχεται τη
βαρύτητα. Γι’ αυτό στο θέατρο μερικές φορές νιώθουμε μια μοναδική συγκίνηση,
γιατί κάποιος δικός μας εντολοδόχος επιτέλεσε αυτό το κατόρθωμα. Νίκησε τη
βαρύτητα. Την πήρε υπόψη του, για να την υπερβεί. Γι’ αυτό, εντέλει, δεν
πιστεύω σε ταξινομήσεις ποιοτικού, εμπορικού, καλλιτεχνικού κ.λπ. Ο μόνος
διαχωρισμός που υφίσταται είναι ανάμεσα στο “ζωντανό” και το “ψόφιο” θέατρο».
INFO
«Κατά λάθος, πρόβες», στο τέλος Οκτωβρίου, στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού
Θεάτρου (Γκαράζ) – Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, τηλ. 210-5223242
Google news
