20 ΕPΩTHΣEIΣ BAΣIΛHΣ ΠANAΓIΩTOΠOYΛOΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ

Ο ιστορικός Βασίλης Παναγιωτόπουλος είναι διευθυντής Έκδοσης του δεκάτομου
έργου «Ιστορία του Νέου Ελληνισμού 1770-2000» που, από αύριο Σάββατο 20
Σεπτεμβρίου, θα διανέμεται σε τεύχη δωρεάν μαζί με «TA NEA». Συντόνισε το έργο
135 κορυφαίων ιστορικών, οι οποίοι «ξαναγράφουν την ελληνική Ιστορία»
διαμορφώνοντας, ταυτόχρονα, ένα «εργαλείο ελέγχου γνώσεων και απόψεων». O κ.
Παναγιωτόπουλος είναι διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών.

Γιατί δεν γραφόταν, μέχρι τώρα, η πρόσφατη ιστορία;

Εξαιτίας της επικράτησης ενός συντηρητικού πνεύματος που θεωρούσε ότι όσο
μεγαλύτερη απόσταση έχει ο ιστορικός από τα γεγονότα, τόσο το καλύτερο. Πίσω
από αυτή την αντίληψη βρίσκεται πάντως και μια άποψη, λαθεμένη αλλά
συμπαθητική, ότι ο ιστορικός είναι ένας δίκαιος κριτής του παρελθόντος που δεν
έπρεπε να ανακατεύεται στα πεζά ζητήματα του σήμερα.

Τι νέο φέρνει το πολύτομο αυτό έργο;

Εισάγει την έννοια της ενότητας της ιστορίας από τις απαρχές του νέου
ελληνισμού (όποιες και αν θεωρηθούν) ως σήμερα.

Ποια η μεγαλύτερη προσφορά του στην ιστοριογραφία;

H συγκέντρωση σε ένα έργο των επιτευγμάτων της νεοελληνικής ιστοριογραφικής
κοινότητας που, κατά κοινή παραδοχή, αυτή την εποχή βρίσκεται στη φάση της
ωριμότητας της.

Ποια ανάγκη το γέννησε;

Υπάρχει «μια ζήτηση» ιστορίας στο ελληνικό μορφωμένο κοινό. Σε αυτό το κοινό
προσφέρεται ένα έργο δομημένο, συνεχές, το οποίο θα μπορεί να λειτουργεί και
σαν εργαλείο ελέγχου γνώσεων και απόψεων μέσα στη μεγάλη βιβλιοπαραγωγή της
εποχής μας.

Οι συγγραφείς του έργου, πώς είδαν το εγχείρημα μιας τέτοιας έκδοσης;

Οι συγγραφείς του έργου δέχτηκαν την πρότασή μας με μεγάλη χαρά, ιδίως οι
νεότεροι που τους δίνεται η ευκαιρία μιας υπεύθυνης δημόσιας παρουσίας.

Ποια κεφάλαια του έργου θα προκαλέσουν πιο έντονες συζητήσεις;

Το έργο δεν είναι γραμμένο ούτε με πνεύμα αρνητικό ούτε με στυλ εριστικό. Δεν
«αποδεικνύει» ότι το κρυφό σχολειό π.χ. είναι ένας εθνο-λαϊκός μύθος αλλά
αφηγείται το έπος του φανερού σχολειού – μεγάλου ή μικρού – που διέθεταν οι
πόλεις και τα χωριά της Ελλάδας, κυρίως κατά την όψιμη τουρκοκρατία.

Είμαστε έτοιμοι να δεχθούμε τις αρνητικές όψεις της ιστορίας μας;

Οι αρνητικές όψεις της ιστορίας μας, είναι αρνητικές όψεις της ζωής μας.
Χρειάζεται μεγάλη ωριμότητα στα άτομα και στους λαούς για τέτοιες παραδοχές.

Πώς κρίνετε το σημερινό ελληνικό επιστημονικό δυναμικό στο χώρο της
Ιστορίας;

Υψηλού επιπέδου. Είναι ο επιστημονικός χώρος με τη μεγαλύτερη εσωτερική συνοχή
– απόδειξη, ο αρμονικός τρόπος που συνεργάζονται όλες οι επιστημονικές γενεές
και στο δικό μας έργο.

Στην εποχή μας, ξαναγράφεται η ιστορία μας;

Ευτυχώς η Ελλάδα έχει φτάσει σε ένα καλό επίπεδο πνευματικής ανάπτυξης που
μπορεί όχι μόνον να απαιτεί αλλά να ξαναγράφει την ιστορία της.

Πώς βλέπουν οι σημερινοί ιστορικοί τον Παπαρρηγόπουλο;

Σαν ένα σπουδαίο σταθμό στην ιστοριογραφία μας. Ο Παπαρρηγόπουλος συγκέντρωσε
και διατύπωσε ιδέες της εποχής του που στάθηκαν καίριες για τη συγκρότηση της
σύγχρονης ταυτότητας του ελληνισμού.

Τι λένε για τη γνωστή του θέση περί συνέχειας του ελληνισμού;

H θέση της «συνέχειας» αν δεν είχε διατυπωθεί από τον Παπαρρηγόπουλο, θα
διατυπωνόταν από κάποιον άλλο την ίδια στιγμή ή λίγο αργότερα.

Ποιοι είμαστε επιτέλους;

Αυτό που θέλουμε και νομίζουμε ότι είμαστε. Κάθε φορά αυτό που μας υπαγορεύει
το κοινωνικό και πολιτιστικό μας επίπεδο.

1770, αφετηρία του νέου ελληνισμού;

Όχι. Αφετηρία ενός ιστορικού έργου που απευθύνεται στο ευρύ κοινό και που δεν
μπορούσε μέσα στους 10 τόμους του να περιλάβει την προηγούμενη περίοδο 1453 –
1770.

Πώς θα χαρακτηρίζατε τη διαδρομή του ελληνισμού στα χρόνια που καλύπτει η
έκδοση;

Επική. Πορεία προς την αυτοσυνειδησία τις δεκαετίες πριν από την επανάσταση
και μια ισχυρή θέληση κατόπιν για επιβίωση και ανάπτυξη.

Πώς διαβάζεται η «Ιστορία του Νέου Ελληνισμού»;

Το έργο έχει σχεδιαστεί να είναι προσιτό, ευχάριστο και φιλικό προς τον
αναγνώστη.

Πώς ξεπερνιέται το πρόβλημα του ύφους στο συλλογικό έργο;

Ίσως δεν ξεπερνιέται. Εμείς ζητήσαμε από τους συνεργάτες μας λιτότητα στη
διατύπωση και ακρίβεια. Ανταποκρίθηκαν.

Υπάρχουν θεμελιώδεις διαφορές απόψεων, ανάμεσα στους συγγραφείς του έργου;

Όχι. Υπάρχουν μερικές φορές αποκλίνουσες απόψεις. Δεν πρόκειται πάντως για
«πολυσυλλεκτικό» έργο.

Ο Τύπος ως φορέας έκδοσης μεγάλων ιστορικών έργων…

H έκδοση ενός τέτοιου έργου από μια μεγάλη εφημερίδα είναι για μας μια
απροσδόκητη ευκαιρία. Έχουμε την τύχη να στείλουμε ένα επιστημονικό μήνυμα όχι
μόνον σε μεγάλο αριθμό αναγνωστών αλλά και σ’ εκείνον τον «άγνωστο αναγνώστη»
που τελικά είναι και ο τελευταίος κριτής κάθε πνευματικής ενέργειας.

Πώς θα χαρακτηρίζατε το γεγονός της έκδοσης αυτής;

Θα περιμένω να το χαρακτηρίσουν οι φίλοι μου και οι αναγνώστες.