Aσυμφωνία χαρακτήρων

Έπειτα από πέντε ημέρες διαπραγματεύσεων, η σύνοδος του Παγκόσμιου
Οργανισμού Εμπορίου στο Κανκούν για τη φιλελευθεροποίηση του παγκόσμιου
εμπορίου κατέληξε την Κυριακή σε αποτυχία. Πλούσιες και φτωχές χώρες δεν
κατάφεραν να αμβλύνουν τις διαφορές τους στα περισσότερα από τα θέματα που
συζητήθηκαν.

Παραστατική διαδήλωση. Έτσι αντιμετώπισαν οι πλούσιοι τα αιτήματα των φτωχών, σύμφωνα με τους διαδηλωτές της Oxfam, οι οποίοι φορούν μάσκες που αναπαριστούν τους ηγέτες των πλουσιοτέρων χωρών της Γης

Τη ρήξη δεν την προκάλεσαν οι διαφωνίες στο θέμα της γεωργίας, αλλά τα
λιγότερο γνωστά «θέματα της Σιγκαπούρης»: επενδύσεις, ανταγωνισμός,
διευκόλυνση των ανταλλαγών και διαφάνεια των δημόσιων αγορών. «H έλλειψη
κατανόησης ανάμεσά μας, ανάμεσα στις αναπτυσσόμενες και τις βιομηχανικές
χώρες, είναι τεράστια. Τους είπαμε και τους επαναλάβαμε ότι είναι αδύνατον να
αρχίσουν διαπραγματεύσεις για τα θέματα αυτά. Επέμειναν και δεν θέλησαν να
καταλάβουν ότι οι οικονομίες μας αντιμετωπίζουν μεγάλες δυσκολίες», εξήγησε η
υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου του Μαλί Ραφίντα Αζίζ.

Ο ΠΟΕ, ο οποίος αμφισβητείται από την εποχή που δημιουργήθηκε, το 1995,
σημείωσε στο Κανκούν νέα οπισθοδρόμηση, αν και η συνάντηση δεν ήταν παρά μόνο
ένα από τα ραντεβού στην ατζέντα του κύκλου διαπραγματεύσεων που άρχισε στην
Ντόχα. Στον οργανισμό αυτό, όπου ο κανόνας της συναίνεσης σημαίνει ότι μία
μόνο χώρα μπορεί να μπλοκάρει τον μηχανισμό, οι χώρες που εμπόδισαν τα 146
μέλη να φτάσουν σε έναν συμβιβασμό δεν ήταν μία ή δύο, αλλά μια συμμαχία 21
αναπτυσσόμενων χωρών. Αυτή η «ομάδα των 21» (G21), με επικεφαλής τις νέες
αναδυόμενες δυνάμεις, την Ινδία, τη Βραζιλία και την Κίνα, υποστηρίχθηκε από
ένα μέτωπο αλληλεγγύης που σχηματίσθηκε από 90 φτωχές χώρες, κυρίως
αφρικανικές.

Η απάντηση

«Καταφέραμε να δείξουμε πως μια συμμαχία ανάμεσα στις αναπτυσσόμενες χώρες
είναι δυνατή, όχι σε ιδεολογική βάση, αλλά σε συγκεκριμένα προβλήματα», δήλωσε
εξ ονόματος της G21 ο Κέλσο Αμορίμ, ο Βραζιλιανός υπουργός Εξωτερικών. «Είναι
μια ομάδα που θέλει να οικοδομήσει ένα ανοικτό και δίκαιο εμπορικό σύστημα».

Ο Αμορίμ απάντησε έτσι εμμέσως στον Αμερικανό υπουργό Εμπορίου Ρόμπερτ Ζέλικ,
ο οποίος δεν έπαψε, μαζί με τον Ευρωπαίο συνάδελφό του Πασκάλ Λαμί, να
ειρωνεύεται τον δήθεν εύθραυστο χαρακτήρα αυτής της συμμαχίας. Ίσως λόγω αυτής
της εσφαλμένης εκτίμησης, την οποία μερικοί χαρακτηρίζουν έλλειψη πολιτικής
κρίσης, απέτυχαν ο Αμερικανός και ο Ευρωπαίος, οι δύο μεγαλύτεροι παίκτες του
ΠΟΕ. Όταν κατάλαβαν πως οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν ήταν έτοιμες να
υποχωρήσουν και πως θα έπρεπε να κάνουν παραχωρήσεις, ήταν ήδη πολύ αργά.

Οι πιο φτωχές χώρες, έως τώρα οι πιο περιθωριοποιημένες στις διαπραγματεύσεις,
λόγω του μικρού βάρους τους στις παγκόσμιες ανταλλαγές – λιγότερο από 1% -,
αντιστάθηκαν. Ο καταστροφικός χειρισμός του θέματος του βαμβακιού ενίσχυσε
αυτή τη συμμαχία, που είχε σχηματισθεί πριν από μερικούς μήνες στη Γενεύη.
Μολονότι είχε ζητηθεί επίμονα να μειωθούν οι αμερικανικές επιδοτήσεις στο
βαμβάκι, το προτεινόμενο κείμενο δεν ανέφερε λέξη. Το γεγονός αυτό θεωρήθηκε
«προσβολή» από όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Οι ευθύνες

Ο ΠΟΕ φέρει μέρος των ευθυνών γι’ αυτήν την αποτυχία. Ο πρόεδρος της συνόδου,
ο Μεξικανός υπουργός Εξωτερικών Λουίς Ερνέστο Ντερμπέζ, επικρίθηκε επειδή δεν
παρουσίασε ένα κείμενο που να λαμβάνει υπόψη τις ανησυχίες των μεν και των δε.
Ο ΠΟΕ θα δυσκολευτεί να ανακάμψει από την αποτυχία αυτή. Τώρα καθίσταται
αδύνατον να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2004. H συμφωνία
για την πρόσβαση στα φάρμακα χωρών που αντιμετωπίζουν επείγουσα υγειονομική
ανάγκη, η οποία υπογράφηκε στη Γενεύη, δεν κατέστη δυνατόν να επικυρωθεί από
το σύνολο των μελών και έτσι μπορεί να αμφισβητηθεί. Πάντως, η έκβαση της
συνόδου του Κανκούν δεν συνιστά τραγωδία ούτε για τις ΗΠΑ ούτε για την Ευρώπη.
Αμφότερες μπορούν να συνεχίσουν να συνάπτουν διμερείς και περιφερειακές
συμμαχίες χωρίς τον ΠΟΕ. Αντίθετα, για τις πιο φτωχές χώρες ήταν μια
πραγματική χαμένη ευκαιρία να προκαλέσουν μια ρωγμή στον προστατευτισμό των
πλούσιων χωρών.

ΝΟΑΜ ΤΣΟΜΣΚΙ

Σηκώνουν τη σκάλα…

“Επί αιώνες η Βρετανία προστάτευε την οικονομία της κλέβοντας τεχνολογίες
και καινοτομίες από την Ινδία και εξαπλώνοντας έτσι την αυτοκρατορία της. Οι
ΗΠΑ έχουν υιοθετήσει την ίδια στρατηγική για να αναπτύξουν την οικονομία τους.
Γερμανία, Γαλλία, Ιαπωνία και μετά οι ασιατικές τίγρεις: ακόμη κι αυτές έχουν
υψώσει εμπορικούς φραγμούς για να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό των
οικονομιών τους. Τώρα οι πλούσιες χώρες χρησιμοποιούν τον Παγκόσμιο Οργανισμό
Εμπορίου για να εμποδίσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να χρησιμοποιήσουν τα ίδια
εργαλεία που είχαν οδηγήσει αυτές στην ευημερία. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους
συνεχίζουν να προστατεύουν το εσωτερικό τους εμπόριο γεωργικών προϊόντων, αλλά
θέλουν και να επιβάλουν στις φτωχότερες χώρες κανόνες ώστε να μπορούν να
εισβάλλουν στις αγορές τους. Ο «πρώτος κόσμος» κατάφερε να σκαρφαλώσει έως το
επίπεδο του πλούτου και τώρα σηκώνει τη σκάλα για να μην τη χρησιμοποιήσει
κανένας άλλος.”

Ο Νόαμ Τσόμσκι είναι καθηγητής Σημειολογίας στο ΜΙΤ της Βοστώνης.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Αγγελόπουλος