ΓNΩMH Tο μεγάλο στοίχημα του Ολοήμερου Σχολείου

Στην πολιτική αντιπαράθεση που έχει ξεσπάσει ανάμεσα στη N.Δ. και το ΠΑΣΟΚ για
το Ολοήμερο Σχολείο, θα ήθελα να παρέμβω, ως ο βασικός εισηγητής του θεσμού
και πρόεδρος της επιστημονικής επιτροπής που εισηγήθηκε τον τύπο αυτό του
σχολείου. Σκοπός της παρέμβασης είναι να φανεί η αλήθεια, γιατί μόνο έτσι
μπορούμε να συμβάλουμε στην προαγωγή ενός θεσμού που η κοινωνία το έχει όντως
ανάγκη.

Κατ’ αρχήν είναι γνωστό ότι οι κοινωνικές συνθήκες έχουν αλλάξει άρδην και η
συνάντηση της οικογένειας γύρω από το μεσημβρινό τραπέζι έπαυσε πλέον να
υπάρχει. Έμειναν έτσι τα παιδιά με το «κλειδί στο χέρι», που αυτό ωστόσο δεν
παρέχει προστασία σε ένα αστικοποιημένο περιβάλλον, όπου τα ναρκωτικά, η
εγκληματικότητα και όλα τα συναφή παρουσιάζουν αυξητική πορεία. Επίσης οι
γονείς, επιστρέφοντας το βράδυ, μετατρέπονται σε ταξιτζήδες μεταφέροντας τα
παιδιά τους από τον χορό στη μουσική κι από ‘κεί στην ξένη γλώσσα κ.ο.κ.
Γνωστό το σκηνικό: έξοδα πολλά, άγχος, κούραση, υπερένταση, πολυδιάσπαση των
παιδιών, μαθητικό στρες. Κοινωνία της γνώσης, κοινωνία της απόγνωσης.

Κι εδώ αναφύεται το ερώτημα: Δεν μπορεί το σχολείο να αναμορφώσει τα
προγράμματά του έτσι που να παρέχει στα παιδιά ένα προστατευμένο παιδαγωγικό
περιβάλλον κατά τις μεσημβρινές ώρες και ταυτόχρονα να προσφέρει μέρος
τουλάχιστον των μαθημάτων και να απαλλάξει τους γονείς από την απόγνωση της
«ιδιωτικής εκπαιδευτικής αγοράς»; Αυτή είναι η ιδέα του Ολοήμερου Σχολείου.
Αυτήν ενστερνίστηκε η πολιτεία όταν το θεσμοθέτησε το 1997. Ωστόσο στην πρώτη
εφαρμογή του προσέφυγε στο Σχολείο Διευρυμένου Ωραρίου, όπου ένας και μόνο
δάσκαλος εκλήθη να απασχολήσει τα παιδιά σε όλη τη διάρκεια του απογευματινού
τμήματος. H ανομοιογένεια της ηλικίας των παιδιών, τα ετερόκλητα ενδιαφέροντά
τους και η εμμονή των γονέων να παίρνει ο καθένας το παιδί του όποτε ήθελε δεν
διευκόλυναν την εφαρμογή ενός παιδαγωγικού προγράμματος και το σχολείο έτεινε
πράγματι να καταλήξει σε «πάρκινγκ των παιδιών».

Ύστερα ήρθε η επιστημονική επιτροπή. Έθεσε ως βασική παιδαγωγική αρχή την
ύπαρξη μιας ποικιλόμορφης προσφοράς μαθημάτων που σε καμιά περίπτωση δεν θα
σχολειοποιούν τον ελεύθερο χρόνο των παιδιών. Σκοπός της δεν ήταν απλώς να
προσθέσει μια απογευματινή ζώνη μαθημάτων, αλλά να επιφέρει τη συνολική
εσωτερική μεταρρύθμιση του σχολείου τόσο ως προς την πρωινή όσο και ως προς
την απογευματινή ζώνη. Γι’ αυτό όλο το πρόγραμμα ήταν υποχρεωτικό για όλα τα
παιδιά. Έτσι δημιουργήθηκαν τα υποχρεωτικά Ολοήμερα Σχολεία, γνωστά και ως
πιλοτικά. Το υπουργείο δεν ακολούθησε ακριβώς την πρόταση της επιτροπής. Όμως
εγκατέλειψε το Σχολείο Διευρυμένου Ωραρίου, δέχτηκε το ποικιλόμορφο πρόγραμμα
της επιτροπής, χωρίς όμως να το κάνει υποχρεωτικό στη φάση αυτή. Έτσι περάσαμε
στον νέο τύπο του προαιρετικού Ολοήμερου Σχολείου, που παρέχει πλήρες
παιδαγωγικό πρόγραμμα και η παρακολούθησή του είναι υποχρεωτική μόνο για όσα
παιδιά δηλώσουν συμμετοχή σ’ αυτό. Φαίνεται πως αυτή η ουσιώδης αλλαγή, η
προσφορά δηλαδή ποικιλόμορφου προγράμματος από ειδικευμένο προσωπικό, δεν έχει
συνειδητοποιηθεί ακόμη, γι’ αυτό πολλοί μιλούν για «πάρκινγκ παιδιών»,
φωτογραφίζοντας το Σχολείο Διευρυμένου Ωραρίου που δεν υπάρχει πια.

Το ερώτημα βέβαια που ανακύπτει είναι: καλός ο σχεδιασμός, θα λειτουργήσει
όμως στην πράξη; Κι αυτό παραμένει το αγωνιώδες ερώτημα που η απάντησή του
συναρτάται από άλλα επιμέρους ερωτήματα, όπως:

* Θα βρεθούν διδάσκοντες για τους υπολογιστές, τη μουσικοχρευτική
αγωγή, την αισθητική παιδεία και όλα αυτά που καλλιεργούν τον πολιτισμό και
προσφέρουν ευχάριστη και δημιουργική απασχόληση στα παιδιά;

* Θα καταφέρει το σχολείο να πείσει ότι μπορεί να διδάξει την ξένη
γλώσσα, ώστε να περιορίσει ώς ένα σημείο την ιδιωτική προσφορά;

* Θα συστρατευθούν πολιτεία, Τοπική Αυτοδιοίκηση και γονείς για να
εξασφαλίσουν τις στοιχειώδεις ανάγκες υλικοτεχνικής υποδομής;

* Θα εκδοθεί ξανά το δυσεύρετο πλέον βιβλίο της επιτροπής που εξέδωσε ο
ΟΕΣΒ και θα σταλεί σε πολλά αντίτυπα σε όλα τα σχολεία;

Θα γίνει επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που εμπλέκονται στο Ολοήμερο για να
μπορούν να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες;

Αν αυτά και μερικά άλλα ερωτήματα απαντηθούν θετικά, τότε θα έχει κερδηθεί ένα
μεγάλο στοίχημα: θα έχει επιτευχθεί η πιο σημαντική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση
– ίσως μάλιστα η μόνη – μετά το 1964. Κι αυτό αξίζει τον κόπο.

Όπως κι αν έχουν τα πράγματα, το προαιρετικό Ολοήμερο Σχολείο κάνει τα πρώτα
του βήματα. Ως εκ τούτου παρέχει άφθονη τροφή για όλους. Κι αυτούς που θέλουν
να μεμψιμοιρούν και να γκρινιάζουν κι εκείνους που θέλουν να επιδοθούν στη
βελτίωσή του. Ειδικά για τους τελευταίους υπάρχει πάντα απέραντο πεδίο δράσης,
γιατί στο Ολοήμερο Σχολείο – κι εδώ βρίσκεται το μεγαλείο του – δεν υπάρχει
τελική και οριστική έκβαση. Θα υπάρχουν διαρκώς πολλές ανανεωμένες εκφάνσεις,
μέσα σε μια αέναη και διαρκή εξελικτική πορεία, που θα καλεί και θα προκαλεί
για νέες καινοτομίες και καινούργια πράγματα, ποτέ όμως μια τελεσίδικη έκβαση
και μορφή. Κι εδώ καλούνται να δράσουν όσοι πραγματικά ενδιαφέρονται για το
ελληνικό σχολείο και δεν αποβλέπουν απλώς στο να προσκομίσουν πολιτικά οφέλη.

Ο I.E. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, πρώην
αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης