Δρόμοι

Είναι σχετικά…

… εύκολο να κατανοήσουμε γιατί κάποιος σκοτώνει. Είναι κάτι που συμβαίνει
πάντοτε τόσο σε καιρούς ειρήνης όσο και σε καιρούς πολέμου. Αυτό που είναι
δύσκολο είναι να κατανοήσουμε γιατί κάποιος θα θυσίαζε την ίδια του τη ζωή. Το
πιο «χτυπητό» παράδειγμα είναι βέβαια οι καμικάζι των εξτρεμιστικών
παλαιστινιακών οργανώσεων. Το ίδιο ερώτημα όμως θέτουν και οι Ρώσοι, που
υπήρξαν μάρτυρες μιας σειράς επιθέσεων αυτοκτονίας που έχουν πραγματοποιηθεί,
και μάλιστα από γυναίκες. Τους τελευταίους μήνες, επτά Τσετσένοι καμικάζι, έξι
εκ των οποίων γυναίκες, εξερράγησαν με εκρηκτικά παρασύροντας μαζί τους στο
θάνατο 165 ανθρώπινες ζωές. Τι ωθεί αυτούς τους ανθρώπους όχι απλώς να
σκοτώνουν αλλά να θυσιάζονται και οι ίδιοι;

Μελετητές…

… του φαινομένου τείνουν να ερευνούν τα προσωπικά προφίλ των καμικάζι
αναζητώντας ένα κοινό μοτίβο. Σε γενικές γραμμές πρόκειται για μουσουλμάνους
(με την εξαίρεση των ανταρτών της Σρι Λάνκα), νέους, ανύπανδρους με
θρησκευτική μόρφωση. Συνήθως είναι αρκετά αναμειγμένοι στην πολιτική που
αποτελεί το κίνητρό τους ή την τρομοκρατική στρατιωτική τακτική. Γιατί όμως
κάποιος να επιλέξει αυτή τη διέξοδο; Υπάρχουν εξάλλου δεκάδες εκατομμύρια
νέων, ανύπανδρων μουσουλμάνων και μόνο λίγες εκατοντάδες καμικάζι, που είναι
μάλιστα συγκεντρωμένοι σε συγκεκριμένες περιοχές. Αναζητώντας λοιπόν,
ορθότερες απαντήσεις, σημειώνει ο Φαρίντ Ζακαρία στο περιοδικό «Νιούζγουικ»,
παρατηρεί κανείς δύο φαινόμενα: την αύξηση των επιθέσεων αυτοκτονίας στη Ρωσία
(και το Ισραήλ) και τη μείωσή τους αντίστοιχα στην Τουρκία.

Στις αρχές…

… του 1990 δεν υπήρχαν Τσετσένοι καμικάζι παρά την ανάπτυξη του βίαιου
κινήματος εναντίον της ρωσικής κυριαρχίας. Οι Τσετσένοι προσπαθούν να
διακηρύξουν την ανεξαρτησία τους εδώ και 150 χρόνια. H αντίστασή τους όμως
υπήρξε ανέκαθεν εθνικιστική και όχι θρησκευτική. Την τελευταία δεκαετία, οι
ένοπλες δυνάμεις της Ρωσίας ακολουθούν μια στρατηγική «χωρίς διακρίσεις» προς
την Τσετσενία. Στόχο δεν αποτελούν μόνο οι Τσετσένοι αντάρτες αλλά και
πολίτες. Ο στρατός έχει καταστρέψει την Τσετσενία τόσο οικονομικά όσο και
πολιτικά και η επανάσταση χαρακτηρίζεται ολοένα και πιο ανίερη, εξτρεμιστική
και σαφώς πιο ισλαμική. Οι επιθέσεις αυτοκτονίας γυναικών, για παράδειγμα,
αποτελούν άμεση αντίδραση στη ρωσική στρατιωτική τακτική. Στην Τουρκία, πάλι,
έγιναν πάνω από 20 επιθέσεις αυτοκτονίας από το 1996 έως και το 1999. Μέσα σε
λίγα χρόνια όμως άρχισαν να μειώνονται σταδιακά. Οι αντάρτες κτυπήθηκαν σκληρά
από τον τουρκικό στρατό, με αποκορύφωμα τη σύλληψη του Αμπντουλάχ Οτζαλάν το
1999.

Αντιμετωπίζουμε…

… τους καμικάζι ως παρανοϊκές μορφές που έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου από
τους ιμάμηδες. Αποτελούν όμως εξίσου προϊόν μιας πολιτικής πραγματικότητας. Οι
Τσετσένοι και οι Κούρδοι διαφέρουν πολύ. Αλλά πρόκειται για μουσουλμανικούς
πληθυσμούς με σημαντικά πολιτικά προβλήματα. Στην πρώτη περίπτωση τα
προβλήματα αυτά κατέληξαν σε πιο ακραίες και βίαιες τακτικές με αποκορύφωμα
τις επιθέσεις αυτοκτονίας και στη δεύτερη οι επιθέσεις αυτοκτονίας έδωσαν τη
θέση τους σε πολιτικό διάλογο, διαπραγματεύσεις ακόμη και συνύπαρξη. Και αυτό
αποτελεί ένα μάθημα.