Ίδιοι λόγοι, άλλος λόγος

«Κανόνες συνωμοσίας», «ιδεοληψία», «τραγικά πρόσωπα», «αδιέξοδη υπερασπιστική
γραμμή». Να λοιπόν που ο αναπληρωτής εισαγγελέας βρήκε στην αγόρευσή του άλλα
λόγια για να περιγράψει και να φωτίσει, από τη σκοπιά πάντα της κατηγορούσας
αρχής, τη δράση της 17N και των κατηγορουμένων ως μελών της, καθώς και τις
ποινικές και κοινωνικές συνέπειες αυτής της δράσης. Λόγια πιο ψυχρά ίσως από
του εισαγγελέα της έδρας, αλλά πιο αποϊδεολογικοποιημένα, λιγότερο
ηθικοπλαστικά, πιο πρόσφορα για νομική επεξεργασία και για περισυλλογή εκ
μέρους των σκεπτόμενων πολιτών. Πιο καίρια, εντέλει, κατά τη γνώμη μου, για τη
συλλογική προσπάθεια να αποτιμήσουμε και να καταλάβουμε πριν, ενδεχομένως,
καταδικάσουμε. Προσπάθεια, από την οποία το Δικαστήριο δεν πρέπει σε καμία
περίπτωση να μείνει αμέτοχο.

Πέρα από τον τόνο της αγόρευσης – η μεγαλύτερη απόσταση από τα γεγονότα βοηθά
πάντα έναν δικαστή να προσεγγίσει καλύτερα την ουσία τους – πολύ χρήσιμη θεωρώ
επίσης την ενσυνείδητη παιδαγωγική προσπάθεια του αναπληρωτή εισαγγελέα να μην
προβαίνει σε χαρακτηρισμούς, αλλά να προσπαθεί να φθάσει σε νομικά
συμπεράσματα μέσα από τη σύνδεση πράξεων, ανθρώπινων προσωπικοτήτων και στάσης
τους εντός και εκτός δικαστηρίου. Έτσι, η άποψη της εισαγγελικής αρχής για τον
φερόμενο ως αρχηγό της οργάνωσης αποκτά μεγαλύτερη πειστικότητα μέσα από τον
συσχετισμό της πλήρους άρνησής του με τον συνωμοτικό κανόνα που διέπει πολλές
παρόμοιες οργανώσεις. Το ίδιο και η ανάδειξη της δυνητικής χειροτέρευσης της
θέσης κατηγορουμένων που, είτε αρνούμενοι τον ακριβή προσδιορισμό του ρόλου
τους, κινδυνεύουν να ενταχθούν στον «σκληρό πυρήνα» της οργάνωσης είτε,
ανακαλώντας ή αλλοιώνοντας όψιμα αρχικές καταθέσεις τους, «έχασαν πόντους» στα
μάτια των δικαστών τους.

Κρίσιμη, τέλος, είναι και η διαφοροποίηση του αναπληρωτή εισαγγελέα ως προς το
τι συνέβη και ποιος ευθύνεται σε μια σειρά συγκεκριμένων ενεργειών (απόπειρες
κατά Καψαλάκη και Κάρος, συμπλοκή στα Σεπόλια, βόμβα στην αμερικανική
πρεσβεία). Στο επίπεδο των γεγονότων, η διαφοροποίηση αυτή δείχνει πόσο
δύσκολο είναι – και γι’ αυτό απαιτεί ιδιαίτερα σχολαστική ανάλυση – να
αποδοθούν σωστά οι ενδεχόμενες προσωπικές ευθύνες σε ενέργειες που όλα
δείχνουν ότι σχεδιάστηκαν και εκτελέστηκαν ομαδικά. H κατανομή αυτή, ωστόσο,
των επιμέρους ευθυνών είναι δικαιικά και ηθικά απαραίτητο να διενεργηθεί ορθά
από το δικαστήριο. Στο δε επίπεδο των συνολικών εντυπώσεων για τη στάση της
κατηγορούσας αρχής, η προσοχή στη λεπτομέρεια, η διάκριση ανάμεσα στις
διάφορες ενέργειες της οργάνωσης με βάση τον βαθμό σχεδιασμού τους και το
πρόσφορο της ευόδωσής τους, η ειδική ευαισθησία όσον αφορά την κρίση περί
ηθικής αυτουργίας, είναι όλα στοιχεία που δείχνουν σοβαρότητα και συναίσθηση
ευθύνης. Ο τρόπος που θα ειπωθούν και θα τεκμηριωθούν τα πράγματα έχει
τεράστια σημασία, ακόμα περισσότερο σε μια δίκη που θα έπρεπε να ενδιαφέρει
κυρίως την κοινωνία ως άσκηση αυτογνωσίας και όχι ως επίδειξη δύναμης.