AΦIEPΩMA Mικρασιατική καταστροφή Οι Tουρκαλβανοί τούς γύρισαν πάλε στην Tουρκιά

…Ο σταθμάρχης μάζευε τα πράγματα…

Δυτικά παράλια. Περιφέρεια Αδραμυττίου. Ντερέκιοϊ

Μαρτυρία Αχιλλέα Ψαρόπουλου – αποσπάσματα

Το χωριό Ντερέκιοϊ, 8 χλμ. NA του Αδραμυττιού και 8 BA του Κεμεριού, ήταν σχεδόν κωμόπολη· αριθμούσε 3.500 κατοίκους, από τους οποίους 500 Έλληνες, έποικοι κυρίως από τη Λέσβο. Κέντρο του ήταν το Αδραμύττι, αλλά εκκλησιαστικά υπαγόταν στη Μητρόπολη Κυδωνιών.

Της Παναγίας ήμουνα στο Μοσχονήσι, γίνονταν μεγάλο πανηγύρι, γιόρταζε η
Μεγαλόχαρη. Μαζευόμαστε απ’ όλα τα χωριά τη μέρα αυτή. Εκεί συνάντησα ένα φίλο
μου Μοσχονησιώτη και μου ‘πιασε κουβέντα. Μου είπε πως οι Τούρκοι κυριέψανε τα
χαρακώματα και πως πήραμε τον κατήφορο.

Κυριακή ήταν που έμαθα τις ειδήσεις. Τρίτη έφυγα για το Ντερέκιοϊ.

……..

Ειδοποίησα τον κόσμο και συναχτήκαμε όλοι σ’ ένα μέρος. Συνεννοηθήκαμε να
φύγομε με τη χωροφυλακή. Φύγανε όλοι κατά πόδι με τη χωροφυλακή, μαζί κι
εξήντα πολίτες οπλισμένοι. Στο χωριό μείναμε τρεις οπλισμένοι και κάτι λίγοι
που δε θέλανε να φύγουνε. Αυτή η δουλειά έγινε τη νύχτα. Τα χαράματα
αποφασίσαμε εμείς οι τρεις να φύγομε· τι να κάνομε τρία ντουφέκια μοναχά;
Φύγαμε και πήγαμε στο Κεμέρι, εκεί βρήκαμε και τους άλλους. Από το Κεμέρι
κατεβήκαμε στο Άκτσαϊ.

Αφήνω την οικογένεια στο Άκτσαϊ, μπαίνω σε μια βάρκα και πάω στο Μοσχονήσι να
βρω καΐκι.

……………

Σμύρνη. Ο κόσμος ζητωκραυγάζει κατά την υποδοχή του ελληνικού στρατού. “Ζήτω η Ελλάς”, “Ζήτω το Ευζωνικό”, “Ζήτω ο Βενιζέλος”, οι ιαχές που αντηχούσαν σε όλο το μήκος της προκυμαίας (“Χρονικό Μικρασιατικού Πολέμου”)

Πήγαμε με τη βάρκα και πήραμε τσι δικοί μου κι άλλοι μαζί, σύνολο εξήντα πέντε
άτομα.

Είχε δυο καΐκια μεγάλα στο Άκτσαϊ. Τα είχαν Τουρκαλβανοί. Τα είχε επιτάξει ο
νωματάρχης. Αυτά ήσαν καταφορτωμένα από κόσμο.

Φεύγομ’ εμείς και σε λίγο βλέπω το ένα καΐκι να ξεκινάει και να τραβά το
δρομολόγιο του Μόλυβου· είχε βγει το φεγγάρι. Το άλλο καΐκι τράβηξε καρσί στην
Τουρκιά. Αυτοί δεν πήραν είδηση πού πηγαίνουν. Τους πήγαν πάλε στην Τουρκιά.
Όταν πήγαν τους είπαν:

– Βγείτε ήρθαμε στη Μυτιλήνη.

– Μα δεν είναι η Μυτιλήνη, λέγανε αυτοί.

Τους βγάλανε με τη βία. Μάθαμε πως τους σκοτώσανε. Εκεί πέρα μείνανε τα κόκαλά
τους.

Εμείς με το καΐκι το δικό μας ήρθαμε στο Μοσχονήσι. Παίρνω μια μεγάλη
γκαζολίνη, «Ελευθερία» την ονομάζανε – σώζεται ακόμα στη Μυτιλήνη – και βάζω
μέσα τις γυναίκες, τα πράματα κι ένα ζώο που είχα.

Βάζει μπρος τη γκαζολίνη και βγήκαμε στο πέλαγος. Από τα νησιά που περνούσαμε
βλέπαμε τον κόσμο μαζωμένο να περιμένει καΐκι για να φύγει. Μόλις πελαγώσαμε,
βγήκε η τούρκικη καταδίωξη με γκαζολίνη. Όταν κάναμε κατά το Μόλυβο
αναγκαστήκανε και γυρίσανε, πήγανε στο Μοσχονήσι και σκοτώσανε τον κόσμο.

Εγώ ήρθα στο Μόλυβο με τη γυναίκα μου, τη μητέρα μου και τις αδερφάδες μου.
Μετά πήγαμε στη Λαφιόνα· μείναμε τέσσερα χρόνια και μετά στη Μυτιλήνη.

Όσοι μείνανε στο χωριό πήγε διαταγή να φύγουν από το Ντερέκιοϊ και να πάνε στο
Φρένελι. Τους το ‘παν για να τους ξεγελάσουν. Στο δρόμο, στην ερημιά, σε μια
χαράδρα είχαν στημένα τα πολυβόλα και τους θερίσανε, τους πετάξαν στα
ρουμάνια· και τ’ άλλα χωριά έτσι τα κάνανε. Κάτι κορίτσια τα πήρανε μαζί τους·
έμαθα πως ένα δικό μας κορίτσι βρίσκεται εδώ απέναντι στην Ανατολή.