TPITH AΠOΨH Eγκαίνια και υπανάπτυξη

Πριν από 25 χρόνια ο A. Παπανδρέου διατύπωνε την άποψη ότι οι περιφερειακές
χώρες του καπιταλισμού εκκολάπτουν τις λεγόμενες «εσωτερικές αποικίες». Με
αυτό τον τρόπο ο ευφυής ιστορικός ηγέτης του ΠΑΣΟΚ σκιαγραφούσε ανάγλυφα το
δραματικό πρόβλημα της Θεσσαλονίκης. Ένα πολιτικό πρόβλημα που έρχεται –
περιστασιακά – στην επιφάνεια κάθε χρόνο, εν όψει απλώς των εγκαινίων της
Διεθνούς Έκθεσης.

Τι εννοώ; Ίσως η Θεσσαλονίκη να μη συνιστά ακριβώς σήμερα μια «εσωτερική
αποικία», αλλά σίγουρα αποτελεί το υπανάπτυκτο τμήμα ενός στρεβλού μοντέλου
οικονομικής ανάπτυξης (που στηρίζεται κυριαρχικά σε ένα υπερτροφικό κέντρο).
Επομένως, η πολιτική συζήτηση που περιορίζεται αποκλειστικά στο έργο του Μετρό
είναι εντελώς παραπλανητική, γιατί αποκρύπτει σκόπιμα το συνολικό πρόβλημα της
δομικής υπανάπτυξης αυτής της πόλης.

Υπ’ αυτήν την έννοια το κρίσιμο ερώτημα είναι το εξής: Τα κατασκευαστικά (ή
αθλητικά) έργα που γίνονται σήμερα στην συμπρωτεύουσα ανατρέπουν το δομικό
πρότυπο της «καχεκτικής ανάπτυξης» της Θεσσαλονίκης; H απάντηση είναι σαφώς
όχι. Γιατί;

Γιατί, κατ’ αρχήν σε κυβερνητικό επίπεδο υπάρχει μια μηδαμινή διάχυση
πολιτικής εξουσίας. Όλα τα υπουργεία (κι όλες οι κυβερνητικές υπηρεσίες)
βρίσκονται αλλού. Έτσι, ο πολίτης αυτής της πόλης βιώνει ανησυχητικά την
αντίληψη που εκθέτει ο A. Giddens (Ο κόσμος των ραγδαίων αλλαγών, 2002).
Δηλαδή, βιώνει έντονα την ανάγκη «εκδημοκρατισμού της δημοκρατίας», γιατί
νιώθει ότι δεν συμμετέχει καθόλου στην λήψη των κρίσιμων αποφάσεων που τον
αφορούν.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο ανάλυσης θα πρέπει να συμφωνήσουμε κατ’ αρχήν, ότι
ορθά εντάχθηκε το έργο του Μετρό στο δημόσιο προϋπολογισμό. Όμως, τα αγωνιώδη
ερωτήματα είναι άλλα: Γιατί τόσα χρόνια δεν μπορούσε να διαγνωσθεί έγκαιρα ότι
η προηγούμενη σύμβαση οδηγούσε σε ποικίλα αδιέξοδα; Γιατί κάθε χρόνο
εξαγγέλλονται κρίσιμα έργα που ποτέ δεν πραγματοποιούνται (υποθαλάσσια αρτηρία
κ.λπ.); Γιατί οι επαγγελματίες της πολιτικής εφαρμόζουν με συνέπεια αυτό που
αναφέρει σκωπτικά ο Π. Μπουρντιέ (και εμπαίζουν τους Θεσσαλονικείς); Δηλαδή
θεωρούν ότι ένα μέτρο έχει αξία μόνο αν μπορεί να εξαγγελθεί; Και θεωρείται
λήξαν από τη στιγμή της κοινοποίησής του;

H ιδεολογική απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι μόνο μια: H παντελής απουσία
ενός αποκεντρωμένου μοντέλου κυβερνητικής εξουσίας εμποδίζει ολοκληρωτικά τη
σχεδιασμένη ενασχόληση με τα βασικά προβλήματα της Θεσσαλονίκης. Μάλιστα, η
ανάληψη των Ολυμπιακών Αγώνων – που είναι πράγματι εθνική υπόθεση – φοβάμαι
ότι θα διογκώσει τις απαράδεκτες ανισότητες ανάμεσα στο κέντρο και την
περιφέρεια.

Είναι δε εκπληκτικό ότι στην Θεσσαλονίκη δεν εδρεύει σήμερα ούτε ένα μέσο
μαζικής επικοινωνίας πανελλαδικής εμβέλειας, ενώ είναι γνωστό ότι διανύουμε
την περίοδο του «δικτυακού καπιταλισμού» και τα mass media επικαθορίζουν το
πολιτικό γίγνεσθαι. H κατάσταση τούτη οδηγεί στην εκκόλαψη των πιο απίθανων
πολιτισμικών γελοιοτήτων, αφού η δημόσια τηλεόραση νιώθει την αναγκαιότητα να
βιντεοσκοπεί – κάθε φορά – ακόμη και την «βροχή της Αθήνας» («Βρέχει στην
Αθήνα»! Μεγάλο ιστορικό γεγονός που πρέπει να διαφυλαχθεί στην εθνικής μας
μνήμη!).

Βέβαια, τα παραπάνω προβλήματα δεν αντιμετωπίζονται με την θεατρικοποίηση της
πολιτικής (μαύρες σημαίες κ.λπ.), όπως ακατανόητα επιθυμεί η συντηρητική
εξουσία του Δήμου της Θεσσαλονίκης (για να μη θυμηθούμε παλιότερα την
παρανοϊκή «τρύπα» του Σ. Κούβελα). Αντίθετα, απαιτείται η ανάπτυξη των
αυτόνομων κοινωνικών κινημάτων, που θα παλεύουν αδιάλειπτα για το όραμα της
αποκέντρωσης.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Όταν υπάρχουν εσωτερικές αποικίες
σύγκλιση με την Ευρώπη δεν μπορεί να γίνει. Ο K. Σημίτης μπορεί – και πρέπει –
να συμβάλει στην υπέρβαση αυτής της κατάστασης (ιδίως μετά τα θετικά μέτρα που
εξήγγειλε για τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα). H ίδια η Θεσσαλονίκη μπορεί
με την ιστορία της να βοηθήσει. Όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο K. Μοσκώφ: «H
αίσθηση του άλλου, ο έρωτας του πλησίον, εντοπίζεται με πείσμα στον άνθρωπο
της Θεσσαλονίκης… όπου και να τον έχει τοποθετήσει η θέση του μέσα στο
σύστημα».

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του A.Π.Θ.