Έως πού φτάνει η τέχνη μας δίχως μάρκετινγκ;

Το σταρ σύστεμ είναι ακόμη μια έννοια συκοφαντημένη, όσο και το πολιτιστικό μάρκετινγκ γενικότερα. Αν εξαιρέσει κανείς λίγους ζωγράφους ή συλλέκτες, ο εικαστικός χώρος δεν έχει ακόμη πολλές αναγνωρίσιμες «φάτσες» ούτε ειδήσεις μυθοποιητικές, όσο τουλάχιστον η μουσική, το θέατρο και η λογοτεχνία (στη φωτογραφία τα εγκαίνια της έκθεσης του Σωτήρη Σόρογκα και Δημοσθένη Κοκκινίδη, στο Ίδρυμα Κυδωνιέως, στην Άνδρο, με τον υπουργό Νίκο Χριστοδουλάκη)

Στη «στρατηγική» του διάσταση το ζήτημα είναι ευρύτερο: έφεραν καινούργιους
φίλους στην τέχνη οι εκθέσεις αυτού του καλοκαιριού; Επιπλέον επισκέπτες στην
περιοχή; Εμφάνισαν μια νέα ειδική αντίληψη για τα θερινά εικαστικά γεγονότα; Ο
απολογισμός μάλλον προβληματίζει, πολύ περισσότερο εν όψει τού 2004, με τον
πολιτιστικό τουρισμό ως βασικό μοχλό της εθνικής οικονομίας μας.

Δεν του φαίνεται αμέσως, αλλά ο Σεπτέμβριος είναι ίσως ο πιο «δημοσιοσχεσίτης»
μήνας του έτους! Πολύ πριν από τους πολιτικούς που ξεκινούν τον νέο ετήσιο
γύρο εντυπώσεων για τα οικονομικά μας ή τα τηλεοπτικά κανάλια που διαφημίζουν
τα νέα προγράμματα ή τα μουσικά και θεατρικά φεστιβάλ, την 1η Σεπτεμβρίου
επέλεξε η ίδια η Εκκλησία ως «εκκλησιαστική πρωτοχρονιά». Το γιατί θα το βρει
κανείς στη φύση και στα παλιά καλλιτεχνικά ημερολόγια. Όλα τα καλά του Θεού,
οι καρποί της γης, απεικονίζονται ως προϊόντα αυτού του μήνα.

Σεπτέμβρης, μήνας-σύμβολο της αφθονίας, των καρπών της γης, το
χειροπιαστό αποτέλεσμα των κόπων ενός έτους (των γεωργικών, έστω) και η
αναμενόμενη επιβράβευση του νέου κύκλου που ξεκινά.

Ο εικαστικός χώρος, πάντως, δεν πολυκαμαρώνει εφέτος. Τρέχουσες σημαντικές
εκδηλώσεις δεν υπάρχουν και ο απολογισμός των θερινών προβληματίζει. Όχι πως
δεν έγιναν και πάλι ποιοτικές εκδηλώσεις – οι «Πλόες» (Σ. Σόρογκας, Δ.
Κοκκινίδης, Άνδρος), τα «Ερμουπόλια» (Γ. Κότης, Γ. Μιγάδης), η «Κληρονομιά του
Απόλλωνα» (Δελφοί), το «Ολυμπιακό Πνεύμα» στα Χανιά, η «Europe Exists» στο
Μακεδονικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, η «Αυτοπροσωπογραφία» στο Κέντρο Σύγχρονης
Τέχνης Ρεθύμνου – ούτε ότι δεν είχαν επισκέψεις τα μουσεία Μπενάκη, Κυκλαδικής
Τέχνης, Νεοελληνικής Τέχνης (Ρόδος), Φρυσίρα, Σύγχρονης Τέχνης (Άνδρος) με τον
θαυμάσιο Z. Μπρακ, οι «Γιορτές Παλιάς Πόλης» στην Ξάνθη, οι εκθέσεις στο
Ιστορικό Αρχείο Ύδρας και – ως προς τις γκαλερί – η ατομική τοπιογραφίας του
Σταύρου Ιωάννου στο πανέμορφο «Aegina – Arts and Crafts».

Το ζήτημα που αφορά στη «στρατηγική» επισκόπηση που επιχειρούμε εδώ είναι
ευρύτερο. Έφεραν καινούργιους φίλους στη τέχνη; Επιπλέον επισκέπτες στη
περιοχή; Εμφάνισαν μια νέα ειδική αντίληψη για τα θερινά εικαστικά γεγονότα;

Όταν το ελληνικό καλοκαίρι με τα νησιά του έχει διεθνώς διακριτή
επικοινωνιακή εικόνα, δεν νοείται να έχει εικαστικές εκδηλώσεις σαν του
χειμώνα ή σαν οποιασδήποτε άλλης χώρας. Χρειάζεται εξειδίκευση, συσχέτιση με
τα ιστορικά και εποχικά γνωρίσματα κάθε περιοχής και διεθνή προβολή, ώστε
κάποτε να ξεπηδήσει κάτι σαν την Μπιενάλε Βενετίας ή τα φεστιβάλ Ζάλτσμπουργκ
ή Μπαϊρόιτ.

Καθοριστική ήταν εφέτος και η οικονομική αδυναμία των δήμων, που ακόμη δεν
εξόφλησαν τις φεστιβαλικές πανδαισίες του προεκλογικού 2002.

Προσεγγίζοντας το κοινό: Με θετική εξαίρεση τις δημοπρασίες κορυφαίων
ζωγράφων που οργάνωσε ο Βαγγ. Καπόπουλος (Σύρος, Πάρος), το στυλ των
εκδηλώσεων εξακολουθεί να έχει την εύκολη σοβαροφάνεια. Εκτός από
αναπαλαιωμένα κτίρια ή εργοστάσια, νέοι εκθεσιακοί χώροι (π.χ. τα
κρουαζιερόπλοια, όπως παλαιότερα) δεν ενεργοποιούνται. Καφετέριες ή πωλητήρια
σε ελάχιστους εκθεσιακούς χώρους λειτουργούν, μολονότι στο Μπενάκη και στο
Κυκλαδικό αυτά βγάζουν τα πάγια έξοδα και πολλαπλασιάζουν τους επισκέπτες. Σε
εφημερίδες και περιοδικά δεν υπάρχουν ειδικές στήλες με σύντομες κριτικές
συμβουλές για εκθέσεις, που να προστατεύουν τον φιλότεχνο και όχι μόνο τις
προθέσεις του παραγωγού.

Χωρίς εικαστικό σταρ σύστεμ; Τον Αύγουστο τα MME έχουν άδεια και οι
εικαστικοί μένουν «άοπλοι», ειδικά οι μοντερνιστές που πάσχουν από
αναγνωρισιμότητα. Εδώ ας επιμείνουμε, καθώς το σταρ σύστεμ είναι ακόμη μια
έννοια συκοφαντημένη, όσο και το πολιτιστικό μάρκετινγκ γενικότερα. Αν
εξαιρέσει κανείς λίγους ζωγράφους (A. Φασιανό, Χρ. Καρά, A. Δρούγκα, Δ.
Μυταρά, Σ. Σόρογκα, κ.ά.) ή συλλέκτες (I. Βορές, Δ. Πιερίδης, κ.ά.) και
ιστορικούς τέχνης (A. Δεληβοριάς), ο χώρος αυτός δεν έχει ακόμη πολλές
αναγνωρίσιμες «φάτσες» ούτε ειδήσεις μυθοποιητικές, όσο τουλάχιστον έχουν η
μουσική, το θέατρο και η λογοτεχνία μας. Ο Ιόλας έφυγε, ο Πιερίδης κουράστηκε
και οι φιλότεχνοι εφοπλιστές μας δεν προσελκύουν τους παπαράτσι όσο κάποτε ο
Ωνάσης, ο Νιάρχος και ο Λάτσης.

Διαφήμιση για το… σώμα

Έτσι θα αξιοποιήσουμε το 2004; Κανονικά θα έπρεπε ήδη να διαφημίζεται διεθνώς
το ελληνικό πολιτιστικό καλοκαίρι, η σχέση τέχνης και απελευθερωμένου σώματος
και ό,τι άλλο έχει (ή θα έπρεπε να έχει) στον νου του ως διαχρονική εικόνα της
Ελλάδας ο μέσος προσδοκώμενος επισκέπτης των Ολυμπιακών Αγώνων και εφεξής. Με
την ευκαιρία, αυτός ο κάποτε αποτελεσματικός ΕΟΤ υπάρχει ή δεν υπάρχει τα
τελευταία χρόνια;