TPITH AΠOΨH Οι μαύρες σημαίες

H διεκδίκηση αποτελεί συγχρόνως μέσο και στόχο στην πολιτική. Είναι άρα και το
βασικό κριτήριο για το επίπεδο ενός πολιτικού προσώπου, μιας πολιτικής πράξης,
αλλά και ενός ολόκληρου πολιτικού συστήματος. Υπ’ αυτή την έννοια, η
διεκδίκηση είναι σημαντικότερη στη δημοκρατία από την κατάκτηση, εφόσον η
κατάκτηση αντανακλά τους συχνά επώδυνους καταναγκασμούς της πραγματικότητας,
ενώ η διεκδίκηση αποκαλύπτει πολιτικές αρχές και πολιτικό ήθος. Οι πολιτικοί
και τα κόμματα όχι μόνο μπορούν, αλλά και οφείλουν να διεκδικούν τα πάντα στο
όνομα της ιδέας που έχουν για το συλλογικό καλό, δεν είναι όμως δυνατό να τα
διεκδικούν με κάθε τρόπο και ιδίως ευτελίζοντας τους θεσμούς. Όταν γίνεται
αυτό – όπως στην πρόσφατη πρωτοβουλία ορισμένων δημάρχων να αναρτήσουν μαύρες
σημαίες στα δημόσια καταστήματά τους -, όταν η διεκδίκηση ντύνεται, έστω και
για λόγους εντυπωσιασμού, με τον μανδύα της ασέβειας, η εικόνα της πολιτικής
τραυματίζεται ανεπανόρθωτα και τα περιθώρια κινήσεών της συρρικνώνονται
απελπιστικά.

H επιλογή του συγκεκριμένου τρόπου διαμαρτυρίας από ορισμένους δημάρχους
εγγράφεται σε μια αντιπολιτευτική τάση που, δυστυχώς, έχει πια απολέσει το
άλλοθι του τυχαίου. H εντελώς φυσιολογική αδημονία της αξιωματικής
αντιπολίτευσης να διεκδικήσει εν νέου την εξουσία και η απαραίτητη εκ μέρους
της άσκηση κριτικής στα κυβερνητικά πεπραγμένα δεν συνοδεύονται όσο συχνά θα
έπρεπε από την επίσης αναγκαία αυτοσυγκράτηση και γι’ αυτό έχουν ωθήσει σε
κινήσεις που ξεπερνούν το θεσμικά επιτρεπτό μέτρο. Πρόχειρα μπορεί να θυμίσει
κανείς την απαξιωτική, και μέσα στην ίδια τη Βουλή, στάση του αρχηγού και
στελεχών της Νέας Δημοκρατίας έναντι του Πρωθυπουργού, την αναγγελία – όσο κι
αν, όπως ήταν φυσικό, δεν υλοποιήθηκε – «παράλληλης προεδρίας» της Ευρωπαϊκής
Ένωσης, την προσπάθεια ανάδειξης μιας διαστρεβλωμένης εικόνας της
πραγματικότητας (όσον αφορά κυρίως την οικονομία ή τη θέση της Ελλάδας στον
κόσμο), την άρνηση κάθε μέτρου και επιτεύγματος (ακόμα και απτών τεχνικών
έργων, όπως το Μετρό και το νέο Αεροδρόμιο), το ζύγισμα, γενικά, του τρόπου
αντιμετώπισης κάθε συλλογικής υπόθεσης (ευρώ, Κυπριακό, Ολυμπιάδα) ανάλογα με
τα κομματικά οφέλη που είναι δυνατόν να προσπορίσει. Ο αντιπολιτευτικός αυτός
λαϊκισμός συμπυκνώνεται εμβληματικά, για μια σειρά λόγους, στις μαύρες σημαίες
των δημάρχων.

Πρώτον, γιατί ο συγκεκριμένος συμβολισμός ρήξης λόγω πένθους ήταν ανεπίτρεπτο
να λάβει δημόσια έκφραση, χωρίς μάλιστα την ελάχιστη νομιμοποίηση μέσω κάποιας
συλλογικής απόφασης και στοιχειώδους λαϊκής υποστήριξης. Καμία πρωτοβουλία που
αφορά το σύνολο δεν επιτρέπεται να είναι αυθαίρετη και διχαστική (τοπική
διοίκηση απέναντι στο κράτος, τοπική κοινωνία ανάλογα με τις κομματικές
προτιμήσεις των μελών της). Δεύτερον, γιατί ο χώρος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
εμφανίστηκε έτσι να εγκαταλείπει οικειοθελώς την αυτονομία και τη δυναμική του
και να περιχαρακώνεται στον ρόλο του «ζήτουλα» απέναντι σε μια διαρκώς
δυστροπούσα κεντρική εξουσία. H πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική: το
κράτος έχει βέβαια υποχρεώσεις που οφείλει να εκπληρώνει, αλλά μέγα μέρος του
«οικονομικού προβλήματος» των δήμων δημιουργήθηκε από ίδια αδράνεια ή
κακοδιαχείριση (όπως αποδεικνύουν, για παράδειγμα, τα στοιχεία για τις
προηγούμενες διαχειρίσεις στον Δήμο Αθηναίων).

Τρίτον, γιατί η εικόνα «το χρήμα είναι τα πάντα», που αποπνέουν αυτοί οι
χειρισμοί, προσφέρει άλλοθι για την μη ανάληψη ευθυνών από τους αρμόδιους
πολιτικούς φορείς, βοηθά στη διαιώνιση μιας ουσιαστικά πελατειακής λογικής εκ
μέρους του κράτους και επιταχύνει την απαξίωση της πολιτικής στα μάτια του
κοινωνικού σώματος. Οι σημαίες ετοιμάζονται να υποσταλούν τώρα που τα αιτήματα
«εισακούστηκαν», οι συνέπειές τους ωστόσο δεν θα μας αφήσουν τόσο εύκολα.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου.