Ήλθε το φως, χωρίς το νόημά του

Ένας τυφλός άντρας που κατάφερε να ξαναδεί χάρη σε μία επαναστατική
εγχείρηση, προσπαθεί ακόμα να ερμηνεύσει τον κόσμο γύρω του παρόλο που έχουν
περάσει τρία χρόνια από την επέμβαση.

H περίπτωση του Μάικ Μέι, ενός 46χρονου Αμερικανού από το Ντέιβις της
Καλιφόρνιας, είναι μοναδική στα ιατρικά χρονικά και δίνει στους επιστήμονες
πολύτιμα στοιχεία για το πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος μαθαίνει να χειρίζεται
οπτικές πληροφορίες.

H πρωτοποριακή μεταμόσχευση βλαστικών κυττάρων που του επέτρεψε να ξαναδεί
ήταν απόλυτα επιτυχημένη. Ο Μέι έχει ανακτήσει τις δυνατότητές του να
επεξεργάζεται μορφές, χρώματα και κίνηση, όχι όμως και τη δυνατότητα να
κατανοεί αυτά τα σινιάλα.

Δυσκολίες αναγνώρισης. Έχει δυσκολία στην αναγνώριση κοινών
αντικειμένων και συχνά δεν μπορεί να πει αν ένα άγνωστο πρόσωπο είναι
γυναικείο ή αντρικό ή αν έχει φιλική ή εχθρική έκφραση. H εγχείρηση είχε
επίσης ακόμα ένα απρόσμενο αποτέλεσμα. Ο κ. Μέι ήταν δεινός σκιέρ όταν ήταν
τυφλός, αλλά η θέα της χιονισμένης πλαγιάς για πρώτη φορά του προκάλεσε τον
φόβο της σύγκρουσης με άλλους σκιέρ. H εμπειρία του δείχνει ότι τα οπτικά
ερεθίσματα που δέχονται τα μάτια μας είναι ένα μόνο μέρος αυτών που βλέπουμε
και πώς τα βλέπουμε. Το μυαλό πρέπει επίσης να μάθει πώς επεξεργάζεται και
ερμηνεύει αυτά τα σινιάλα, έτσι ώστε ο κυκεώνας σχημάτων και σχεδίων που
απαρτίζουν τον κόσμο μας να αποκτήσει νόημα.

Επεξεργασία όρασης. «Ο Μάικ Μέι είναι ένας απίθανος άνθρωπος που μας
μαθαίνει πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος», λέει ο Ρίτσαρντ Γκρέγκορι, καθηγητής
Νευροψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ. «Μαθαίνουμε πώς λειτουργούν οι
διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται την όραση, πώς
μαθαίνουμε να τις χρησιμοποιούμε και πώς η πληροφορία από άλλες αισθήσεις
μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βελτιώσει την όραση».

H πρώτη εμφύτευση. Ο κ. Μέι τυφλώθηκε σε ηλικία 3 ετών ύστερα από ένα
ατύχημα με χημικές ουσίες. Έχασε τελείως το αριστερό του μάτι και τυφλώθηκε
στο δεξί. Όταν ήταν 43 ετών, μία ομάδα γιατρών στο Ιατρικό Κέντρο του Σαν
Φρανσίσκο εμφύτευσε βλαστικά κύτταρα στο μάτι του για να επιδιορθώσει τον
ουλώδη ιστό. Στη συνέχεια, μία μεταμόσχευση κερατοειδούς χιτώνα του χάρισε
πάλι την όρασή του.

Δύο χρόνια αργότερα, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν
Ντιέγκο πραγματοποίησαν λεπτομερή ανάλυση των αποτελεσμάτων, η οποία
δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Nature Neuroscience». Διαπίστωσαν ότι η βασική
οπτική του ικανότητα έχει αποκατασταθεί και μπορεί να ξεχωρίσει ένα τετράγωνο
από έναν κύκλο. Επίσης μπορεί να αναγνωρίσει τα χρώματα και την κίνηση.

Προσπαθεί να μαντέψει. Παρουσιάζει όμως μεγάλο πρόβλημα η ικανότητά του
να κατανοήσει τις τρεις διαστάσεις, όπως και να αναγνωρίσει αντικείμενα και
πρόσωπα. Στην έρευνα, ο Μέι αναγνώρισε μόνο το 25% των κοινών αντικειμένων και
δυσκολεύτηκε στο φύλο άγνωστων προσώπων και τις εκφράσεις τους. Για να τα
αναγνωρίσει βασίστηκε στο μήκος των μαλλιών ή το σχήμα των φρυδιών.

Επειδή δε γνωρίζει από την εμπειρία του τι είναι αυτό που βλέπει, συνήθως
προσπαθεί να μαντέψει. «H διαφορά σήμερα σε σχέση με τρία χρόνια πριν, είναι
ότι μπορώ να μαντέψω καλύτερα τι βλέπω. Αλλά ακόμα μαντεύω», είπε ο ίδιος
στους γιατρούς του.

H νέα τεχνολογία επιτρέπει στους γιατρούς να σαρώνουν τον εγκέφαλο του
ασθενούς και να βλέπουν πώς αντιδρά στη νέα εμπειρία της όρασης. Αυτές οι
απεικονίσεις έδειξαν ότι μερικές μόνο από τις 15 ή 16 περιοχές που
επεξεργάζονται την όραση λειτουργούν κανονικά. Οι υπόλοιπες φαίνεται πως έχουν
αλλάξει «τομέα» και υποβοηθούν άλλες λειτουργίες.

Το ημερολόγιο του Μάικ Μέι

Ο Μάικ Μέι περιγράφει τις εμπειρίες του μετά την ανάκτηση της όρασής του
στο ημερολόγιο που κρατά στο site του.

Σήμερα πέταξα για πρώτη φορά με τη νέα μου όραση. Τα πρώτα 30 λεπτά έγραφα
στον υπολογιστή. Ξαφνικά συνειδητοποίησα ότι μπορώ να κοιτάξω έξω από το
παράθυρο και είδα κάποιες λευκές γραμμές στον ορίζοντα και πράσινα και καφέ
κομμάτια γης στο έδαφος. Ήμασταν στα 10.000 μέτρα ύψος και μπορούσα να δω το
έδαφος. Μπορούσα να διακρίνω βουνά και θάλασσα, δρόμους και χωράφια. Το πιο
σημαντικό για μένα ήταν ότι πριν μέσα στο αεροπλάνο δεν είχα καμία σύνδεση με
τον έξω κόσμο και ένιωθα σα σε χρονομηχανή. Όποιος έχει την όρασή του δεν
μπορεί να το καταλάβει.

Σήμερα είχα την πρώτη μου κοινωνική εμπειρία με πολύ κόσμο μετά την εγχείρηση.
Μου ήταν δύσκολο να κοιτώ τα πρόσωπα όταν μου μιλούσαν. Μπορώ να δω τα χείλη
τους να κινούνται, τα βλέφαρα να τρεμοπαίζουν, το κεφάλι να γέρνει μπροστά και
τα χέρια να εκφράζουν με κινήσεις αυτά που έλεγαν οι άνθρωποι. Στην αρχή,
κοιτούσα κάτω, ήταν όμως πιο εύκολο να κλείσω τα μάτια μου ή να «μπλοκάρω» την
οπτική πληροφορία. Ήταν απαραίτητο για να μπορέσω να δώσω προσοχή σε αυτά που
έλεγαν. Είμαι σίγουρος ότι κάποια στιγμή όλες αυτές οι οπτικές επικοινωνίες θα
βγάζουν νόημα, αλλά τώρα με μπερδεύουν.

Έτυχα σήμερα στην παρέλαση στο Ντέιβις και για πρώτη φορά μπορούσα να τη δω.
Μία μεγάλη ορχήστρα σταμάτησε μπροστά μου. H μουσική τους ήταν μία οπτική όσο
και ηχητική εμπειρία. Τα πόδια τους κινούνταν σε συγχρονισμό, οι μουσικοί
έκαναν σχηματισμούς, τα όργανα άστραφταν. Όλα ήταν τόσο υπέροχα εναρμονισμένα,
οπτικά και ηχητικά. Για πρώτη φορά μετά που ανέκτησα την όρασή μου στις 7
Μαρτίου, δάκρυα έτρεξαν στο πρόσωπό μου. Ήμουν ευτυχισμένος μαζί με τα αγόρια
μου, τους φίλους μου, μέρος μίας κοινότητας. Μία θαυμάσια στιγμή, μία θαυμάσια
ημέρα.

Δεν περνά μία μέρα χωρίς να εκτιμώ όλες τις οπτικές λεπτομέρειες γύρω μου.
Συλλέγω όλα τα στοιχεία για τον οπτικό μου κατάλογο και παρόλο που έχουν
περάσει δύο χρόνια από την εγχείρηση είναι ατελείωτες οι πληροφορίες που
πρέπει να αφομοιώσω. Οι οπτικές μου ικανότητες είναι καλά ενσωματωμένες στον
τρόπο που βλέπω τον κόσμο και κινούμαι. Είμαι σε θέση τώρα να απολαύσω τη θέα
καινούργιων πραγμάτων χωρίς να αφήνω την οπτική πληροφορία να κυριαρχεί στην
αντίληψή μου για τον κόσμο. ‘Επειτα από τρία χρόνια με τη νέα μου όραση, τα
μάτια του μυαλού μου παίζουν σημαντικό ρόλο στην εμπειρία μου.

LINK:

* http://www.senderogroup.com/perception.htm

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης