H Σελήνη και τα … αδέλφια της

Τα προηγμένα τηλεσκόπια των αστρονόμων δεν σταματούν να ανακαλύπτουν
δεκάδες φεγγάρια γύρω από τους μεγάλους πλανήτες του ηλιακού συστήματος.

Μέχρι πριν από λίγο καιρό, ακόμα κι ένας ερασιτέχνης αστρονόμος μπορούσε να
ξέρει τα πάντα για τα φεγγάρια του ηλιακού μας συστήματος. Δεν υπήρχαν και
πολλοί: η Σελήνη, οι τέσσερις δορυφόροι του Δία, που είχε ανακαλύψει ο
Γαλιλαίος, δύο γύρω από τον Άρη και κάποια άλλα σκόρπια, όπως εκείνη η
περίεργη μπάλα του μπιλιάρδου γύρω από τον Ουρανό. Τα τελευταία έξι χρόνια,
δεκάδες φεγγάρια-δορυφόροι έχουν ανακαλυφθεί γύρω από τους πλανήτες. Ο Δίας
προηγείται, προς το παρόν, με 61 φεγγάρια και ακολουθούν ο Κρόνος, ο Ουρανός
και ο Ποσειδώνας. Το σκορ για τους τέσσερις πλανήτες φτάνει τα 124 (οι
υπόλοιποι πέντε πλανήτες έχουν μόλις τέσσερα φεγγάρια). Τα νέα φεγγάρια είναι
πολύ μικρά, μερικά μόλις ένα-δύο μίλια σε διάμετρο και σμιλεύουν τα δικά τους
εκκεντρικά μονοπάτια γύρω από τους πλανήτες. Πολλά βρίσκονται σε ανάδρομη
τροχιά, σε κατεύθυνση αντίθετη από την περιστροφή των πλανητών τους.

Παρουσιάζουν ελάχιστα κοινά σημεία με τα μεγαλύτερα φεγγάρια στο ηλιακό
σύστημα. Πολλά δεν έχουν ακόμα όνομα. Είναι απλά βράχοι σε τροχιά.

Οι επιστήμονες λένε ότι αυτά τα φεγγάρια μάς δίνουν μερικά από τα στοιχεία που
γνωρίζουμε για τα πρώτα χρόνια του ηλιακού συστήματος. Είναι ένα παράθυρο στο
παρελθόν, πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, όταν οι πλανήτες σχηματίστηκαν
από έναν στροβιλιζόμενο νεφελοειδή δίσκο αερίων και σκόνης.

Τα νέα στοιχεία ανακαλύφθηκαν χάρη στη βελτίωση της τεχνολογίας, ιδίως την
ανάπτυξη νέων φωτογραφικών μηχανών, που χρησιμοποιούν τα μεγαλύτερα τηλεσκόπια
του κόσμου και μοιάζουν με τις ψηφιακές μηχανές της αγοράς. Είναι, όμως, πολύ
μεγαλύτερες, ακριβέστερες, πολύπλοκες και ακριβότερες.

«Εδώ και έναν αιώνα ξέρουμε για τους ακανόνιστους δορυφόρους», λέει ο δρ
Τζιούιτ. Γύρω στο 1900 ανακαλύφθηκαν μεγάλα ακανόνιστα ουράνια σώματα. «Αλλά
αυτό που δεν ξέρουμε είναι γιατί έχουν οι πλανήτες τους δορυφόρους. Και δεν το
ξέρουμε γιατί το δείγμα μας είναι πολύ μικρό». Βρίσκοντας περισσότερα
φεγγάρια, οι αστρονόμοι ελπίζουν να μάθουν για την προέλευσή τους και τα πρώτα
χρόνια του ηλιακού συστήματος.

«Είμαστε τώρα πολύ πιο ικανοί από παλιά», εξηγεί ο δρ Ντέιβιντ Τζιούιτ,
καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης. Με τους συνεργάτες του, ο καθηγητής
έχει ανακαλύψει τα περισσότερα νέα φεγγάρια του Δία, ανάμεσά τους 21 φέτος,
χρησιμοποιώντας δύο μεγάλα τηλεσκόπια στη Μάουνα Κέα της Χαβάης, που φέρουν
τις μεγαλύτερες φωτογραφικές μηχανές στον κόσμο.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης