ΓIOYNΓK TΣANΓK Oι «Kύκνοι» εκδικούνται τον Mάο

Φαίνεται ότι η Γιουνγκ Τσανγκ έχει ανοιχτούς λογαριασμούς με τον πρόεδρο Μάο.
H Πολιτιστική του Άνοιξη, τα μεγαλόσχημα οράματά του, οι φρικαλεότητες των
Ερυθροφρουρών του, της έδωσαν μια παιδική ηλικία στερημένη από οικογενειακή
ευτυχία και υπογραμμισμένη από μίσος για ό,τι δεν ήταν απόλυτα κομμουνιστικό.
Στους «Αγριόκυκνους», που έγραψε πριν από 12 χρόνια και μεταφράστηκαν σε 30
γλώσσες, περιγράφει μέσα από την ιστορία της γιαγιάς της, της μητέρας της και
του εαυτού της, τη θλιβερή ιστορία της Κίνας του 20ού αιώνα. Ήταν η πρώτη φορά
που μια Κινέζα αμφισβητούσε τα επιτεύγματα της πολιτικής του Μάο. Γι’ αυτό και
δεν είναι παράξενο που το βιβλίο, το οποίο την έκανε διάσημη στη Δύση και της
προσέφερε χρήματα και ταξίδια, ακόμα απαγορεύεται να κυκλοφορήσει στην πατρίδα
της.

Όμως, η απαγόρευση των «Αγριόκυκνων» στην Κίνα τη βοήθησε στην έρευνά
της για τη βιογραφία του Μάο που θα κυκλοφορήσει στην Αγγλία. «Είναι μια
περίεργη κατάσταση», λέει η Τσανγκ στη Μάργκαρετ Ντρίσκολ στη συνέντευξή της
στους «Sunday Times». «Το βιβλίο είναι απαγορευμένο αλλά ο κόσμος δεν
τιμωρείται αν το διαβάσει. Και η ασφάλεια αεροδρομίου σπάνια ελέγχει τις
αποσκευές με τις οποίες φτάνουν τα εκατοντάδες αντίτυπα. Παλιότερα οι
αξιωματούχοι ελάμβαναν προειδοποιήσεις από την κυβέρνηση να μη μιλάνε για τον
Μάο. Όμως υπάρχει μία παράδοση στην Κίνα, ότι καθένας έχει ευθύνη απέναντι
στην ιστορία. Είναι πολλοί οι άνθρωποι που έχουν σφραγίσει μέσα τους τις
προσωπικές τους τραγωδίες και με μεγάλη χαρά τις ξεθάβουν. Και χάρη στους
«Αγριόκυκνους» γνωρίζουν ότι ο δικός μου Μάο θα είναι αληθινός», λέει η 51
ετών σήμερα Κινέζα συγγραφέας, κάτοικος του αριστοκρατικού Κένσινγκτον στο
Λονδίνο.

Ο πατέρας της έχαιρε των προνομίων ενός καθηγητή των λενινιστικών –
μαρξιστικών σπουδών. Μέχρι την ημέρα που άρχισε να διαμαρτύρεται για τη
βιαιότητα του Μάο. Τότε, οι γονείς τής Τσανγκ συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και
βρέθηκαν σε στρατόπεδα εργασίας. H Γιουνγκ Τσανγκ βρέθηκε εξόριστη στην κορυφή
των Ιμαλαΐων και δούλευε μαζί με τους χωρικούς, μέχρι να αναθεωρήσουν την
περίπτωσή της και να της επιτρέψουν να σπουδάσει στο εξωτερικό. «Στα παιδικά
χρόνια του Μάο δεν υπήρχε τίποτα το τραυματικό, τίποτα που να δείχνει ό,τι θα
συνέβαινε αργότερα.

Δεν ήταν τρελός. Απλά κακός, πολύ κακός», τονίζει η Τσανγκ. «Δεν είναι
στη φύση του Κινέζου να είναι φανατικός. Όμως υπάρχει κάτι στην κουλτούρα, ένα
είδος έμφυτης βιαιότητας, που επέτρεψε να συμβούν αυτές οι ακρότητες, οι
προδοσίες, τα καρφώματα, τα βασανιστήρια και οι θάνατοι. Ο Μάο ήταν ικανός να
χειριστεί αυτό το σύστημα φρικαλεοτήτων. Ήταν το χειρότερο σημείο της θητείας
του: η βία την οποία ασκούσε στα θύματά του».

Ο πρόεδρος Μάο άρχισε να μπαίνει και να επηρεάζει τη ζωή της Γιουνγκ Τσανγκ
όταν εκείνη ήταν 12 ετών. Μαζί με τις συμμαθήτριές της – και όπως όλα τα
παιδιά τότε στην Κίνα – ήθελαν να μοιάσουν στον στρατιώτη Λέι Φενγκ, στην
ιστορία του οποίου αναφερόταν συνέχεια ο Μάο. Ο στρατιώτης Λέι Φενγκ πέθανε
στα 22 του έπειτα από μια ζωή αγαθοεργιών προς τους ηλικιωμένους, τους απόρους
και τους ασθενείς. «Τις βροχερές ημέρες στεκόμουν στον δρόμο με μία ομπρέλα
ελπίζοντας ότι θα περνούσε κάποια γηραιά κυρία για να τη συνοδεύσω στο σπίτι
της», θυμάται η Τσανγκ σχετικά με αυτήν την αφοσίωση του στρατιώτη Φενγκ στον
Μάο. Στη συνέχεια έμαθαν ότι οι καλές πράξεις τους δεν θα αφορούσαν τους
«ταξικούς εχθρούς». Έτσι άρχισε ένα λουτρό αίματος και βίας από τους
Ερυθροφρουρούς του Μάο και τους φοιτητές που διέλυαν τις τάξεις και τα
αμφιθέατρα και στρέφονταν εναντίον των δασκάλων τους και των διανοουμένων.

H ίδια η Τσανγκ υπήρξε μέλος της Ερυθροφρουράς. Αλλά τότε δεν της
περνούσε από το μυαλό να αμφισβητήσει τις πράξεις τους. «Είχα μεγαλώσει
πιστεύοντας ότι ο Μάο ήταν ο Θεός. Οτιδήποτε είχα διαβάσει και δει μού έλεγε
αυτό το πράγμα. Αν ο Μάο έλεγε να ξηλώσουμε το γρασίδι, αυτό και θα κάναμε.
Θεωρούσε τα τεϊοποτεία αστικά, γι’ αυτό και τα σπάγαμε. Θυμάμαι ακόμα με
ντροπή έναν ηλικιωμένο που ζούσε στο πίσω δωμάτιο ενός τέτοιου καταστήματος
και μου έλεγε ότι εκεί είχαν ζήσει οι τρεις γενιές της οικογένειάς του και
ήταν το μόνο μέρος που έβρισκε γαλήνη. Με ρωτούσε γιατί το κατέστρεφα, αλλά
ό,τι έκανα το έπραττα με διαταγή του Μάο. Και αυτός ο λόγος μού ήταν αρκετός».

Και τώρα, η κατάλυση του φόβου

Πέρασαν αρκετά χρόνια ώστε η νεαρή Γιουνγκ Τσανγκ να καταλάβει ότι η
φιλοδοξία του Μάο ήταν καταστροφική για τη χώρα της. «Ο Μάο ήθελε να
καταστρέψει οτιδήποτε δημιουργούσε λεπτά αισθήματα στους ανθρώπους. Ήθελε να
φτιάξει ένα έθνος από ρομπότ. Επιθυμούσε να φτιάξει μία κοινωνία απάνθρωπη,
της οποίας τα μέλη θα σπαράσσονταν μεταξύ τους. Δεν ζητούσε αφοσίωση. Ήθελε
υποταγή».

H Κίνα σήμερα έχει αλλάξει. Όμως, το πορτρέτο του Μάο κρέμεται ακόμα στην
πλατεία Τιεν Αν Μέν. H κυβέρνηση δηλώνει ότι προήλθε από τη διάδοχη κατάσταση
μετά τον θάνατο του Μάο. Αυτό εξηγεί γιατί πολλά σημεία του Ίντερνετ είναι
δεσμευμένα ή ότι καμία δημόσια συζήτηση δεν ανοίγεται από τις εφημερίδες.
Ωστόσο, οι άνθρωποι κατ’ ιδίαν έχουν αρχίσει να ασκούν κριτική στις πρακτικές
της κυβερνητικής πολιτικής. «H πιο μεγάλη αλλαγή, εκτιμάει η Τσανγκ, είναι η
κατάλυση του φόβου. Αν και οι Κινέζοι ποτέ δεν σταμάτησαν να έχουν την αίσθηση
ότι κάτι φρικτό θα ξεσπάσει ξαφνικά και απρόβλεπτα. Είναι δύσκολο να το
καταλάβουν αυτό οι άνθρωποι στη Δύση, γιατί νιώθουν προστατευμένοι. Δεν
νιώθουν ότι τους κυβερνάει μια δύναμη που δεν μπορούν να ελέγξουν».