Ρaul Samuelson Tο κρυφό όπλο του Mπους για την οικονομία

Ο Paul Samuelson είναι καθηγητής Οικονομίας στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT) και κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομικών

Στο τέλος του 20ού αιώνα η αμερικανική οικονομία βρισκόταν σε πολύ καλή
κατάσταση. H ανεργία κυμαινόταν σε πολύ χαμηλά επίπεδα, ενώ ακόμη και
μειονότητες έβρισκαν δουλειά σε διάφορους κλάδους της βιομηχανίας. Ταυτόχρονα,
η φούσκα της Γουώλ Στρητ έκανε τους πλούσιους ακόμη πλουσιότερους.

Τρία χρόνια μετά, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Βέβαια δεν μπορεί κανείς να πει
ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί είναι τώρα δυστυχισμένοι. Σύμφωνα με τις
δημοσκοπήσεις, ο πρόεδρος Μπους και το Κογκρέσο, που ελέγχεται από τους
Ρεπουμπλικανούς, εξακολουθούν να συγκεντρώνουν την προτίμηση περισσότερων από
τους μισούς ψηφοφόρους.

Ανησυχούν οι Αμερικανοί

Εκείνο που μπορεί κανείς να πει, είναι ότι οι Αμερικανοί είναι σήμερα
ανήσυχοι. Μπορεί ο πόλεμος στο Ιράκ να τελείωσε σχετικά σύντομα και με μικρές
απώλειες σε ζωές Αμερικανών στρατιωτών (σε σχέση με τους δύο παγκοσμίους
πολέμους και τις συγκρούσεις στην Κορέα και την Ινδοκίνα), όμως οι ελπίδες ότι
μετά την απομάκρυνση του Σαντάμ Χουσεΐν οι Ιρακινοί θα συνεργάζονταν για τη
δημιουργία ενός σταθερού δημοκρατικού καθεστώτος διαψεύστηκαν. Έτσι δεν είναι
παράξενο που σήμερα υπάρχει ανησυχία, τόσο στους διαδρόμους των πολιτικών
γραφείων όσο και ανάμεσα στους χρηματιστές της Γουώλ Στρητ.

Την ίδια στιγμή, σχεδόν κάθε ανεπτυγμένη κοινωνία – οι Ηνωμένες Πολιτείες, το
Ηνωμένο Βασίλειο, τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και οι χώρες της ζώνης
του Ειρηνικού, όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα – βρίσκονται σε τροχιά
οικονομικής επιβράδυνσης.

Μάχη με τον χρόνο

Αν οι ψηφοφόροι στις ΗΠΑ νιώθουν ανησυχία, το ίδιο νιώθουν και εκείνοι που
καθορίζουν την τακτική του Λευκού Οίκου. Σε μόλις 16 μήνες ο πρόεδρος Μπους θα
προσπαθήσει να επανεκλεγεί. Πολλά μπορούν να βελτιωθούν σε αυτό το χρονικό
διάστημα. Ίσως οι αντιμαχόμενες φυλές στο Ιράκ συμβιβάσουν τις διαφορές τους
και βελτιωθεί η κατάσταση. Ίσως, όμως, η κατάσταση να χειροτερέψει ακόμη
περισσότερο.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες οι τιμές των μετοχών σημείωσαν, το τελευταίο διάστημα,
σημαντική αύξηση. Ίσως αυτό να οδηγήσει επιχειρήσεις στο να αρχίσουν πάλι να
επενδύουν. Και ίσως οι καταναλωτές να αρχίσουν να ξοδεύουν περισσότερο, αν
δουν ότι κερδίζουν από την άνοδο στις τιμές των μετοχών.

Αυθαίρετη αισιοδοξία

H οικονομική ιστορία μάς έχει μάθει να είμαστε προσεκτικοί με την άνοδο στις
τιμές των μετοχών, ιδιαίτερα όταν αυτή διατηρείται για αρκετούς μήνες. Αρκετή
από την αισιοδοξία της Γουώλ Στρητ βασίζεται σε αμφισβητήσιμες προβλέψεις
κερδοφορίας εταιρειών. Χρειάζεται προσοχή, για να μην παραπλανηθούμε.

Έτσι, φέτος το φθινόπωρο, τα κέρδη στις τιμές αρκετών μετοχών μπορεί να
εξαφανιστούν. Ο πρόεδρος της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ Άλαν Γκρίνσπαν
καταλαβαίνει τους κινδύνους που υπάρχουν και γι’ αυτό προσπαθεί να δώσει έναν
τόνο αισιοδοξίας στις ομιλίες του.

Το «όπλο» του Λευκού Οίκου

Εξάλλου, το οικονομικό επιτελείο του Λευκού Οίκου έχει στα χέρια του ένα ακόμη
«κρυφό όπλο», σε περίπτωση που υπάρξει κίνδυνος να βυθιστούν ξανά οι ΗΠΑ στην
ύφεση. Το οικονομικό επιτελείο θα μάθει τις πρώτες ημέρες του 2004 αν η
ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας είναι ισχυρή ή αδύναμη. Αν είναι αδύναμη,
θα υπάρξει άμεση αύξηση των δημοσιονομικών εξόδων, η οποία θα αυξήσει, βέβαια,
ακόμη περισσότερο το έλλειμμα. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα υπάρξει όριο
στις δαπάνες. Θα αυξηθούν οι στρατιωτικές δαπάνες, θα αρχίσουν να γίνονται νέα
δημόσια έργα, ενώ μπορεί να δοθεί ακόμη και έκτακτη χρηματική ενίσχυση στις 50
πολιτείες. Μπορεί ακόμη και να γίνει νέα μικρή μείωση στη φορολογία.

Δεν είναι ο Χούβερ

Προηγούμενοι συντηρητικοί πρόεδροι, όπως ο Χέρμπερτ Χούβερ το 1930 και το
1931, δεν προχώρησαν σε αύξηση των κρατικών δαπανών για να τονώσουν την
αμερικανική οικονομία που, τότε, βασανιζόταν από την ύφεση. Ο πρόεδρους Μπους,
ό,τι κι αν έμαθε ή δεν έμαθε για τα σύγχρονα οικονομικά στις τάξεις του
Πανεπιστημίου του Yale, δεν είναι ο Χέρμπερτ Χούβερ. Όπως ο Λουδοβίκος IE’ της
Γαλλίας, θα μπορούσε να πει: ύστερα από μένα το χάος. Τώρα, το πιο σημαντικό
είναι να μη χαθούν οι προεδρικές εκλογές.

© Tribune Media Services International, 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σ. Κανελλόπουλος