AΛAN TIΟYPINΓK Στη -μυστική- υπηρεσία της Aυτού Mεγαλειότητος
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά  |
 |
Ήταν πιθανότατα το φθινόπωρο του 1937 που ο Τιούρινγκ άρχισε για πρώτη φορά να
ανησυχεί για έναν ενδεχόμενο πόλεμο με τη Γερμανία. Την εποχή εκείνη
εργαζόταν, υποτίθεται, σκληρά πάνω στην περίφημη διδακτορική διατριβή του.
Παρά ταύτα βρήκε χρόνο να ασχοληθεί με ιδιαίτερο ζήλο με το θέμα της
κρυπτανάλυσης… Ξεκίνησε με την υπόθεση ότι οι λέξεις θα αντικαθίσταντο από
αριθμούς που θα λαμβάνονταν από ένα επίσημο βιβλίο κωδικών και τα μηνύματα θα
μεταδίδονταν ως αριθμοί στη δυαδική κλίμακα. Για να μην είναι όμως σε θέση οι
εχθροί να αποκρυπτογραφήσουν τα μηνύματα που θα υπέκλεπταν, ακόμη και αν είχε
πέσει στα χέρια τους το βιβλίο των κωδικών, ο αριθμός που θα αντιστοιχούσε σε
ένα συγκεκριμένο μήνυμα θα πολλαπλασιαζόταν επί έναν τρομερά μεγάλο αλλά
μυστικό αριθμό, και θα μεταδιδόταν το γινόμενο. Το μέγεθος του μυστικού
αριθμού θα καθοριζόταν από την απαίτηση ότι 100 Γερμανοί θα χρειαζόταν να
εργάζονται 8 ώρες την ημέρα επί 100 χρόνια με επιτραπέζιες αριθμομηχανές ώστε
να προσδιορίσουν τον μυστικό αριθμό μέσω αναζήτησης ρουτίνας!
Ο Τιούρινγκ σχεδίασε έναν ηλεκτρικό πολλαπλασιαστή και κατασκεύασε τα
τρία-τέσσερα πρώτα στάδια για να διαπιστώσει αν θα μπορούσε να λειτουργήσει.
Για τον σκοπό αυτό χρειαζόταν διακόπτες που θα λειτουργούσαν με ηλεκτρονόμους,
και τους οποίους κατασκεύασε ο ίδιος, εφόσον την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν
διαθέσιμοι στο εμπόριο. Το Τμήμα Φυσικής του Πρίνστον διέθετε ένα μικρό, αλλά
καλά εξοπλισμένο κατάστημα μηχανών για τους μεταπτυχιακούς σπουδαστές του.
Έτσι, κατασκεύασε και καλωδίωσε τους ηλεκτρονόμους, και προς μεγάλη μας
έκπληξη και ευχαρίστηση η αριθμομηχανή λειτούργησε. Πιθανόν να μην είχε ποτέ
πάρει το όλο πράγμα πολύ στα σοβαρά και να το είχε δει απλώς σαν μια παρέκβαση
στην προσπάθειά του να ανταποκριθεί στην πρόκλησή του να σχεδιάσει έναν
πολλαπλασιαστή. Ωστόσο, ως αναγνώστης του Νέου Πολιτικού, που του τον έστελναν
από την Αγγλία, δεν είχε κάποιον ιδιαίτερο λόγο να μιλάει με ελαφρότητα για τη
Γερμανία. Κάθε εβδομάδα δημοσιεύονταν τρομακτικά άρθρα για τη γερμανική
πολιτική μέσα και έξω από το νέο Ράιχ. Έστω και αν η προοπτική της εργασίας
για πολεμικούς σκοπούς δεν εκπήγαζε από κάποια αίσθηση του καθήκοντος, αλλά
από τη βούλησή του να ασχοληθεί με μια «βαρετή και στοιχειώδη» (αλλά
συναρπαστική) γραμμή έρευνας, το πιο πιθανόν ήταν ότι, όπως και πολλοί άλλοι,
ένιωθε πως η ναζιστική Γερμανία είχε διαλύσει τους ενδοιασμούς του περί
«ηθικότητας».
Ο Άλαν είχε σωστά υποθέσει ότι η κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητος θα
ενδιαφερόταν για τους κώδικες και τα κρυπτογράμματα. Πράγματι, διατηρούσε ένα
τμήμα που ησχολείτο με το σχετικό τεχνικό έργο. Το 1938 η δομή του ήταν ακόμη
κληρονομιά του A’ Παγκοσμίου Πολέμου, συνέχεια μιας οργάνωσης διακριτικά
γνωστής ως Δωμάτιο 40 την οποία είχε ιδρύσει το Ναυαρχείο.
 |
|
Επάνω: Στην ταινία «Κωδικός: Αίνιγμα» (2001), ο Άλαν Τιούρινγκ |
Μετά το αρχικό σπάσιμο ενός γερμανικού βιβλίου κωδικών, που είχε
περιέλθει στα χέρια των Ρώσων, οι οποίοι το 1914 το παρέδωσαν στο Ναυαρχείο,
μια μεγάλη ποικιλία μηνυμάτων μέσω τηλεγράφου και ασυρμάτου είχαν
αποκρυπτογραφηθεί από ένα πολιτικό κυρίως προσωπικό, στρατολογημένο από σχολές
και Πανεπιστήμια. H οργάνωση αυτή είχε το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι ο
διεθυντής της, ναύαρχος Χολ, ήλεγχε τα διπλωματικά μηνύματα. Ο Χολ δεν ήταν
ξένος προς την άσκηση της εξουσίας. Εκείνος έδειξε το ημερολόγιο του Κέιζμεντ
στον Τύπο, ενώ υπήρξαν και σοβαρότερες υποθέσεις όπου «ενήργησε με βάση
πληροφορίες που είχε συγκεντρώσει ανεξάρτητα από άλλες υπηρεσίες και για
θέματα τα οποία υπερέβαιναν τις αρμοδιότητες του Ναυαρχείου». H οργάνωση
επέζησε της ανακωχής, αλλά το 1922 το υπουργείο Εξωτερικών κατόρθωσε να την
αποσπάσει από το Ναυαρχείο. Έκτοτε μετονομάσθηκε σε Κυβερνητική Σχολή Κωδίκων
και Κρυπτογραμμάτων, και έργο της ήταν να μελετά «τις μεθόδους κρυπτογραφικής
επικοινωνίας τις οποίες χρησιμοποιούν οι ξένες δυνάμεις» και να «γνωμοδοτεί
σχετικά με την ασφάλεια των βρετανικών κωδίκων και κρυπτογραμμάτων». Από
τεχνικής άποψης, υπαγόταν τώρα στον επικεφαλής της βρετανικής μυστικής
υπηρεσίας, ο οποίος με τη σειρά του λογοδοτούσε στον υπουργό Εξωτερικών.
To 1937 είχε γίνει πλέον αντιληπτό ότι ο γερμανικός Στρατός, το Ναυτικό και
πιθανότατα η Αεροπορία, αλλά και άλλοι κρατικοί οργανισμοί, όπως οι
σιδηρόδρομοι και τα Ες Ες, σε αντίθεση με τους Ιταλούς και τους Ιάπωνες,
χρησιμοποιούσαν για όλες τις επικοινωνίες τους, εκτός από τις τακτικές,
διάφορες παραλλαγές του ίδιου κρυπτογραφικού συστήματος. Επρόκειτο για τη
μηχανή Αίνιγμα που πρωτοεμφανίστηκε τη δεκαετία του 1920, αλλά στην οποία οι
Γερμανοί επέφεραν βαθμιαία κάποιες τροποποιήσεις ώστε να την καταστήσουν
ασφαλέστερη. Το 1937 η ΚΣΚΚ έσπασε το μη τροποποιημένο και λιγότερο ασφαλές
μοντέλο αυτής της μηχανής, που το χρησιμοποιούσαν οι Γερμανοί, οι Ιταλοί και
οι εθνικιστικές δυνάμεις της Ισπανίας. Πέρα όμως από αυτό, το Αίνιγμα παρέμενε
απρόσβλητο και το πιθανότερο ήταν ότι έτσι θα συνέχιζε να είναι.
H μηχανή Αίνιγμα ήταν το κεντρικό πρόβλημα το οποίο αντιμετώπιζε η Βρετανική
Υπηρεσία Πληροφοριών το 1938. Πίστευαν όμως ότι ήταν άλυτο, και ίσως και να
ήταν όντως, στο πλαίσιο του υπάρχοντος συστήματος. Συγκεκριμένα, το τμήμα αυτό
των κλασικιστών, ένα είδος μυστικής σκιάς του King’s στα Κτίρια Μπρόντγουεϊ,
δεν περιελάμβανε κανένα μαθηματικό.
Το 1938 δεν έγινε καμία προσθήκη στο μόνιμο προσωπικό ώστε να αντιμετωπιστεί
αυτή η εξόφθαλμη έλλειψη. Ωστόσο «σχεδίαζαν να προσλάβουν 60 ακόμη
κρυπταναλυτές για το ενδεχόμενο πολέμου». Και εδώ ακριβώς εμπλέκεται στην όλη
ιστορία ο Άλαν, αφού ήταν ένα από τα νέα αυτά μέλη. Μετά την επιστροφή του, το
1938, τον πήραν για να παρακολουθήσει ένα σεμινάριο στο αρχηγείο της ΚΣΚΚ.
Έτσι λοιπόν ο Άλαν πήρε τη μοιραία απόφαση και επέλεξε να εγκαινιάσει τη
μακρόχρονη συνεργασία του με τη βρετανική κυβέρνηση. Παρ’ όλη την καχυποψία
του απέναντι στην «κυβέρνηση της Αυτού Μεγαλειότητος», θα πρέπει να ήταν
συναρπαστικό το ότι του επέτρεψαν να δει το πίσω μέρος του καταστήματος. Αυτό
όμως σήμαινε ότι για πρώτη φορά είχε εκχωρήσει ένα μέρος του πνεύματός του,
υποσχόμενος να διαφυλάξει τα κυβερνητικά μυστικά.
Παρά την αυστηρότητα και τις υψηλές απαιτήσεις της, η κυβέρνηση της οποίας
έγινε συνεργάτης βρισκόταν, όπως η Λευκή Βασίλισσα που συνόδευε την Αλίκη στο
ταξίδι της, σε κατάσταση σύγχυσης, παλεύοντας να τα βγάλει πέρα με σπάγγο και
παραμάνες. H αποτυχία των Βρετανών να καταβάλουν σοβαρή προσπάθεια να σπάσουν
το Αίνιγμα δεν ήταν παρά μία πτυχή μιας ανακόλουθης στρατηγικής, η οποία τον
Σεπτέμβριο του 1938 είχε γίνει πασιφανής. Μέχρι τότε, μπορούσαν ακόμη να
πείθουν τους εαυτούς τους ότι υπήρχαν, μέσα στο υπάρχον πλαίσιο, «λογικές»
λύσεις στα γερμανικά «παράπονα». Στη συνέχεια όμως οι ηθικές συζητήσεις περί
δικαίου και αυτοδιάθεσης έπαψαν επιτέλους να συγκαλύπτουν την ουσιαστική
πραγματικότητα της ισχύος. Ο πληθυσμός τού Κέμπριτζ συσπειρώθηκε για να
αντιμετωπίσει τη «χρονιά του τρόμου», κατά την έκφραση του υφηγητή του King’s,
Φρανκ Λούκας.
Ταυτοχρόνως όμως ο Άλαν παρακολουθούσε τις παραδόσεις του Βιτγκενστάιν
με αντικείμενο τα Θεμέλια των Μαθηματικών. Αν και ο τίτλος ήταν ο ίδιος με
αυτόν του μαθήματος του Άλαν, το περιεχόμενο ήταν εντελώς διαφορετικό. Το
μάθημα του Άλαν ανήκε στον χώρο της μαθηματικής λογικής, που μοιάζει με το
σκάκι: εξάγουμε το σαφέστερο και στοχειωδέστερο σύνολο αξιωμάτων με τα οποία
ξεκινούμε, τα κάνουμε να ανθήσουν σύμφωνα με το ακριβές σύστημα κανόνων ώστε
να προκύψει η δομή των μαθηματικών και ανακαλύπτουμε τους τεχνικούς
περιορισμούς αυτής της διαδικασίας. Αντιθέτως, το μάθημα του Βιτγκενστάιν είχε
ως αντικείμενο τη φιλοσοφία των μαθηματικών, δηλαδή το τι είναι στην
πραγματικότητα τα μαθηματικά.
Πιο συγκεκριμένα, υπήρχε ανάμεσά τους μια διχογνωμία σχετικά με την όλη δομή
της μαθηματικής λογικής. Ο Βιτγκενστάιν υποστήριζε ότι η δημιουργία ενός
στεγανού, αυτόματου λογικού συστήματος δεν έχει καμία σχέση με το σύνηθες
νόημα της αλήθειας. Ιδιαίτερα τον απασχολούσε το γεγονός ότι σε οποιοδήποτε
πλήρως λογικό σύστημα, μία και μόνο αντίφαση, ιδίως όταν πρόκειται για
αυτο-αναίρεση, επιτρέπει την απόδειξη οποιασδήποτε πρότασης:
ΒΙΤΓΚΕΝΣΤΑΪΝ: … Ας εξετάσουμε την περίπτωση του Ψεύτη. Από μία άποψη, είναι
πολύ παράξενο το ότι προβληματίζει κάποιους – πολύ πιο παράξενο από όσο
νομίζεις… Διότι το όλο σχήμα λειτουργεί ως εξής: όταν κάποιος πει «λέω
ψέματα», αν η δήλωση αυτή δεν είναι αληθής, τότε δεν λέει ψέματα, και ούτω
καθεξής. E, και λοιπόν; Μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι εις τους αιώνας των
αιώνων. Γιατί όχι; Δεν έχει καμία σημασία… δεν είναι παρά ένα ανώφελο
γλωσσικό παιχνίδι, γιατί λοιπόν θα πρέπει κανείς να αναστατώνεται;
ΤΙΟΥΡΙΝΓΚ: Αυτό που προβληματίζει είναι ότι συνήθως χρησιμοποιούμε την
αντίφαση ως κριτήριο για να αποδείξουμε ότι κάτι έχει γίνει λάθος. Όμως στη
συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορούμε να εντοπίσουμε κάτι που να έχει γίνει
λάθος.
ΒΙΤΓΚΕΝΣΤΑΪΝ: Ναι – και κάτι περισσότερο: τίποτε δεν έχει γίνει λάθος… τότε
λοιπόν πού είναι η ζημιά;
ΤΙΟΥΡΙΝΓΚ: H πραγματική ζημιά θα συμβεί εάν υπάρξει κάποια εφαρμογή όπου θα
καταρρεύσει, ας πούμε, μια γέφυρα ή κάτι παρόμοιο.
ΒΙΤΓΚΕΝΣΤΑΪΝ: … Το ερώτημα είναι: Γιατί οι άνθρωποι φοβούνται την αντίφαση;
Είναι εύκολο να κατανοήσουμε γιατί φοβούνται τις αντιφάσεις σε εντολές,
περιγραφές κ.λπ., έξω από τα μαθηματικά. Το ερώτημα είναι: Γιατί φοβούνται τις
αντιφάσεις εντός των μαθηματικών; Ο Τιούρινγκ απαντά: «Επειδή κάτι μπορεί να
πάει στραβά με την εφαρμογή». Όμως δεν είναι απαραίτητο να πάει τίποτε στραβά.
Και αν κάτι πάει στραβά – αν, λ.χ., καταρρεύσει μια γέφυρα – τότε αυτό θα
σημαίνει ότι το λάθος οφειλόταν στη χρήση ενός εσφαλμένου φυσικού νόμου…
ΤΙΟΥΡΙΝΓΚ: Δεν μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη στην εφαρμογή του λογισμού μας
αν δεν είμαστε βέβαιοι ότι δεν υπάρχει σε αυτόν καμία κρυμμένη αντίφαση.
ΒΙΤΓΚΕΝΣΤΑΪΝ: Έχω την αίσθηση ότι υπάρχει εδώ ένα τεράστιο λάθος… Ας
υποθέσουμε ότι πείθω τον Ρις για το παράδοξο του Ψεύτη, και εκείνος δηλώνει:
«Ψεύδομαι, άρα δεν ψεύδομαι, άρα και ψεύδομαι και δεν ψεύδομαι, άρα έχουμε μια
αντίφαση, άρα 2 X 2 = 369». Τότε απλώς δεν θα πρέπει να αποκαλούμε αυτή την
πράξη «πολλαπλασιασμό», αυτό είναι όλο.
ΤΙΟΥΡΙΝΓΚ: Μολονότι δεν γνωρίζουμε αν θα πέσει ή όχι η γέφυρα εάν δε υπάρχουν
αντιφάσεις, είναι σχεδόν βέβαιο ότι, εάν υπάρχουν αντιφάσεις, τότε κάπου κάτι
θα πάει στραβά.
ΒΙΤΓΚΕΝΣΤΑΪΝ: Όμως μέχρι τώρα τίποτε τέτοιο δεν έχει συμβεί…
Ωστόσο, ο Άλαν δεν πειθόταν. Για κάθε θεωρητικό μαθηματικό, η ομορφιά του όλου
πράγματος εξακολουθούσε να βρίσκεται στο γεγονός ότι το σύστημα, ανεξάρτητα
από το τι θα μπορούσε να λεχθεί για το νόημά του, στεκόταν ατάραχο, αύταρκες
και συνεπές προς τον εαυτό του. Αγαπημένα μαθηματικά! Ένας κόσμος ασφαλής και
σίγουρος, όπου τίποτε δεν θα μπορούσε να πάει στραβά, καμία ταραχή να συμβεί,
καμία γέφυρα να καταρρεύσει! Ένας κόσμος τόσο διαφορετικός από τον πραγματικό
κόσμο του 1939.
INFO
 |
Άντριου Χότζες, «Αλαν Τιούρινγκ: Το Αίνιγμα». Θα κυκλοφορήσει σύντομα από τις
εκδόσεις Π. Τραυλός.
Επιμέλεια: Έφη Φαλίδα
Google news
