Mικρές και μεγάλες αλήθειες

Ίσως επειδή ο Πάτροκλος Τσελέντης δεν έχει να κρύψει, ίσως επειδή δεν έχει να
χάσει τίποτα, η συνεχιζόμενη για δεύτερη μέρα απολογία του αποτέλεσε πράγματι
την πιο αποκαλυπτική στιγμή της δίκης της 17N. Όχι επειδή μας έδειξε τη μία
και μοναδική «αληθινή» εικόνα της οργάνωσης, την πλήρη αλήθεια που, σε κάθε
δίκη, δεν μπορεί ποτέ να προέλθει από το στόμα ενός μόνου ανθρώπου, όποιες και
αν είναι οι προθέσεις του. Αλλά επειδή, μέσα από την εκ των έσω – μέσα στην
οργάνωση και μέσα από την ψυχή του – περιγραφή του ο συγκεκριμένος
κατηγορούμενος ανέδειξε κάποιες «λεπτομέρειες» με ιδιαίτερη, στα μάτια μου,
αξία. Επιλέγω λοιπόν για ιστορικούς λόγους να εστιάσω σε αυτές παρ’ ότι
γνωρίζω ότι, στο κυνήγι της «μεγάλης» αλλά πρόσκαιρης αλήθειας, τα στοιχεία
της απολογίας του που περισσότερο θα συζητηθούν θα είναι, μοιραία, ο ρόλος του
Γιωτόπουλου, το ήθος του Κουφοντίνα, η «τραγικότητα» των Ξηρών, η άγνοια περί
Γιάννη Σερίφη, το θαμμένο 45άρι, το παρ’ ολίγον εστιατόριο στο Σύνταγμα (θα
είχε ενδιαφέρον να μας έλεγε και πώς σκέφτονταν να το ονομάσουν) και η
ανυπαρξία γυναικών στην οργάνωση.

Το πρώτο στοιχείο είναι η έλλειψη αυταπατών για τις δυνατότητες της οργάνωσης.
Τα μέλη της ήξεραν ότι δεν μπορούν μόνοι να αλλάξουν την κοινωνία.
Διεκδικούσαν τη λαϊκή συναίνεση, αλλά όταν δεν την απέσπασαν, και το
αντιλήφθηκαν, τα ανακλαστικά της δράσης ήταν πλέον τόσο ισχυρά που επέλεξαν,
πιθανότατα ασυνείδητα, να περάσουν, αντί για το περιθώριο, σε αυτό που
Τσελέντης ευφάνταστα ονομάζει «μιλιταρισμό», στη δράση απογυμνωμένη από τον
λόγο της, όσο παράλογος κι αν ήταν αρχικά αυτός. Δεν μπορώ να φανταστώ
καλύτερη και λιγότερο ιδεολογίζουσα περιγραφή για το ιστορικό φαινόμενο που
πρέπει να αποκληθεί «κοινωνική ήττα και παρακμή της 17N».

Κρίσιμη είναι και η ανάδειξη του καθοριστικού ρόλου που έπαιζε στη ζωή της
οργάνωσης ο Τύπος, ως μοχλός δράσης, αλλά και ανάδρασης, πληροφοριών για τον
έξω κόσμο και εξ αντανακλάσεως οικοδόμησης της δημόσιας εικόνας της 17N.
«Δυστυχώς σε αυτή την τραγωδία ο Τύπος για δικούς του οικονομικούς λόγους έχει
μπλέξει πάρα πολλά παραμύθια και πολλούς μύθους», λέει σήμερα ο Τσελέντης. Στη
χώρα της θεσμοποιημένης καφενόβιας συζήτησης και της διαρκούς ανακύκλωσης
θεωριών συνωμοσίας, οι λαϊκοί αγωνιστές της 17N από τον Τύπο πληροφορούνταν
για την κατάσταση της κοινωνίας και για τις ευθύνες των προσώπων, όπως και από
τον Τύπο έπαιρναν δύναμη για την «αίγλη» που φαινόταν να έχει η οργάνωση στην
Αριστερά. Ένας Τύπος πιο λεπτολόγος, πιο αναλυτικός, λιγότερο έρμαιο του
εντυπωσιασμού και της μυθοποίησης σίγουρα δεν θα είχε εμποδίσει την οργάνωση
από το να υπάρξει και να δράσει, ίσως όμως να οδηγούσε νωρίτερα περισσότερα
μέλη της σε αυτογνωσία τύπου Τσελέντη.

Είναι, τέλος, σχεδόν συγκινητική, και πάντως πειστική γιατί βαθύτατα
ανθρώπινη, η περιγραφή της νίκης της πίστης και της φαντασίας επί του
επαγγελματισμού. Χωρίς ειδική εκπαίδευση και γνώσεις, με εργαλεία τη
συντροφικότητα, τον πειραματισμό και την προσπάθεια, άνθρωποι σαν τον Τσελέντη
και τον Σάββα Ξηρό έμαθαν να χρησιμοποιούν εκρηκτικά, να δαμάζουν την
τεχνολογία και να δημιουργούν έναν δικό τους και ιδιαίτερα αποτελεσματικό
κώδικα συνωμοτικότητας. Προκαλεί πρόσθετο πόνο η επανασύνδεση με τον σκοπό
στην υπηρεσία του οποίου τέθηκαν όλες αυτές οι δεξιότητες. Το καλό και το κακό
μπορεί να είναι σχετικά, είναι όμως πάντα δυνάμεις αντίπαλες.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.