TPITH AΠOΨH (Eμπο-) ρεύματα

….. σταύρωσον, σταύρωσον αλαλάζουν τα κρεοπωλεία, οι ψησταριές κι οι
φούρνοι

Κική Δημουλά,

Γραμματείς και Πρεσβύτεροι αιώνες

Ο εκσυγχρονισμός δεν επαγγέλλεται ανατροπές παραγωγικών σχέσεων ή κοινωνικών
δυνάμεων. Απλώς επανακαθορίζει τα πλαίσια, βελτιώνει τη λειτουργία του
συστήματος, στιλβώνει τα παλιά εργαλεία και εισάγει τα καινούργια. Με άλλα
λόγια, ανανεώνει το πολιτικοκοινωνικό συμβόλαιο του καπιταλισμού εξωραΐζοντάς
τον.

Στόχος του εκσυγχρονισμού δεν είναι (ούτε θα μπορούσε να ήταν) η εξυγίανση των
δομών και των θεσμών. Ακόμα κι αν καμιά φορά – κυρίως λόγω «καραμπόλας» – ένα
εκσυγχρονιστικό μέτρο (μοιάζει να) κάνει βαθιά τομή, τελικά μένει πολιτική
εξαγγελία και νομική ρύθμιση χωρίς πραγματικό αντίκρυσμα.

Ας θυμηθούμε ορισμένες από τις διατυμπανισθείσες κατά καιρούς εξυγιάνσεις:

1) Δημόσια Διοίκηση: όχι μόνο δεν απο-γραφειοκρατικοποιήθηκε αλλά
επιβαρύνθηκε και με την κακώς εννοούμενη «συναλλαγή». Με διάφορες προφάσεις
και διάφορα ονόματα ο ευρύτερος δημόσιος τομέας διογκούται, αποκτά νέα
πλοκάμια, διατηρεί την πελατειακή του νοοτροπία (και τη λούφα και παραλλαγή).
Όσο και να σΚΕΠασθεί η γύμνια φαίνεται.

2) Υγεία: όχι μόνο τα δημόσια νοσοκομεία δεν εφαρμόζουν τα απογευματινά
ιατρεία, αλλά η τριτοκοσμική εικόνα τους και η πλήρης επικράτηση του
πανεπιστημιακού ιατρικού κατεστημένου (ως αυθεντική / αποκλειστική διά-γνωση)
έχει δώσει στο όλο σύστημα «σχήμα φακέλου». Επείγει ένα στεφανη(ο)γράφημα και
λοβο-τομή.

3) Παιδεία: όχι μόνο το εκπαιδευτικό σύστημα (σε όλες τις βαθμίδες)
έχει χάσει μπούσουλα και προορισμό, αλλά έχουν τόσο διολισθήσει οι λειτουργίες
του προς τον ιδιωτικό τομέα ώστε μόνο διακηρυκτικό χαρακτήρα έχουν οι δηλώσεις
περί δημόσιας και δωρεάν Παιδείας. Χρειάζεται παν-εκπαιδευτικός διάλογος
(απουσία υπουργών).

Αν στα παραπάνω προσθέσει κανείς την Ασφάλεια και την Εγκληματικότητα (όπου
μια κρίσιμη δέσμη μέτρων άρχισε να εφαρμόζεται, αλλά κάπου «παραπάτησε»), τη
Δικαιοσύνη (που εκτός από ανοιχτομάτα και πολιτικολογούσα αγόρασε και νέα
ζυγαριά αμερικανικής κατασκευής), τον Αθλητισμό του μαύρου χρήματος, τα
εμπόρια των κυκλωμάτων, τα Media των εργολάβων και των signe οίκων, θα
διαπιστώσει ότι εξυγίανση χωρίς αποκοπή του ομφάλιου λώρου δεν είναι δυνατή.

Ομφάλιος λώρος δεν είναι μόνο το κεφάλαιο και τα κάθε είδους διαπλεκόμενα
οικονομικά συμφέροντα. Είναι και η ολιγωρία, οι παλινωδίες, οι αδυναμίες, οι
φοβίες των αρμοδίων υπουργών (και λοιπών συν-διοικούντων). Είναι και η επί
δεκαετίες διαμορφωθείσα αντίληψη ότι μπορείς: και σοσιαλιστής να ‘σαι και
κομπιναδόρος, και υπέρ του λαού, και υπέρ της ιδιοτέλειάς σου, και υπέρ της
οικολογίας και υπέρ του αυθαιρέτου σου, και υπέρ της αξιοκρατίας, και υπέρ του
διορισμού των ημετέρων. Ο καλοζωισμένος, κακομαθημένος και καλοβολεμένος
ευρω-έλληνας συνιστά έναν πολύ ασταθή για την κοινωνία και τη δημοκρατία
παράγοντα.

Αυτός ο τύπος θα βρει τον πολιτικό που του ταιριάζει, θα συμμαχήσει με τον
επιχειρηματία που τους «παίζει», θα διαφθείρει τους δημόσιους λειτουργούς που
τα «πιάνουν».

Φαύλος κύκλος. Το (σάπιο) σύστημα δεν μένει ισχυρό χωρίς τους σάπιους, και οι
σάπιοι δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς το (σάπιο) σύστημα. Στα ενδιάμεσα κενά
δολοφονούνται, αυτοκτονούν ή πεθαίνουν από ανία οι θεσμοί (που έγιναν ακριβώς
γι’ αυτό).

Στη χώρα μας, αντί για ρεύματα (σκέψης, τέχνης, πολιτικής) αναπτύχθηκαν
εμπο-ρεύματα.

Όλα βρίσκονται υπό τον έλεγχο και την έγκριση μιας αγοράς χωρίς κανόνες, ενός
άναρχου βαλκανο-ευρω-λαϊκού καπιταλισμού, ο οποίος όμως εμφανίζεται ως
«κεντροαριστερός», «ρεαλιστικά ουτοπικός μονόδρομος» ή «σοσιαλισμός τρίτου
δρόμου». Ύστερα από τόσα χρόνια πορείας με λάθος οδηγίες και ξένο οδηγό δεν
γνωρίζω σε ποιον δρόμο βαδίζουμε.

Αυτό όμως για το οποίο είμαι πλέον βέβαιος είναι ότι πρέπει «να πετάξουμε στον
δρόμο» αυτούς που χρόνια μας δουλεύουν προς ίδιον όφελος και «να βγούμε στον
δρόμο» για να διεκδικήσουμε τα δικαιώματά μας (και όχι να διαδηλώνουμε υπέρ
των δικών τους προνομίων και εξουσιών).

Ας είναι αυτό ένα πρώτο ρεύμα διαφυγής.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και MME στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.