H σύνοδος των πλανητών

Ενστικτωδώς τείνουμε να υιοθετήσουμε εκείνη την εκδοχή που συγγενεύει
περισσότερο με τις δικές μας προκαταλήψεις – που ικανοποιεί πιο πολύ, αν
προτιμάτε, το προσωπικό μας γούστο. Είμαστε έτοιμοι ν’ απομακρυνθούμε μίλια
από την πραγματικότητα, εάν αυτή είναι η προϋπόθεση για να φέρουμε κάποιον ή
κάτι στα μέτρα μας. H μακαρίτισσα η μητέρα μου έλεγε για τη μακαρίτισσα τη
Βουγιουκλάκη «κοίτα τι αληθινά που παίζει», τη στιγμή ακριβώς που η Αλίκη –
από αυστηρά ερμηνευτική σκοπιά – ψευδόταν ασύστολα. Με τις αφηγήσεις – ιδίως
με τις διαμετρικά αντίθετες αφηγήσεις της ίδιας ιστορίας – συμβαίνει ό,τι και
με τους καινούργιους μας γείτονες στο κάμπινγκ. Με άλλους «ταιριάζουν τα χνώτα
μας», με άλλους όχι.

Καθώς παρακολουθώ τις απολογίες των κατηγορουμένων στη δίκη της 17 Νοέμβρη,
έχω την αίσθηση μιας νοερής συνόδου πλανητών, μιας ευθυγραμμισμένης τροχιάς
γύρω από ένα κεντρικό άστρο. Ας πούμε – λίγο μελοδραματικά – πως το άστρο αυτό
είναι η αλήθεια. Οι πλανήτες-κατηγορούμενοι (ποιητική αδεία, θα τους λέγαμε
και πλάνητες, θα τους λέγαμε και πλανευτές, θα τους λέγαμε και πλανημένους)
κινούνται γύρω από την αλήθεια, στην ίδια νοητή ευθεία αλλά σε διαφορετική
απόσταση. Οι πιο μακρινοί – ο Κουφοντίνας, λόγου χάριν – φωτίζουν λιγότερο την
αλήθεια μα και φωτίζονται λιγότερο από αυτήν, ψύχουν και ψύχονται. Οι μεσαίοι
– όπως ο Χριστόδουλος Ξηρός ή ο Βασίλης Τζωρτζάτος – προσπαθούν να συμβιβάσουν
τα ασυμβίβαστα. Είτε αρνούνται τη συμμετοχή τους στην οργάνωση, αφήνοντας έτσι
πολλές πράξεις τους ανερμήνευτες, είτε παραδέχονται πως έπαιξαν κάποιον
δευτερεύοντα περιφερειακό ρόλο, ενώ τα τεκμήρια – τα όποια τεκμήρια, όσο
ευάλωτα – συνηγορούν περί του εναντίον. Υπάρχουν επίσης εκείνοι που βρίσκονται
σε λογική απόσταση από το άστρο – σαν τη Γη, καλή ώρα – και δεν κινδυνεύουν
ούτε να παγώσουν ούτε να πυρακτωθούν. Είναι η περίπτωση του Πάτροκλου
Τσελέντη. Να υποθέσουμε ότι αύριο, μεθαύριο μπορεί να μας προκύψει και κάποιος
Ερμής; Κάποιος που θα πλησιάσει τόσο τον Ήλιο ώστε να γίνει παρανάλωμα;

Είπαμε. Τον Ήλιο όπου θέλει τον τοποθετεί ο καθένας μας – και αναλόγως
τοποθετεί και τους πλανήτες. Πιθανόν, σε μια εναλλακτική διάταξη ο Κουφοντίνας
να είναι ο πιο «ισορροπημένος» πλανήτης και ο Τσελέντης εξοβελισμένος στο
απώτερο Διάστημα, στα «σύνορα της προδοσίας».

Στη δική μας διάταξη, ο Τσελέντης είναι – μέχρι στιγμής – ο πιο αξιοπρεπής.
Πρώτα απ’ όλα, μας άρεσε που μίλησε από στήθους. Σε μια χώρα που οι πάντες –
από τους πανεπιστημιακούς έως τους τρομοκράτες – δεν καταφέρνουν να αρθρώσουν
μια κουβέντα εκτός χειρογράφου χωρίς να τους πιάσει ταχυπαλμία, ο Τσελέντης
έδειξε ότι δεν φοβάται να μεταποιεί τις σκέψεις του – και τις τύψεις του – σε
προτάσεις δίχως γραπτό μπούσουλα. Μας άρεσε που ζήτησε συγγνώμη από τα θύματά
του χωρίς φιοριτούρες και περιστροφές – μια απλή, ανθρώπινη συγγνώμη που
στάθηκε αδύνατον ν’ ανέβει ως τα χείλη των υπολοίπων, λες κι επρόκειτο για
κάποιο δυσνόητο μαθηματικό θεώρημα ή λες κι έπρεπε ν’ ακολουθείται
απαρεγκλίτως με μια (βαθύτατα απάνθρωπη, αν το καλοσκεφτείς) ανάλυση γύρω από
τα «σωστά» και τα «λάθος» θύματα.

Μας άρεσε που αφηγήθηκε μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος, μια ιστορία με
ειρμό, όπου οι πρωταγωνιστές της δεν είναι ούτε φιλήσυχοι λαϊκοί άνθρωποι που
μεταμορφώνονται σε κλεφτρόνια κατ’ αποκοπήν, ούτε δαιμόνιοι ληστές τραπεζών με
ψύχωση τη συγγραφή προκηρύξεων, ούτε ανάλγητοι δολοφόνοι (ακόμη και ο
Κουφοντίνας – σύμφωνα με την εκδοχή Τσελέντη – μεριμνούσε να μη χυθεί «αθώο»
αίμα).

Πέντε μήνες τώρα βλέπουμε να καλλιεργείται από τις στήλες των εφημερίδων (η
χαζοχαρούμενη τηλεορασούλα καλώς ποιεί την νήσσαν, της παραπέφτει βαρύ το
πιάτο) ένας ιδιότυπος – όσο και απαράδεκτος – μανιχαϊσμός. Από τη μια μεριά
έχουμε τους όψιμους συνοδοιπόρους των τρομοκρατών, εκείνους που – εκ του
ασφαλούς πλέον – επιχειρούν να εξαγνίσουν αναδρομικά την εγκληματική δράση της
οργάνωσης. Δεν τολμάμε να ψελλίσουμε κουβέντα για κάποιο από τα κακουργήματά
της κι ευθύς μας αραδιάζουν τα κακουργήματα των Ηνωμένων Πολιτειών την
τελευταία πεντηκονταετία, λες κι εμείς προτείνουμε συμψηφισμό. Από την άλλη
μεριά, μια νέου τύπου αρθρογραφία – κατά βάθος τόσο «αρχαία» όσο και ο ίδιος ο
συντηρητισμός – προτείνει να «αναγνώσουμε» τη δράση της 17 Νοέμβρη σαν
απολιτικό κλασικό εικονογραφημένο, ένα ληστογράφημα του Μεσοπολέμου με ήρωες
λίγο πιο εκκεντρικούς από τον Νταβέλη και τον Γιαγκούλα. Ο Τσελέντης – με
δυσβάστακτο πιθανόν προσωπικό κόστος – αναλαμβάνει να μας δείξει και μια τρίτη
μέθοδο «ανάγνωσης». Εκείνην που δεν υποτιμάει τη νοημοσύνη μας και δεν
σκυλεύει τους νεκρούς.

Ο Πέτρος Τατσόπουλος είναι συγγραφέας.