Ο «Mωυσής» θα σώσει ή όχι τη Bενετία;…

H Βενετία χρωστά την ύπαρξή της και την ιστορία της στο νερό, το ίδιο που
τα τελευταία χρόνια την απειλεί άμεσα με αφανισμό.

Επί 1.500 χρόνια, η πόλη παλεύει με τα κύματα της Αδριατικής. Όμως, λόγω μιας
σειράς παραγόντων, σήμερα βυθίζεται γρηγορότερα από ποτέ. Λανθασμένες
επεμβάσεις στο περιβάλλον, βιομηχανοποίηση, αυξημένη ναυσιπλοΐα και άνοδος της
μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας έχουν μειώσει το επίπεδο του εδάφους και έχουν
ανεβάσει τη στάθμη της λιμνοθάλασσας μέσα στην οποία χτίσθηκε η πόλη.

Ως αποτέλεσμα, η Βενετία σήμερα έχει κοντύνει κατά 22,5 εκατοστά σε σχέση με
το ύψος της πριν από δύο δεκαετίες. Και η περίφημη πλατεία του Αγίου Μάρκου
δεν πλημμυρίζει μία φορά τον χρόνο, όπως γινόταν στα χρόνια του Ναπολέοντα,
αλλά μία φορά την εβδομάδα. Ακόμα και οι παγωτατζήδες πωλούν γαλότσες για τους
τουρίστες που θα βρεθούν ξαφνικά στο έλεος των υδάτων. Το 2002 ήταν το
χειρότερο έτος για τη Βενετία μετά το καταστροφικό 1966.

Ασπίδα ο «Μωυσής». Για να προλάβουν τη μετατροπή της σε υποθαλάσσια
Ντίσνεϊλαντ, επιστήμονες και κυβέρνηση σχεδίασαν ένα μεγαλόπνοο πρόγραμμα
ασπίδας της πόλης ενάντια στη λιμνοθάλασσα, το οποίο όμως συναντά αντιδράσεις
από περιβαλλοντολόγους. Το όνομά του, συμβολικά, «Μωυσής». Οι πρώτες σκέψεις
για τη δημιουργία του χρονολογούνται εδώ και 20 χρόνια. Πριν από λίγες ημέρες
όμως, το σχέδιο εγκρίθηκε από τον Μπερλουσκόνι και τα έργα, που μόλις άρχισαν,
θα ολοκληρωθούν σε οκτώ χρόνια και θα κοστίσουν 3,7 δισ. ευρώ.

Ο «Μωυσής» αποτελείται από 78 κινητές υποθαλάσσιες πύλες, δεμένες στον βυθό
της λιμνοθάλασσας. Γιγαντιαίες ασπίδες από ατσάλι και τσιμέντο, οι πύλες θα
σηκώνονται όταν η Αδριατική απειλεί να πλημμυρίσει την ιστορική πόλη, η οποία
είναι μία σειρά από νησάκια μέσα στη λιμνοθάλασσα. Οι πύλες θα βρίσκονται
στους τρεις πορθμούς εισόδου της παλίρροιας μέσα στη λιμνοθάλασσα. Οι πύλες θα
γεμίσουν νερό και θα παραμένουν ακινητοποιημένες στον βυθό. Όταν προβλέπεται
παλίρροια μεγαλύτερη από 1,2 μέτρα, θα γεμίσουν συμπιεσμένο αέρα και θα
ανέβουν στην επιφάνεια, σε θέση όπου θα μπορούν να μπλοκάρουν τα νερά της
Αδριατικής. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτό θα χρειαστεί να γίνει πέντε
φορές τον χρόνο και οι πύλες θα μένουν στην επιφάνεια για τέσσερις με πέντε
ώρες. Συχνότερη ενεργοποίησή τους μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στη
ναυσιπλοΐα και την ανανέωση του νερού της λιμνοθάλασσας.

Διάβρωση ο κίνδυνος. Υπάρχουν όμως αυτοί που διαφωνούν και φωνάζουν ότι
οι πύλες δεν είναι ικανές να γλιτώσουν τη Βενετία από πνιγμό, αντίθετα θα
καταστρέψουν ό,τι έχει απομείνει από το περιβάλλον και δεν θα λύσουν τα σοβαρά
προβλήματα της ρύπανσης και της διάβρωσης. H πόλη περιβάλλεται από ένα
ευαίσθητο οικοσύστημα με βάλτους αλμυρού νερού, εκβολές ποταμών και καταφύγια
πουλιών μοναδικά στη Μεσόγειο. «H κεντρική λιμνοθάλασσα έχει καταστραφεί
τελείως από τη διάβρωση», λέει ο Πάολο Κατσιάρι, ο υπεύθυνος της τοπικής
αυτοδιοίκησης για περιβαλλοντικά θέματα. «H Βενετία κινδυνεύει όχι από την
άνοδο των υδάτων, αλλά από τη διάβρωση. Τα μικρότερα νησιά τα καταπίνει η
θάλασσα».

Τα σημάδια της πλημμύρας είναι ορατά παντού σε μία ιστορική πόλη γεμάτη
αρχιτεκτονικούς θησαυρούς και ανεκτίμητα έργα τέχνης. Ένα παχύ στρώμα από
φύκια καλύπτει τους χαμηλότερους τοίχους που βλέπουν στα κανάλια, κρύβοντας τα
εξασθενημένα θεμέλια των παλατιών της Αναγέννησης.

Όταν το φεγγάρι, οι άνεμοι και η βαρομετρική πίεση συμμαχούν, η παλίρροια
καταφτάνει απειλητική. Το Κέντρο Πρόβλεψης Παλίρροιας και Έγκαιρης
Προειδοποίησης της Βενετίας σημαίνει συναγερμό. Δεκαέξι σειρήνες ηχούν σε
τακτά χρονικά διαστήματα σε όλο το αρχιπέλαγος. H πόλη παραλύει από την
επίθεση της θολής πράσινης λάσπης, που αναδύεται από τον βυθό. Κι αυτό
συμβαίνει πλέον 20-30 φορές τον χρόνο.

Οι κάτοικοι είναι εκπαιδευμένοι και ξέρουν τι να κάνουν. Οι έμποροι αδειάζουν
τα χαμηλά ράφια, οι συντηρητές έργων τέχνης μετακινούν αγάλματα και πίνακες
στους πάνω ορόφους, τα συνεργεία της πόλης απλώνουν υπερυψωμένους διαδρόμους
σαν σανίδες για να περπατά ο κόσμος πάνω από το νερό. Άλλοι επισκέπτονται
ηλικιωμένους και άτομα με ειδικές ανάγκες στα σπίτια τους για να τους
προσφέρουν κάθε δυνατή βοήθεια.

Προτείνουν πιο στενά και πιο ρηχά κανάλια

Ο Στέφανο Μποάτο, καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο της
Βενετίας με ειδίκευση στον αστικό σχεδιασμό της πόλης, ηγείται αυτών που
αντιτίθενται στο σχέδιο «Μωυσής». H ουσία του προβλήματος είναι τα βάθη των
καναλιών. Ξεκινώντας στα τέλη του 1800 και τις αρχές του 1900, τα κανάλια
μεγάλωσαν σε βάθος τεχνητά για να χωρούν μεγαλύτερα πλοία, πολεμικά, τάνκερ
και κρουαζιερόπλοια.

H εμβάθυνση των καναλιών άλλαξε τη ροή των ρευμάτων. Περισσότερο νερό εισχωρεί
τώρα στη λιμνοθάλασσα με μεγαλύτερη ισχύ και μετά υποχωρεί, παρασέρνοντας
εκατομμύρια τόνους πολύτιμων ιζημάτων. Αποτέλεσμα, η διάβρωση του βυθού και
των θεμελίων της πόλης.

Μαζί με τον Κατσιάρι και άλλους επιστήμονες, προτείνει μία πολύ πιο απλή και
φθηνή λύση: να ανεβάσουν τη στάθμη του βυθού της λιμνοθάλασσας και να κάνουν
τα κανάλια πιο στενά και πιο ρηχά. Αυτό θα μειώσει την ποσότητα του νερού που
εισβάλλει στη λιμνοθάλασσα, ενώ ταυτόχρονα βοηθά στην ανανέωση των υδάτων,
διαδικασία που διώχνει τη ρύπανση και τις ακαθαρσίες.

Οι αντίπαλοι του «Μωυσή» σχεδιάζουν μία δικαστική μάχη, η οποία όμως δύσκολα
θα ανατρέψει τα σχέδια του Μπερλουσκόνι και των μεγαλύτερων κατασκευαστικών
εταιρειών της Ιταλίας, που ήδη έχουν πιάσει δουλειά στα κανάλια.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Στέφανος Κρίκκης