TPITH AΠOΨH Xωροταξία και Aνάπτυξη

Οι προσπάθειες σύνδεσης των στόχων του χωροταξικού σχεδιασμού και του
αναπτυξιακού προγραμματισμού, στο πλαίσιο της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης με
έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος και της χωρικής ολοκλήρωσης και
συνοχής, δεν έχουν αποδώσει ιδιαίτερα στη χώρα μας.

Τρία χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου για τον «χωροταξικό σχεδιασμό και την
αειφόρο ανάπτυξη» (1999), οι καινοτόμοι στρατηγικοί στόχοι της νέας
χωροταξικής πολιτικής παραμένουν εν πολλοίς διακηρύξεις.

Σύμφωνα με τους αρχικούς στόχους, η χωροταξική πολιτική θα έπρεπε ανάμεσα σε
άλλα:

A) Να συνδέεται ουσιαστικά με τις τομεακές πολιτικές άλλων υπουργείων
και ιδιαίτερα με την αναπτυξιακή πολιτική και την πολιτική περιφερειακής
ανάπτυξης, ενσωματώνοντας σε αυτές την περιβαλλοντική και τη χωροταξική
συνιστώσα.

B) Να δημιουργήσει συστηματικούς μηχανισμούς τεχνογνωστικής υποστήριξης
(όπως το Εθνικό Παρατηρητήριο Χωροταξίας, Δίκτυα Χωροταξικών Δεικτών και
Δεδομένων κ.ά.).

Γ) Να διαμορφώνεται στη βάση του διαλόγου, της συμμετοχής και της
διαβούλευσης, παρεμβαίνοντας προληπτικά σε εν δυνάμει χωροταξικές και
περιβαλλοντικές συγκρούσεις και προβλήματα.

Δ) Να συμβάλλει στη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη
Χωροταξία (ESPON), παρέχοντας δεδομένα και δείκτες τόσον όσον αφορά τον
ελληνικό χώρο όσο και ευρύτερα στον χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της
Μεσογείου και των Βαλκανίων που αποτελεί χώρο άμεσου ενδιαφέροντος για τη χώρα
μας.

Στην πραγματικότητα η χωροταξική πολιτική και ο χωροταξικός σχεδιασμός
(ΥΠΕΧΩΔΕ) εξακολουθούν να μη συνδέονται ουσιαστικά με τις τομεακές πολιτικές
άλλων υπουργείων (π.χ. μεταφορές, δάση) ούτε με την πολιτική περιφερειακής
ανάπτυξης (ΥΠΕΘΟ). Παράλληλα διαπιστώνουμε ότι δεν έχει προωθηθεί η δημιουργία
του Εθνικού Δικτύου του Παρατηρητηρίου Χωροταξίας με αποτέλεσμα να μην μπορεί
να συμβάλει ουσιαστικά η χώρα μας στο αντίστοιχο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο
Χωροταξίας (ESPON).

H έλλειψη του Εθνικού Παρατηρητηρίου Χωροταξίας έχει επιπλέον ιδιαίτερα
δυσμενείς επιπτώσεις στην αποτύπωση των χωροταξικών δεδομένων σε εθνικό και
περιφερειακό επίπεδο, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται η χώρα μας σε ευρωπαϊκό
επίπεδο με ελλιπή ή ακόμη και εσφαλμένα δεδομένα σε πολλές περιπτώσεις. Το
γεγονός αυτό αδυνατίζει την διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας στα ζητήματα
χωρικής ανάπτυξης και μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις τόσο στις εκθέσεις
της Ευρωπαϊκής Ένωσης (π.χ. Τρίτη Έκθεση για τη Συνοχή) όσο και κυρίως στις
πολιτικές και στην κατανομή πόρων των διαρθρωτικών Ταμείων και του Ταμείου
Συνοχής μετά το 2006/2008.

Αντίστοιχα ανύπαρκτες παραμένουν οι διαδικασίες διαλόγου και συμμετοχής
ιδιαίτερα σε προληπτικό στάδιο, καθώς και οι προσπάθειες περιβαλλοντικής
ευαισθητοποίησης και επίλυσης συγκρούσεων, με αποτέλεσμα τα επίμαχα προβλήματα
να παραπέμπονται στα ένδικα μέσα (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο). Τέλος ούτε λόγος να γίνεται για συγκρότηση μίας χωροταξικής
πολιτικής για την ευρύτερη περιοχή της NA Ευρώπης.

H χώρα μας είχε αναλάβει στο παρελθόν σημαντικές πρωτοβουλίες τόσο σε επίπεδο
μελετών (π.χ. Interreg ΙΙ, μελέτη ΕΣΤΙΑ, μελέτες και δράσεις Προγράμματος DAC
/ ΥΠΕΧΩΔΕ) όσο και σε επίπεδο των αναπτυξιακών προγραμμάτων (π.χ. Εθνικό
πρόγραμμα ανασυγκρότησης των Βαλκανίων). Ωστόσο διαπιστώνουμε μία
αποσπασματικότητα και έλλειψη συντονισμού των δράσεων που πραγματοποιούνται
κατά χώρα στο πλαίσιο πληθώρας προγραμμάτων (π.χ. BSEC, Phare, ISPRA, SAPARD,
SECI, κ.ά.).

H αναγκαιότητα ενός χωροταξικού σχεδιασμού των χωρών της NA Ευρώπης, με
εξειδίκευση στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μαύρη Θάλασσα και σε άλλες
γεωγραφικές περιοχές (π.χ. Δυτικά Βαλκάνια, κ.α.) καθώς και με τομεακές
προτεραιότητες (π.χ. περιβάλλον, υδάτινοι πόροι, απορρίμματα, αστικά δίκτυα,
σχέση πόλης – υπαίθρου κ.ά.) είναι ιδιαίτερα επιτακτική εν όψει της Ευρωπαϊκής
Διεύρυνσης. Επίσης αναγκαία είναι η άμεση προώθηση των καινοτόμων στόχων της
νέας χωροταξικής πολιτικής, αν επιδιώκουμε η χώρα μας όχι μόνο να ανταποκριθεί
στις αυξημένες απαιτήσεις που επιβάλλει η Ευρωπαϊκή Ένωση (π.χ. ανάπτυξη
δομών, θεσμών και διαδικασιών που απαιτεί το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο) αλλά και
να έχει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή της NA Ευρώπης.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.