Δεν μιλάνε έτσι οι εργάτες

H αληθοφάνεια είναι το κρυφό σαράκι κάθε φιλότιμου δημιουργού. Στον βαθμό
βεβαίως που τον απασχολεί το ζήτημα. Εάν δεν τον ενοχλεί να μεταμορφώνεται μία
ωραία πρωία ο ήρωάς του σε κατσαρίδα – αντιθέτως, όπως ο Κάφκα, το θεωρεί
θεμιτή αφηγηματική σύμβαση – δεν χαλάει τη ζαχαρένια του με την αληθοφάνεια.
Στο αντίθετο άκρο ο Εμίλ Ζολά, που είχε ψύχωση με την αυθεντικότητα, μετέφερε
στα μυθιστορήματά του σχοινοτενείς λίστες με δρομολόγια τρένων. Λένε πως ένας
από τους λόγους – σίγουρα όχι ο σημαντικότερος – που οδήγησαν τον γλύπτη
Γιαννούλη Χαλεπά στην παραφροσύνη ήταν και η – εκ των υστέρων – διαπίστωση
πως, έτσι και η περίφημη «Κοιμωμένη» του στο Πρώτο Νεκροταφείο άπλωνε το
λυγισμένο της πόδι, θ’ αποδεικνυόταν ότι είναι μακρύτερο από το απλωμένο. Το
ίδιο σαράκι κατατρώγει και τα σπλάγχνα του Χριστόδουλου Ξηρού, ενός «απλού
εργάτη», όπως αυτοπροσδιορίζεται, προτού ακυρώσει – με τη θαλερή απολογία του
– τον ίδιο τον αυτοπροσδιορισμό του. Ο Χριστόδουλος έχει δίκιο. Οι εργάτες δεν
εκφράζονται σαν τον Χριστόδουλο της προανακριτικής κατάθεσης. Ούτε εκφράζονται
όμως και σαν τον Χριστόδουλο της χθεσινής απολογίας του στο δικαστήριο. Με τη
ρητορική του δεινότητα – που αρχικά, με πρόδηλη σεμνότητα, αρνήθηκε ότι
διαθέτει – απενεργοποίησε το πιο ισχυρό του επιχείρημα.

Ας μη σταθούμε στην επιφάνεια. Οφείλουμε ν’ αναγνωρίσουμε ότι η απολογία του
Χριστόδουλου – χωρίς ν’ αποφύγει κάποιες ρητορικές κορόνες – έχει ασυγκρίτως
περισσότερο «ψαχνό» από την απολογία τού Κουφοντίνα.

Για την ακρίβεια, ήταν κυρίως «ψαχνό». Δεν αποτελεί κι από μόνη της μια
ανθρωπολογική ειρωνεία; Ο λιπόσαρκος Κουφοντίνας μάς προέκυψε ως ρήτορας
γεμάτος λιπαρά και πομφόλυγες, ενώ ο ευτραφής Χριστόδουλος, ο σταθερά
υπέρβαρος, άγγιξε χωρίς περιστροφές την ουσία του προβλήματος. Τι μας είπε ο
Χριστόδουλος εν ολίγοις; Ότι η Ασφάλεια «κατασκεύασε» όλη την ιστορία εξαρχής.
Ότι αν δεν έσκαγε η βόμβα στα χέρια του αδελφού του, η δίκη θα γινόταν έτσι
και αλλιώς, με τους ίδιους προκάτ κατηγορουμένους – κατονομάζει ως
προεπιλεγμένους από την Ασφάλεια τον Γιωτόπουλο και τον Γιάννη Σερίφη – όχι
όμως και με τον Χριστόδουλο, τον αδελφό του Βασίλη ή τους «Θεσπρωτούς». H
βόμβα του Σάββα – σε συνδυασμό με τους μακρόχρονους κοινωνικούς του αγώνες –
έδωσε στους ασφαλίτες την έμπνευση να τον εμπλέξουν. Το γεγονός και μόνο ότι ο
αδελφός του Σάββας κρατούσε μία βόμβα δεν φαίνεται να τον απασχολεί ιδιαίτερα.
Άλλωστε τις αταξίες του Σάββα ξαναπλήρωσε και στο παρελθόν. Για να συνδράμει
στην «αντι-εξουσιαστική δραστηριότητα» του Σάββα, δέχτηκε να συμμετάσχει σε
τέσσερις – πέντε κλοπές αυτοκινήτων – τα μοναδικά ανομήματα που παραδέχεται.
Αμάρτησε για τον αδελφό του – χωρίς να ζητήσει περιττές άλλες πληροφορίες.
Αρκεί που ο σκοπός ήταν ιερός. Γεννημένος γαλαντόμος.

Και όμως. Δεν μπορούμε να προσπεράσουμε την απολογία του Χριστόδουλου με απλά
καλαμπουράκια. Μας παρέχει πλούσιο υλικό, αν επιθυμούμε να ενισχύσουμε τον
σκεπτικισμό μας. Εντοπίζει τις ανακολουθίες, τις σατανικές συμπτώσεις, τους
ετεροχρονισμούς και την εν γένει ασφαλίτικη πατίνα που εύκολα διακρίνουμε στις
προανακριτικές καταθέσεις. Δεν μιλάνε έτσι οι εργάτες, σίγουρα – πιθανόν,
εντούτοις, να νομίζουν οι ασφαλίτες ότι μιλάνε έτσι οι εργάτες. Ας μην
μπερδεύουμε τα πράγματα. Μπορεί να μη στήθηκε μία κολοσσιαίων διαστάσεων
σκευωρία για να σύρουν στη δίκη αθώους λαϊκούς αγωνιστές – έστω και
περιστασιακά κλεφτρόνια -, αλλά κάλλιστα μπορεί να στήθηκαν δεκάδες
μικροσκευωρίες για να «δέσει» το κατηγορητήριο. Εδώ δεν παίζουμε ένα παιχνίδι
«Όλα ή Τίποτα». Δεν παίζουμε – δεν πρέπει να παίζουμε – κανένα παιχνίδι. Εκτός
και αν παίζουμε. Οπότε πάμε πάσο.