Πώς πετυχαίνει ένας εικαστικός θεσμός στα νησιά μας;

Τι είναι αυτό που κάνει ενδιαφέρουσες για τον επισκέπτη τις καλοκαιρινές μεγάλες εκθέσεις; Μόνο το καθιερωμένο όνομα (όπως του Σωτήρη Σόρογκα στη φωτογραφία, από την πετυχημένη έκθεση στο Ίδρυμα Κυδωνιέως) ή και μία ευρύτερη στρατηγική δημόσιας εικόνας του οργανωτικού φορέα και των εκθεσιακών θεμάτων;

Είναι πρωτοβουλία και παράδοση της στήλης αυτής να εξετάζει τα καλοκαιρινά
εικαστικά με βλέμμα επιχειρησιακό, ως εκδηλώσεις δηλαδή που αναπτύσσονται μέσα
στο χρονικό διάστημα που η χώρα μας (ιδίως στα νησιά) έχει παγκόσμια αγορά και
«πουλά» το πιο ανταγωνιστικό προϊόν της, τον πολιτιστικό τουρισμό. Για αιώνες
της ελληνιστικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας, ο πολιτιστικός τουρισμός κράτησε
την υψηλή εικόνα του τόπου και, στα νεώτερα χρόνια, βοήθησε αποφασιστικά στην
ίδια την ίδρυση του κράτους μας.

Όλως παραδόξως όμως, το σύμπλεγμα «δεν θα γίνουμε γκαρσόνια της Ευρώπης»
κατατρέχει ακόμη τους αρμόδιους και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις του καλοκαιριού
είναι εσωτερικής κατανάλωσης, όχι όσο λαμπερές απαιτεί το ελληνικό καλοκαίρι
με τα 12 εκατομμύρια συνήθως (για εφέτος, μην πολυρωτάμε) επισκέπτες που
θέλουν κορυφαίες εκδηλώσεις, όπως όταν πηγαίνουν στο Ζάλτσμπουργκ ή στην
Μπιενάλε Βενετίας ή σε κάποιο άλλο ανάλογο φεστιβάλ.

Πρόκειται για εθνικό ζήτημα, και έως ότου κατανοηθεί και γίνει κάποιο
συντονιστικό όργανο με αναπτυξιακή αίσθηση της αγοράς – κάτι σαν τον ΕΟΤ του
1950/60 – οι επιμέρους φορείς κάνουν ό,τι μπορούν, και ανάμεσά τους στυλοβάτες
το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και το Ίδρυμα Κυδωνιέως (Άνδρος), τα «Ερμουπόλια»
στη Σύρο, η Πινακοθήκη Λ. Κανακάκι (Ρέθυμνο), η Πινακοθήκη Αβέρωφ (Μέτσοβο),
το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης στη Ρόδο, ενώ το Φεστιβάλ Πάτρας ξεχάστηκε ήδη.

Σταθερότεροι θεσμοί δεν είναι όσοι εξαρτώνται από κρατικές ή δημοτικές
επιχορηγήσεις, αλλά όσοι βασίζονται σε κληροδοτήματα και προσπάθειες για
αυτοχρηματοδότηση. Μετά τα Μουσεία Μπενάκη και Κυκλαδικής Τέχνης, πρώτο και
καλύτερο το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Άνδρου, το οποίο ζει από τα
εισιτήρια, χάρη στην εύστοχη γραμμή του να φέρνει μεγάλα ξένα ονόματα, με
μουσειακές παραγωγές υποδειγματικές από κάθε άποψη, όπως η φετινή, που μας
έδειξε έναν Μπρακ καλομελετημένο, διαχρονικό, γοητευτικό.

Στο Ίδρυμα Κυδωνιέως η διπλή ατομική (Δ. Κοκκινίδης και Σ. Σόρογκας)
είχε καλές επιλογές έργων, μεταδοτικό στήσιμο και καλό σκεπτικό. Κοινός
παράγοντας των δύο επιφανών ζωγράφων είναι η ρεαλιστική ματιά (με την έννοια
της κοινωνικής, πολιτισμικής ή κοινωνικής κριτικής) αλλά και η λυρική, σχεδόν
μεταφυσική, μετεξέλιξή τους. Δεν επεκτεινόμαστε, αφού πρόσφατα γράψαμε πολλά
για το έργο τους, με άλλες αφορμές, και καθώς το κείμενο της επιμελήτριας κ.
Αθηνάς Σχινά στον κατάλογο είναι γεμάτο από σημαντικές παρατηρήσεις.

Διαπιστώσαμε ωστόσο ένα πρόβλημα στρατηγικής, που θα θέλαμε να το σχολιάσουμε
πρώιμα.

Γιατί επισκέπτεται κανείς την έκθεση στην Άνδρο; Όχι βέβαια για να
μάθει ποιος είναι ο Σόρογκας ή ο Κοκκινίδης ή όσοι προηγήθηκαν – Τσόκλης,
Παύλος, Ψυχοπαίδης, κ.ά. – και πάντως, αυτά τα καθιερωμένα ονόματα ήδη
εξαντλήθηκαν. Πάει για να μάθει κάτι παραπάνω, π.χ. ότι αυτοί οι δύο ζωγράφοι
είναι συνιδρυτές (1961) της «Ομάδας για την Εκπαίδευση και Επικοινωνία στη
Τέχνη», ίσως το γιατί δύο πανεπιστημιακοί δάσκαλοι αγαπήθηκαν αφού προτίμησαν
την εκφραστική αυθορμησία από τον διδακτικό ορθολογισμό, ίσως και το τι
δηλώνει αυτό ως ρωμαίικο σύνδρομο, και, ακόμη μακρύτερα, τι θα μπορούσε να
σημαίνει και για έναν επισκέπτη από άλλον πολιτισμό.

Πέρυσι επίσης, η έκθεση «Ατελιέ της Καλλιθέας» (A. Φασιανός, N. Στεφάνου, B.
Σπεράντζας) μπορούσε να προβληθεί διεθνώς ως ιδιότυπο εργαστήρι αυτοσχεδιασμού
και περφόρμανς πριν την εισάγουν εδώ – δουλικά – κάποιοι άλλοι ομότεχνοί τους.
Θέλω να πω, λοιπόν, ότι το σοβαρό και φιλόξενο αυτό Ίδρυμα έχει ανάγκη από μια
ευρύτερη στόχευση αγοράς, χρειάζεται μια πολυσυλλεκτική στρατηγική εκθεμάτων,
νοημάτων, κοινού, «δημόσιας εικόνας». Ίσως εκθέσεις με συνδυαστικά θέματα,
όπως φέτος και πέρυσι, αλλά ακόμη πιο πολυπρόσωπες, με το ερμηνευτικό
συμπέρασμα ως κεντρικό θέμα, όχι τα ονόματα. Ο ελληνικός εικαστικός ρεαλισμός
πάντως – κοινός παράγοντας σε όλες σχεδόν τις εκθέσεις του ιδρύματος από το
1995 – έχει ενδιαφέρουσες ιδιομορφίες, και θα μπορούσε να παρουσιασθεί π.χ. σε
συγκριτική αντιπαράθεση με κάποιων άλλων ευρωπαϊκών ή άλλων χωρών.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Μέχρι τον Σεπτέμβριο η στήλη διακόπτει για καλοκαίρι. Καλή
ξεκούραση σε όλους!

INFO

* Κοκκινίδης και Σόρογκας – Μνήμες και Πραγματικότητα, Ίδρυμα Κυδωνιέως,
Άνδρος, τηλ. 22820-24.598, μέχρι 28 Σεπτεμβρίου.

* Ζορζ Μπρακ – Κανόνας και Συγκίνηση, Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Βασίλη και
Ελίζας Γουλανδρή, Άνδρος, τηλ. 22820-22.444, μέχρι τέλος Σεπτεμβρίου.