Δρόμοι

H Φρίντριχστράσε…

… διατρέχει το κέντρο του Βερολίνου για να καταλήξει σε ένα νεκροταφείο 300
χρόνων. Εκεί, ανάμεσα σε μερικούς από τους γίγαντες του γερμανικού πνεύματος,
βρήκε οριστική ανάπαυση ένας από τους μεγαλύτερους φιλοσόφους που ενέπνευσαν
τη φοιτητική εξέγερση της δεκαετίας του 1960. Σε αυτό το τελευταίο του ταξίδι
στο Βερολίνο, έμελλε να αποδώσουν οι επίσημοι στον Χέρμπερτ Μαρκούζε τιμές που
δεν γνώρισε ποτέ όσο ζούσε.

Ο Μαρκούζε…

… που γεννήθηκε στη Γερμανία και πήγε στην Αμερική για να αποφύγει τους
ναζί, πήρε στις «αποσκευές» του απόψεις που τον έκαναν ιδεολογικό πατέρα του
αμερικανικού προοδευτικού φοιτητικού κινήματος. Όχι χωρίς κόστος. Όταν ήταν
κυβερνήτης της Καλιφόρνιας, ο Ρόναλντ Ρίγκαν είχε ζητήσει την απόλυσή του από
το Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο, όπου δίδασκε. Το ίδιο είχαν κάνει η
Αμερικανική Λεγεώνα και η Χριστιανική Αντικομμουνιστική Σταυροφορία. H Κου
Κλουξ Κλαν είχε απειλήσει τη ζωή του.

Στο κοιμητήριο…

… Ντοροτεενστάντισερ δεν αναπαύονται συνηθισμένοι Γερμανοί. Βρίσκονται εκεί
φιλόσοφοι σαν τον Χέγκελ και τον Φίχτε. Και κάπου κοντά τους, ο Μπέρτολτ
Μπρεχτ, η σύζυγός του ηθοποιός Έλενα Βάιγκελ και άλλοι καλλιτέχνες. Με
πρόσκληση της πόλης του Βερολίνου, ο Χέρμπερτ Μαρκούζε επέστρεψε τις προάλλες
στη Γερμανία του, είκοσι τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του. Κάπως πιο βόρεια,
βέβαια, από την πόλη όπου δίδαξε στο Ινστιτούτο Κοινωνικής Έρευνας, τη
λεγόμενη Σχολή της Φρανκφούρτης, που επιχείρησε να συνδυάσει τον Φρόιντ με τον
μαρξισμό. Όμως στην Αμερική ήταν που ο Μαρκούζε (φωτ.) έγινε περισσότερο
γνωστός, στο Πανεπιστήμιο Μπραντίς, όπου έγραψε τον «Μονοδιάστατο Άνθρωπο» και
είχε την Άντζελα Ντέιβις και τον Άμπι Χόφμαν μαθητές του. H αντίθεσή του στον
πόλεμο του Βιετνάμ γρήγορα υποχρέωσε το Πανεπιστήμιο να διακόψει το συμβόλαιο
που είχε μαζί του. Θα βρει δουλειά στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο, όπου οι
«Θεωρίες της κοινωνίας» θα γίνουν το πιο δημοφιλές μάθημα. «Οι άνθρωποι
αναγνωρίζουν τον εαυτό τους στα αγαθά τους, βρίσκουν την ψυχή τους στο
αυτοκίνητό τους, στο στέρεό τους, στη μεζονέτα τους, στον εξοπλισμό της
κουζίνας τους», έγραψε και πέρασε τα μηνύματά του για την καταναλωτική
κοινωνία σε εκατομμύρια νέους στην Αμερική και την Ευρώπη. Ανάμεσά τους ο
Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, ο ηγέτης της εξέγερσης του Μάη του 1968 στο Παρίσι, που
είναι σήμερα ευρωβουλευτής, και ο Γιόσκα Φίσερ, ο εξεγερμένος νέος της
Φρανκφούρτης, που σήμερα διευθύνει τη γερμανική εξωτερική πολιτική (πώς
περνάνε τα χρόνια… ).

Ο φιλόσοφος…

… πέθανε το 1979 από εγκεφαλικό, την ώρα που έδινε διάλεξη στη Γερμανία. H
τέφρα του μεταφέρθηκε στην Αμερική, όπου παρέμεινε στα αζήτητα, φυλαγμένη στη
ντουλάπα ενός νεκροθάφτη. Θα είχε μείνει εκεί, αν δεν ήταν ο εγγονός του που
σκέφτηκε την πρόταση του Βερολίνου – πόλη αντάξια ενός γνήσιου τέκνου του
γερμανικού πνεύματος.