Δρόμοι

Οι ψεύτες…

… και οι συγγραφείς έχουν κάτι κοινό: είναι αναγκασμένοι να υποστηρίζουν
ψέματα. Από την άλλη μεριά, γράψιμο δεν θα πει να γράφει κανείς τα γεγονότα
όπως είναι. «Αν είναι ένα, πες ένα» λέει μια παλιά κινέζικη παροιμία (και όχι
δεκαοκτώ μείον δεκαεπτά ούτε πέντε έκτα συν ένα έκτο). Δηλαδή, όσο είναι πιο
απλό κάτι, τόσο δείχνει πιο αληθινό. Όχι πως είναι εύκολο. Σε κάθε λέξη, σε
κάθε αράδα, η πρόταση μάς προκαλεί να δείξουμε πόσα πολλά ξέρουμε, πόσο
είμαστε έξυπνοι. Γι’ άλλους, τα επίθετα μοιάζουν με λόφους που πρέπει να τους
σκαρφαλώσουν για να πάνε στον προορισμό τους και γι’ άλλους είναι εμπόδια που
φράζουν τον δρόμο τους.

H τέχνη…

… είναι ένα ψέμα στην υπηρεσία της αλήθειας, έχουν πει, κάτι που μπορεί να
μοιάζει αντιφατικό, αλλά δεν είναι. Μια ιστορία δεν χρειάζεται να είναι
αληθινή για να είναι καλή ή για να μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου. Τι
να πρωτοθυμηθούμε εδώ, τη Βίβλο ή την Οδύσσεια; Το μόνο που χρειάζεται είναι
να δείχνει μια γενική «αλήθεια», κάτι που να το αναγνωρίζουν όλοι. Άλλωστε,
πολλές φορές μια αληθινή ιστορία ακούγεται σαν ψεύτικη και μια ψεύτικη ιστορία
ακούγεται σαν αληθινή. Σύμφωνα με την επικρατούσα θεωρία της γλωσσολογίας,
λέει η Λίλι Τακ στην εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ», το πιο εντυπωσιακό με τη
γλώσσα είναι πως μας δίνει τη δυνατότητα να είμαστε δημιουργικοί. Είναι
απέραντη. Και είναι απεριόριστος ο αριθμός των προτάσεων και των τρόπων με
τους οποίους μπορεί κανείς να πει κάτι που κάποιος άλλος δεν το έχει
ξανακούσει και ωστόσο το καταλαβαίνει αμέσως. Άρα υπάρχουν απεριόριστες
δυνατότητες για να γράψει κανείς – αλήθεια ή ψέματα.

Να κατεβάζεις…

… ιστορίες από το κεφάλι σου μπορεί να φαίνεται εύκολο και διασκεδαστικό.
Αλλά μόνο στην αρχή. Κάπου στην τρίτη σελίδα, ας πούμε, στο τρίτο κεφάλαιο, το
πράγμα δυσκολεύει. Όπως στο ανέκδοτο για εκείνον τον συγγραφέα που διηγιόταν
σε έναν συνάδελφό του πόσο τον δυσκόλευε το τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου του.
«A, ναι» του απάντησε ο άλλος, «το τρίτο κεφάλαιο πάντα με δυσκολεύει και
μένα».

Συχνά…

… σε ένα μυθιστόρημα, σε μια ιστορία, το γεγονός μοιάζει με ξένο σώμα. Και
εδώ είναι ένα πρόβλημα. Γιατί πρέπει να ξεπεράσει κανείς το γεγονός, την
είδηση, ιδιαίτερα την άσχημη είδηση. Για να τραβήξει το ενδιαφέρον, να
ξαφνιάσει, να διασκεδάσει ή οτιδήποτε άλλο θέλει να κάνει κανείς, πρέπει να
βρει μια άλλη οπτική γωνιά, έναν άλλο τρόπο για να παρουσιάσει αυτό που λέμε
«γεγονός». «Κάθε πρόταση έχει μια αλήθεια που περιμένει στην άκρη της και ο
συγγραφέας ξέρει πότε φτάνει σε αυτήν» είχε πει ο Ντελίλο. Πολλοί γράφουν για
να γράψουν και να ακουστούν. Άλλοι γράφουν για να σκεφτούν. Ο αναγνώστης ξέρει
να τους ξεχωρίζει.