TPITH AΠOΨH H τιμή… του πτυχίου

Γνωστή μελέτη στην Ευρώπη έδειξε ότι η «αξία» του διπλώματος στην αγορά
εργασίας ενισχύεται και από την κοινωνική προέλευση που συνεπάγεται, εκτός των
άλλων, γνωριμίες, διασυνδέσεις, κοινωνικές σχέσεις, κοινωνική γνώση και
ικανότητα αξιοποίησης των κοινωνικών σχέσεων.

Το ίδιο φαίνεται να ισχύει χρόνια τώρα και στη χώρα μας, αφού η εξασφάλιση
ενός συγκεκριμένου επιπέδου εκπαίδευσης – ανώτερο, ανώτατο – δεν συνεπάγεται
και την εξασφάλιση αντίστοιχης επαγγελματικής θέσης. H κοινωνική ένταξη θα
επηρεάσει και πάλι το είδος και τον τομέα της απασχόλησης και έτσι με τα ίδια
πτυχία άλλοι οδηγούνται στην ανεργία, άλλοι σε διαφορετική δουλειά από αυτή
για την οποία σπούδασαν και άλλοι σε θέση που εξασφαλίστηκε χάρη στο κοινωνικό
τους κεφάλαιο.

Π.χ. είναι γνωστό ότι υπάρχουν πανεπιστημιακές σχολές που το δίπλωμά τους
μπορεί να οδηγεί σε θέση ισχύος και κύρους και το ίδιο αυτό δίπλωμα να οδηγεί
σε μια δημόσια θέση μέσου επιπέδου ή στην υποαπασχόληση και την ανεργία.
Δηλαδή, σε ένα επίπεδο ισότιμων τίτλων το μισθολογικό και κοινωνικό αντίκρυσμα
των σπουδών μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό ανάλογα με την κοινωνική
προέλευση των ατόμων. Αλήθεια, τι προοπτικές έχει σήμερα ένας πτυχιούχος της
Νομικής; Μήπως η κοινωνική του προέλευση δεν θα είναι εκείνη που θα παίξει
κυρίαρχο ρόλο στο αν θα γίνει στέλεχος του ιδιωτικού ή του δημόσιου τομέα,
μεγαλοδικηγόρος ή βουλευτής από τη μια, ή αν θα γεμίζει ράφια στα Super
Market;

Αυτή η πραγματικότητα φαίνεται ότι συνειδητά ή ασυνείδητα έχει εσωτερικευτεί
και αναδεικνύεται άμεσα και με σαφήνεια στις απαντήσεις όσων ρωτιούνται για τα
απαραίτητα στοιχεία μιας μελλοντικής επιτυχημένης επαγγελματικής
αποκατάστασης. Στα αποτελέσματα αδημοσίευτης έρευνας επισημαίνεται ότι μόνο 2
στους 10 φοιτητές πιστεύουν ότι ο τίτλος σπουδών και οι υψηλές επιδόσεις που
έχουν αποτυπωθεί σ’ αυτόν (βαθμολογία) βοηθούν με οποιοδήποτε τρόπο στην
διεκδίκηση μιας θέσης στην αγορά εργασίας. Αντίθετα, οι 8 στους 10 φοιτητές
πιστεύουν ότι οι γνωριμίες και το «μέσον» μαζί με την οικονομική άνεση της
οικογένειας είναι τα στοιχεία – παράγοντες που μπορούν να οικοδομήσουν μια
θετική κατάληξη στην αναζήτηση επαγγέλματος.

Ασήμαντη μειοψηφία αποτελούν οι απαντήσεις που συνδέουν την υψηλή βαθμολογία
(4%), την τύχη (6%) ή την ικανότητα (14%) με την επαγγελματική αξιοποίηση του
τίτλου σπουδών. Αντίθετα, η συντριπτική πλειονότητα θεωρεί ότι οι δυνατότητες
ενεργοποίησης των γνωριμιών (27%) και των «μέσων» (25%) καθώς και η οικονομική
επιφάνεια (24%) του κατόχου του τίτλου σπουδών «λειτουργούν» με καθοριστικό
τρόπο στην εξασφάλιση μιας επαγγελματικής θέσης αντίστοιχης με τον ανώτατο
εκπαιδευτικό τίτλο.

Είναι φανερό ότι η οικογένεια δεν μεταβιβάζει μόνο τη φυσική περιουσία ή τα
μορφωτικά προνόμια στους γόνους της, αλλά κυρίως τις κοινωνικές της σχέσεις,
διασυνδέσεις κ.λπ. που έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν ή και να ακυρώσουν την
«τιμή-αξία» του τίτλου σπουδών, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αναντιστοιχία μεταξύ
διαθέσιμων θέσεων (ζήτηση) και παραγόμενων σχολικών τίτλων (προσφορά).

Με λίγα λόγια, οι απαντήσεις των φοιτητών καθρεφτίζουν με σαφήνεια και
ευθύτητα ότι για χιλιάδες νέους πτυχιούχους ανωτάτων σχολών η ανισότητα δεν
φανερώνεται παρά μόνον όταν έχουν ήδη αποφοιτήσει, αφού είναι γνωστό ότι με τα
ίδια πτυχία άλλοι οδηγούνται στην ανεργία, άλλοι στην ετεροαπασχόληση –
υποαπασχόληση και άλλοι σε θέσεις που εξασφαλίστηκαν κυρίως χάρη στο status
της οικογένειας, στην κοινωνική τους προέλευση που επιτυχώς μεταμορφώνεται σ’
ένα ευρύτατο δίκτυο σχέσεων και στην ικανότητα αξιοποίησής τους.

Να συνοψίσουμε τα συμπεράσματα; H ανισότητα ευκαιριών πρόσβασης στα διάφορα
επίπεδα εκπαίδευσης είναι ένα πρόβλημα, η ανισότητα πρόσβασης μετά το σχολείο
στα διάφορα επαγγέλματα είναι ένα άλλο. Το πτυχίο δεν εξασφαλίζει πάντα την
επιθυμητή επαγγελματική και κοινωνική θέση και στα ίδια πτυχία δεν
αντιστοιχούν ίδιες επαγγελματικές ευκαιρίες. H μείωση των εκπαιδευτικών
ανισοτήτων δεν συνεπάγεται και μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων. Το επίπεδο
εκπαίδευσης παίζει σημαντικό ρόλο στην κατάκτηση η όχι του επιθυμητού
επαγγέλματος, αυτή όμως η κατάκτηση είναι εξαρτημένη από την κοινωνική
καταγωγή και ρυθμίζεται από τη σχέση προσφοράς – ζήτησης στην αγορά εργασίας.