Mέρες του ’99

Μια και η εκπαίδευση διά βίου εγκωμιάζεται πλέον από τους πάντες, ας
επιστρέψουμε στα φοιτητικά αμφιθέατρα και ας θυμηθούμε μερικές από τις βασικές
αλήθειες. Στο μάθημα της Εγκληματολογίας αξίζει να σταθούμε στη δυσανάλογη
σχέση ανάμεσα στο σκοτεινό και στο φανερό έγκλημα. Όσο και αν μας σοκάρει η
ιδέα, η πλειονότητα των εγκλημάτων – τα εννέα στα δέκα, αν υιοθετήσουμε
κάποιους στατιστικούς υπολογισμούς – παραμένουν για πάντα στο σκοτάδι. Αυτό
αντίκειται στην ηθική αρχή με την οποία μάς γαλούχησαν ο Γιώργος Φούντας ή ο
Φαίδων Γεωργίτσης, μα δεν παύει ν’ αντικατοπτρίζει την οδυνηρή πραγματικότητα.

Μια ακόμη αλήθεια, που επιμελώς μας κρύβουν οι ηθικοπλάστες σεναριογράφοι,
είναι ότι τα εγκλήματα που τελικά αποκαλύπτονται δεν προσδιορίζουν τη συνολική
έκταση των αδικοπραγιών, αλλά μονάχα την επάρκεια ή την ανεπάρκεια του
κατασταλτικού μηχανισμού. Σε πιο απλά ελληνικά; Αν έχεις μια ανεπρόκοπη ή μια
ανοργάνωτη Αστυνομία, τα ίδια πάνω κάτω εγκλήματα θα βγάζεις σούμα. Δέκα
φονιάδες θα συλλαμβάνουν, όταν οι φονιάδες θα είναι εκατό, δέκα φονιάδες θα
συλλαμβάνουν και όταν οι φονιάδες θα είναι χίλιοι. Καταστολή α λα καρτ. Είτε
ψάρι προτιμάτε είτε κρέας, εμείς σερβίρουμε στιφάδο.

Ας περάσουμε τώρα στο μάθημα της Θεωρητικής Οικονομίας – ένα από τα πιο
σημαντικά παρακλάδια της Εγκληματολογίας, μολονότι δεν θα βρείτε πολλούς
πανεπιστημιακούς που θα το παραδεχτούν, τουλάχιστον δημοσίως. Ένας από τους
ελάχιστους που το παραδεχόταν ήταν και ο γκουρού της Οικονομίας, Κένεθ
Γκάλμπρεϊθ, ακαδημαϊκός διδάσκαλος του Ανδρέα Παπανδρέου, επιστήθιός του φίλος
και «σωτήρας» του – υπό την έννοια ότι μεσολάβησε χωρίς χρονοτριβή στον
πρόεδρο Τζόνσον, τον Απρίλιο του 1967, και γλίτωσε τον Ανδρέα από το
εκτελεστικό απόσπασμα.

Στο δημοφιλές πόνημά του «Το Χρήμα», ο Γκάλμπρεϊθ υποστηρίζει ότι κανένας
ληστής τραπεζών δεν μπορεί να συγκριθεί σε αποτελεσματικότητα με τις… ίδιες
τις τράπεζες. Οι τράπεζες, μας λέει ο Κένεθ, στηρίζουν την ύπαρξή τους σ’ ένα
απλό αξίωμα: Ποτέ δεν θα διανοηθούν οι καταθέτες να ζητήσουν, εν σώματι, τις
καταθέσεις τους πίσω. Την ημέρα που θα το διανοηθούν, θα ξεσπάσει και το κραχ.
Συνέβη το 1929. Παρά την ανάπτυξη των προστατευτικών μηχανισμών, μπορεί να
επαναληφθεί ανά πάσα στιγμή. Μικρο-κράχ, άλλωστε, συμβαίνουν κατά τακτά
διαστήματα.

Το οικονομικό έγκλημα θεωρείται ως η ευγενεστέρα από τις τέχνες του
εγκλήματος, ίσως επειδή σπανίως – όχι όμως και ουδέποτε – οι οικονομικοί
εγκληματίες έρχονται σε άμεση επαφή με τα θύματά τους. Δεν μπαίνουν στον κόπο
να τα πυροβολήσουν, να πιάσουν τον σφυγμό τους για να διαπιστώσουν εάν έχουν
πάψει να αναπνέουν – ούτε καν υποχρεούνται να παρακολουθήσουν τον επιθανάτιό
τους ρόγχο. Οι περισσότεροι οικονομικοί εγκληματίες, μάλιστα, δεν
συνειδητοποιούν ότι εγκληματούν, ότι οι δικές τους παχιές αγελάδες
συνεπάγονται ισχνές, ισχνότατες, για εκατομμύρια άλλους ανθρώπους. Την αρένα
των εγκλημάτων τους, το χρηματιστήριο, την βλέπουν σαν ψυχαγωγική λέσχη. Με
αθλοπαιδιές, απεριτίφ και σάουνα. Επένδυση από ανθρώπινο δέρμα. Ιαματικά
λουτρά με ανθρώπινο αίμα. Πολύ εξαντρίκ.

Τι συνέβη στην πατρίδα μας το 1999; Είναι γνωστό. Το κλαμπ των πλουσίων άνοιξε
διάπλατα τις θύρες του στο πόπολο. Οι τράπεζες των πλουσίων – συγχωρέστε μου
τον πλεονασμό – έδωσαν δάνεια στους φτωχούς για να τρέξουν στη Σοφοκλέους,
όπως μέχρι πρότινος έτρεχαν στο Μον Παρνές ή στο Φαληρικό Δέλτα. Οι πιο
υποψιασμένοι από τους παίκτες κατάλαβαν αρκετά νωρίς ότι κάποιο λάκκο έχει η
φάβα. Μάζεψαν ό,τι πρόλαβαν από το τραπέζι, προτού σερβιριστούν οι ίδιοι ως
εδέσματα. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους καπάτσους περιλαμβανόταν και ο νουνεχής
Δημήτρης Κουφοντίνας. Το δικό του πουρμπουάρ, εκείνα τα δεκαεννέα
ψωρο-εκατομμύρια, ασφαλώς και δεν συγκρίνεται με τα δισεκατομμύρια που μάζεψαν
οι μεγαλοκαρχαρίες. Μας επιτρέπει όμως να υποθέσουμε ότι, αν δεν έσκαγε η
βόμβα στα χέρια του πληβείου Σάββα, ο φρεσκο-πατρίκιος Δημήτρης θα συνέχιζε
απερίσπαστος το φλερτ με το οικονομικό έγκλημα – εκείνο ακριβώς το έγκλημα που
θεωρητικά καταπολεμούσε. Εάν ήταν κατηχητής, θα λέγαμε ότι βάζει χέρι στα
παιδάκια που κατηχεί. Εάν ήταν μπάτσος περιπολίας, ότι τα παίρνει από τις
πουτάνες στην πιάτσα. Εξ ου και η αποστροφή. Δεν μετράει το μέγεθος. Μετράει η
ποιότητα.

Ο Πέτρος Τατσόπουλος είναι συγγραφέας