Πιο δυνατός ο αδύνατος κρίκος

Η απόφαση του Εφετείου Αθηνών για τα στεγαστικά δάνεια και τους
«καταχρηστικούς», όπως τους χαρακτήρισε, όρους τους αμφισβητήθηκε, υποτιμήθηκε
και υπονομεύθηκε από πολλούς. Στην πραγματικότητα, είναι η πιο ευνοϊκή εξέλιξη
για τα συμφέροντα των Ελλήνων καταναλωτών εδώ και καιρό.

Οι τράπεζες δεν είναι, βεβαίως, ούτε ληστές ούτε στυγνοί εκμεταλλευτές της
ανάγκης των Ελλήνων πολιτών να αποκτήσουν τη δική τους στέγη. Είναι, απλώς, το
ένα από τα δύο μέρη μιας συναλλαγής. Και, όπως συμβαίνει σε κάθε συναλλαγή,
κάθε πλευρά επιδιώκει να προστατεύσει τα συμφέροντά της και να μεγιστοποιήσει
τα οφέλη της. Μόνο που, στη συγκεκριμένη συναλλαγή, οι τράπεζες έχουν, εκ των
πραγμάτων, το «πάνω χέρι», ενώ ο δανειολήπτης είναι ο αδύνατος κρίκος.

Ο πολίτης που καταφεύγει στην τράπεζα για να συνάψει ένα δάνειο, δεν είναι το
ίδιο ισχυρός όσο ο καταναλωτής που μπαίνει σε ένα κατάστημα για να ψωνίσει. Ο
τελευταίος μπορεί να αμφισβητήσει την ποιότητα του εμπορεύματος, να θεωρήσει
υψηλή την τιμή, να διαπραγματευτεί ακόμη και μια έκπτωση. Ο υποψήφιος
δανειολήπτης βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα συμβόλαιο που δεν πολυκαταλαβαίνει
και θεωρεί ως υποχρέωσή του να κάνει αυτό που η τράπεζα θα του ζητήσει. Ποιος
διανοείται να αμφισβητήσει την πληρωμή εξόδων φακέλου, ακόμη κι αν δεν
καταλαβαίνει για ποιο λόγο τα πληρώνει; Ποιος συνειδητοποιεί ότι το συμβόλαιό
του, κυμαινομένου επιτοκίου, επιτρέπει στην τράπεζα να αλλάζει τα επιτόκια
κατά το δοκούν και όχι όταν οι συνθήκες το επιβάλλουν (π.χ. όταν αυξάνει τα
επιτόκια η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα); Αυτή την αντικειμενική αδυναμία του
πολίτη στις συναλλαγές του με τις τράπεζες την έχει αναγνωρίσει η ίδια η
Πολιτεία, γι’ αυτό και καθιέρωσε τον θεσμό του Τραπεζικού Μεσολαβητή.

H χαμένη τιμή

Οι καταναλωτικές οργανώσεις είναι ο άλλος τρόπος για να αντιδράσει ο πολίτης –
καταναλωτής και να προστατεύσει τα συμφέροντά του. Στην προκειμένη περίπτωση η
ΕΚΠΟΙΖΩ πάλεψε, όπως φαίνεται, την υπόθεση με σοβαρότητα και… χτύπησε φλέβα.
Κατάφερε να αναστατώσει το πανίσχυρο τραπεζικό κατεστημένο και να κερδίσει μια
θέση στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων.

Το μεγαλύτερο, ίσως, κέρδος από την υπόθεση αυτή, είναι ακριβώς ότι μπορεί να
αποτελέσει το ξεκίνημα για να αποκατασταθεί η χαμένη τιμή του καταναλωτικού
κινήματος. Μέχρι πριν από λίγο καιρό, το καταναλωτικό κίνημα στην Ελλάδα ήταν
σχεδόν ανύπαρκτο και, πάντως, αμφιλεγόμενο – όχι πάντα άδικα.

Με το μποϊκοτάζ κατά της ακρίβειας, πριν από σχεδόν ένα χρόνο, και την
ανακίνηση του θέματος των τραπεζικών συναλλαγών τώρα, φαίνεται πως κάτι
αρχίζει να αλλάζει προς τη σωστή κατεύθυνση. Και το χρειάζεται το καταναλωτικό
κίνημα ο Έλληνας πολίτης, που περιστοιχίζεται από πλήθος ασυνείδητων
επαγγελματιών και κερδοσκόπων…

Βεβαίως, οι τράπεζες αμφισβήτησαν την αξία της απόφασης και, άρα, και της
πρωτοβουλίας της ΕΚΠΟΙΖΩ. Οι περισσότερες βγήκαν και είπαν πως έχουν ήδη
προσαρμοσθεί στις απαιτήσεις του Εφετείου, εφαρμόζοντας την απόφαση του
διοικητού της Τραπέζης της Ελλάδος για μεγαλύτερη διαφάνεια στις τραπεζικές
συναλλαγές. Αν είναι έτσι, τόσο το καλύτερο. Όμως, από τα στοιχεία που οι
ίδιες δίνουν, προκύπτει ότι απλώς μετονόμασαν ορισμένες προμήθειες (όπως του
φακέλου) και άλλαξαν τον τρόπο υπολογισμού τους, ενώ η τελική επιβάρυνση
παραμένει η ίδια και – σε ορισμένες περιπτώσεις – είναι και μεγαλύτερη.

Επίσης, οι άμεσα ενδιαφερόμενοι άφηναν να εννοηθεί ότι «δεν θα δώσουν πίσω
ούτε δραχμή», σε όσους διεκδικούν ποσά από τις παράνομες, όπως τις χαρακτήρισε
το δικαστήριο, χρεώσεις. Στην πραγματικότητα, θα συμμορφωθούν στην απόφαση της
Δικαιοσύνης. Δεν έχουν άλλη επιλογή και δεν φανταζόμαστε να θέλουν τον
«πόλεμο» με τους πελάτες τους. Άλλωστε, και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός, που
ευτυχώς υπάρχει, δεν θα επιτρέψει την επικράτηση άλλων λύσεων. Αν η απόφαση
της Δικαιοσύνης απαιτεί και κάποιες αποζημιώσεις πελατών, θα τις δώσουν.

Θα το σκέφτονται

Κάποιοι άλλοι, καχύποπτοι ή μοιρολάτρες, αμφιβάλλουν ότι ο νικητής στο τέλος
μπορεί να είναι οι καταναλωτές και οι οργανώσεις τους. Όμως, η αντίδραση των
τραπεζών δείχνει – αν μη τι άλλο – ότι το θέμα τις προβληματίζει σοβαρά. Και
αυτό σημαίνει ότι στο εξής θα σκέφτονται δυο φορές πριν επιβάλουν οποιαδήποτε
επιβάρυνση. Χάρη στην απόφαση αυτή του Εφετείου, ίσως αποκατασταθεί σταδιακά
μια καλύτερη ισορροπία δυνάμεων στις συναλλαγές μεταξύ τραπεζών και δανειοληπτών.