Οι πάγοι λειώνουν και μας φέρνουν… πιο κοντά

Εκατοντάδες εξερευνητές άφησαν την τελευταία τους πνοή στους πάγους του
Βορειοδυτικού Περάσματος, έναν θανατηφόρο λαβύρινθο παγωμένης θάλασσας, στενών
και μικρών νησιών ανάμεσα στον Καναδά και στον Βόρειο Πόλο. Για πολλούς
αιώνες, έμποροι, τυχοδιώκτες και εξερευνητές προσπαθούσαν να βρουν ένα πέρασμα
προς την Ανατολή που θα μείωνε πολύ την απόσταση και το ταξίδι τους.

Πεντακόσια χρόνια μετά την πρώτη γνωστή απόπειρα, το πέρασμα άρχισε να γίνεται
βατό, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας λειώνει τους πάγους, το μεγαλύτερο
διάστημα του καλοκαιριού. Οι επιστήμονες προβλέπουν ότι σε λιγότερο από 50
χρόνια οι πάγοι θα εξαφανιστούν, ανοίγοντας τον δρόμο σε νέα ταξίδια, εμπορική
εκμετάλλευση της περιοχής, αλλαγή του οικοσυστήματος και νέους κινδύνους για
την επιβίωση των λιγοστών ντόπιων Εσκιμώων. Από αυτό το σημείο η απόσταση
μεταξύ της Ευρώπης και της Ασίας είναι μικρότερη κατά 8.000 χιλιόμετρα από
ό,τι μέσω της Διώρυγας του Παναμά.

Απομεινάρια των χαμένων ομάδων υπάρχουν ακόμα διάσπαρτα στο Βορειοδυτικό
Πέρασμα. Σκελετοί με το πρόσωπο στραμμένο στους πάγους, εκεί όπου κατέρρευσαν
οι εξερευνητές, τάφοι, ίχνη από κατασκηνώσεις και πυρές με ανθρώπινα οστά,
πλοία διατηρημένα στους πάγους θυμίζουν τη μάταιη υπερπροσπάθειά τους.

Πολλοί ήταν αυτοί που κατάλαβαν ότι ένα πέρασμα προς την Ανατολή σε αυτό το
σημείο θα τους κάνει πλούσιους. Ο πρώτος που προσπάθησε ήταν ο Τζον Κάμποτ, το
1497. Ένας Άγγλος πειρατής έφθασε το 1576 στο άκρο του περάσματος, αλλά γύρισε
πίσω. H πιο διάσημη απόπειρα ήταν αυτή του Σερ Τζον Φράνκλιν, το 1845.
Ξεκίνησε το ταξίδι του με δύο πλοία φορτωμένα με 50 τόνους κρέας, μία
ατμομηχανή για την παραγωγή θερμότητας και μία βιβλιοθήκη 2.400 βιβλίων. Ήταν
το καμάρι του Βρετανικού Ναυτικού.

Ο ίδιος πέθανε λίγο μετά, όταν τα πλοία του διέσχισαν το ένα άκρο του
περάσματος. Οι άνδρες του δηλητηριάστηκαν από τις κονσέρβες και παγιδεύτηκαν
στους πάγους. Και οι 128 πέθαναν. Μετέπειτα αποστολές βρήκαν ενδείξεις
κανιβαλισμού. Ο πρώτος εξερευνητής που κατάφερε να διασχίσει το πέρασμα ήταν ο
περίφημος Ρόαλντ Άμουντσεν, το 1906. Χρειάστηκε τρία χρόνια γιατί παγιδεύτηκε
στους πάγους. Ο επόμενος που τα κατάφερε ήταν ένας Καναδός τη δεκαετία του
’40. Το 2000, επανέλαβε το ταξίδι ο Καναδός Κεν Μπέρτον σε λιγότερο από 21
ημέρες. Προετοιμασμένος για σκληρή πάλη με το παγωμένο τοπίο, ο Μπέρτον
ξαφνιάστηκε από την έλλειψη πάγου. Ήταν το πρώτο καλοκαίρι, που το πέρασμα
ξεπάγωσε και προκάλεσε το ενδιαφέρον πολλών για διαφορετικούς λόγους:
επιστημόνων που βλέπουν το περιβάλλον να απειλείται, εταιρειών πετρελαίου και
μεταφορών που ελπίζουν σε τεράστια κέρδη από τη μείωση του χρόνου ταξιδιού,
επιχειρηματιών που φαντάζονται κρουαζιέρες, ξενοδοχεία, εμπορικά κέντρα,
δρόμους και μπαρ στους πάγους, αλλά και ντόπιων Εσκιμώων που βλέπουν τη γη και
τα έθιμά τους να κινδυνεύουν με αφανισμό.

Αλλάζει το αρκτικό τοπίο

Το αρκτικό τοπίο θα αλλάξει, είτε το θέλουμε είτε όχι, προειδοποιούν οι
επιστήμονες, οι οποίοι ανακοίνωσαν ότι ο πάγος μειώνεται στην περιοχή κατά 3%
ανά 10 χρόνια. Παράλληλα μειώνεται το ύψος του, το οποίο έχει μειωθεί κατά
δυόμισι μέτρα, φθάνοντας τα δύο μέτρα. Από τότε που έχουν αρχίσει οι
δορυφορικές μετρήσεις, πριν από 24 χρόνια, ο πάγος της Αρκτικής Θάλασσας
καλύπτει σήμερα τη μικρότερη έκταση. Οι επιστήμονες εξηγούν τη θέρμανση της
Αρκτικής τις τελευταίες δεκαετίες ως το αποτέλεσμα μακροπρόθεσμων φυσιολογικών
διαδικασιών στην ατμόσφαιρα και της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας λόγω
των θερμοκηπικών αερίων.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου