TPITH AΠOΨH Tο βαθύτερο ρίσκο

Το πολιτικό μη-γεγονός του κυβερνητικού ανασχηματισμού στηρίχθηκε και, σε
μεγάλο βαθμό, εκτόπισε μια κρίσιμη θεσμική εξέλιξη στο κομματικό επίπεδο.
Πρόκειται για την πρώτη στην ιστορία του σημερινού προέδρου του ΠΑΣΟΚ ανοιχτή
ρήξη με τους κανόνες συλλογικότητας και εσωκομματικής δημοκρατίας. Το γεγονός
έχει αυτόνομη σημασία για την εν γένει λειτουργία του κομματικού συστήματος
και της πολιτικής διαπάλης, ιδίως υπό τον αστερισμό δεδηλωμένου
«εκσυγχρονισμού». Απέκτησε δε αυξημένη βαρύτητα, λόγω της αδικαιολόγητης
αδιαφορίας του συνόλου σχεδόν των θεσμικών αναλυτών και της εξηγήσιμης, πλην
διόλου τιμητικής, σιωπής της παμψηφίας των στελεχών του κυβερνώντος κόμματος.
Αίφνης ένα «ρίσκο», που ήταν πράγματι αναγκαίο για την ανανέωση της πολιτικής
ζωής, απειλεί περισσότερο τους θεσμούς παρά, ως όφειλε, τον ίδιο τον εμπνευστή
του.

Κατά το Καταστατικό του ΠΑΣΟΚ, ο πρόεδρος δρα στα «πλαίσια των αποφάσεων του
Συνεδρίου και της Κεντρικής Επιτροπής» (άρθρο 49), η Κεντρική Επιτροπή, δηλαδή
η «Βουλή» του κόμματος, εκλέγει τον γραμματέα της, ενώ το Εκτελεστικό Γραφείο,
η «κυβέρνηση» του κόμματος, «εκφράζει τη συλλογικότητα και διαμορφώνει την
πολιτική στρατηγική του Κινήματος» (άρθρο 53). Απ’ αυτές τις ρητές διατάξεις
προκύπτει η ευθεία νομιμοποιητική σύνδεση της εκλογής τού γραμματέα της
Κεντρικής Επιτροπής και των μελών του Εκτελεστικού Γραφείου με την πολιτική
βούληση του συλλογικού οργάνου που λέγεται Κεντρική Επιτροπή, η οποία με τη
σειρά της δρα εντός των κατευθύνσεων που καθορίζει το Συνέδριο. Αυτό σημαίνει
ότι ο πρόεδρος σε καμιά περίπτωση δεν διαθέτει την αρμοδιότητα προσωπικών
αποφάσεων όσον αφορά τη «γραμμή», πόσο μάλλον τη σύνθεση, των εκλεγμένων
καθοδηγητικών οργάνων. Μάλιστα, ειδικά για την ανάκληση των οργάνων, ισχύει ο
κανόνας ότι μπορεί να γίνει μόνο από τα όργανα που τα εξέλεξαν (άρθρο 34). Και
μπορεί το Εκτελεστικό Γραφείο να «λειτουργεί με την ευθύνη του προέδρου του
Κινήματος» (άρθρο 53), αλλά αυτό, υπό το φως των πιο πάνω αρχών, δεν μπορεί
παρά να έχει την έννοια ότι ο πρόεδρος θέτει σε κίνηση διαδικασίες και
εισηγείται πρωτοβουλίες, ποτέ ότι τις αναλαμβάνει μονοσήμαντα, ανατρέποντας
μάλιστα υφιστάμενες ισορροπίες και συλλογικά νομιμοποιημένες αποφάσεις. Από
αυτή την άποψη, οι πρόσφατες εσωκομματικές πρωτοβουλίες δεν μπορεί παρά να
θεωρηθεί ότι βρίσκονται σε διάσταση με τις επίσημες αρχές, αλλά και την μέχρι
σήμερα μετα-παπανδρεϊκή πρακτική του ΠΑΣΟΚ.

Αλλά και από ευρύτερα πολιτική άποψη, η όποια ρήξη δεν νοείται να έχει ως
επίκεντρο το κόμμα, που απλώς παρακολουθεί τις καίριες για τη ζωή των πολιτών
επιλογές, και όχι την κατ’ εξοχήν αρμόδια κυβέρνηση, η οποία έμεινε ουσιαστικά
ανέπαφη. Δικαιούται τότε να διαμορφώσει ο πολίτης την υποψία μήπως η «βαθιά
τομή» του Πρωθυπουργού έχει άλλο νόημα και η κίνησή του άλλους αποδέκτες.
Γιατί η εσωκομματική μομφή «συνέπεσε» να εκφρασθεί στη διάρκεια της θητείας
εκείνης κατά την οποία αναλήφθηκε – με άνισα είναι η αλήθεια αποτελέσματα – η
μεγαλύτερη και πάντως πιο συνειδητή, στην ιστορία του ΠΑΣΟΚ, προσπάθεια
διαχωρισμού του κόμματος από την κυβέρνηση. Αυτή η βασική πολιτική αρχή, πάνω
στην οποία στήριξε σε μεγάλο βαθμό την ανάδειξή του ο σημερινός Πρωθυπουργός –
αλλά και την οποία, πιστεύω βαθιά, έχει άμεση ανάγκη το πολίτευμά μας -, έχασε
κρίσιμο έδαφος με τις πρόσφατες εξελίξεις. Οι κυνικοί βέβαια, θα πουν ότι όλα
θα κριθούν εκ του αποτελέσματος, δηλαδή στις προσεχείς κάλπες. Όσοι όμως δεν
είμαστε, ή παλεύουμε να μη γίνουμε, όμοιοί τους, έχουμε χρέος να κρίνουμε την
πορεία των προσώπων και των θεσμών σε σχέση με την πραγμάτωση των ουσιαστικών
αρχών της δημοκρατίας.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου.