Σχολές με πτυχία… εργασίας

Τις μέρες αυτές περίπου 100 χιλιάδες υποψήφιοι ετοιμάζονται να συμπληρώσουν
το Μηχανογραφικό τους Δελτίο με τα 475 Τμήματα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Μια ματιά μόνο στις επιλογές των υποψηφίων είναι αρκετή για να αποτυπωθεί
ανάγλυφα η βαθιά διαχωριστική γραμμή που διαπερνά τα πανεπιστημιακά τμήματα
δημιουργώντας στον τομέα αυτόν ένα «διπλό δίκτυο» Σχολών.

Τα τελευταία χρόνια και σίγουρα και φέτος τα Τμήματα που θα διεκδικήσουν τις
περισσότερες πρώτες προτιμήσεις των υποψήφιων είναι το Τμήμα Ηλεκτρολόγων
Μηχανικών και Μηχανικών H/Y ΕΜΠ, η Νομική Αθήνας, το Τμήμα Χρηματοοικονομ. –
Τραπεζ. Διοίκ. Πειραιά, το Τμήμα Μάρκετινγκ και Επικοινωνίας Οικονομικού Παν.
Αθήνας, το Τμήμα Αστυφυλάκων, το Τμήμα Αξιωματικών Ελληνικής Αστυνομίας, το
Τμήμα Πληροφορικής TEI Αθήνας, το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ, το Τμήμα
Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ και το Τμήμα Ιατρικής Αθήνας.

Ωστόσο ας μη νομίζει κανείς ότι τα Τμήματα που δημοσιεύουμε στον πίνακα
συγκέντρωναν πάντα ή θα συγκεντρώνουν για πάντα τις πρώτες προτιμήσεις των
υποψηφίων.

H αγορά εργασίας

Οι προτιμήσεις και οι επιλογές των υποψηφίων διαμορφώνονται στο πλαίσιο ενός
πολυκριτηριακού συστήματος (αντικείμενο σπουδών, γεωγραφικός χώρος, ίδρυμα και
κατά τεκμήριο απαιτούμενη βάση εισαγωγής σε σχέση με την αναμενόμενη ατομική
επίδοση). Όμως αυτό που προσδιορίζει, κατευθύνει και σε τελική ανάλυση
επιβάλλει την εκλογή ή το «μαύρισμα» ενός Τμήματος στις επιλογές των υποψηφίων
είναι η «τιμή» του πτυχίου του στην αγορά εργασίας. H επαγγελματική
αποκατάσταση μετά την αποφοίτηση είναι το κυριότερο κίνητρο επιλογής που
πολλές φορές «αποψιλώνει» όποια άλλη επιθυμία, όνειρα, κλίσεις… Με αυτή τη
διαπίστωση ερμηνεύεται και η απογείωση των μορίων εισαγωγής ορισμένων
πανεπιστημιακών τμημάτων και η κάθοδος των μορίων άλλων Τμημάτων. Στο πλαίσιο
αυτό μπορεί να ερμηνευτούν τόσο ο συνωστισμός των πρώτων προτιμήσεων χιλιάδων
υποψηφίων σε συγκεκριμένα πανεπιστημιακά τμήματα όσο και η ατελείωτη «μοναξιά»
άλλων.

Οι εκπαιδευτικές επιλογές των νέων τα τελευταία 165 χρόνια

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών ιδρύεται το 1837 και αρχίζει τη λειτουργία του με
τέσσερις Σχολές. Στη δεκαετία του 1840 η Ιατρική αρχίζει να ελκύει τους
περισσότερους φοιτητές.

H δεκαετία του 1850 χαρακτηρίζεται από την άνοδο των νομικών σπουδών στις
προτιμήσεις των εγγραφομένων στο Πανεπιστήμιο. Βρισκόμαστε στην περίοδο όπου ο
κρατικός μηχανισμός αναπτύσσεται και επεκτείνεται η δικαστική εξουσία. Το 1862
οι εγγραφές στη Νομική Σχολή αντιπροσώπευαν το 58% του συνόλου. Οι προτιμήσεις
των νέων για τη Νομική είναι στον 19ο αιώνα κι αργότερα μια «σταθερά» της
ελληνικής κοινωνίας. Οι πολλαπλές και χρόνιες αντιθέσεις γύρω από το ζήτημα
της γης, που συνδέονταν με την έλλειψη κτηματολογίου αλλά και με τη συνεχή
προσάρτηση εδαφών από την Ελλάδα στη διάρκεια του 19ου αιώνα (Ιόνια Νησιά,
Θεσσαλία), δικαιολογούσαν υψηλή ζήτηση δικηγόρων. Παράλληλα οι νομικές σπουδές
διαδραμάτισαν από πολύ νωρίς εξέχοντα ρόλο στη διευκόλυνση της εισόδου στις
ηγετικές θέσεις και στη διαμόρφωση των ελίτ της ελληνικής κοινωνίας.

Στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα άρχισε να εμφανίζεται και μια
προτίμηση των νέων στις φυσικές και χημικές επιστήμες. Τα πρώτα στοιχεία
εκβιομηχάνισης, στη δεκαετία του 1870, οι σιδηρόδρομοι και η ατμοκίνητη
ναυτιλία στη δεκαετία του 1880 και 1890 «εισάγουν» για πρώτη φορά το μάθημα
της Γενικής Χημείας στο Πανεπιστήμιο το οποίο ελκύει αρκετούς φοιτητές.

Στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα και μέχρι και τη δεκαετία του ’30 η
Νομική και η Ιατρική εξακολουθούν να είναι πρώτες στις κυρίαρχες επιλογές των
φοιτητών που γράφονταν στις Ανώτατες Σχολές.

Μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μέχρι τη δεκαετία του ’70 οι πολυτεχνικές
σπουδές, με επίκεντρο τις Σχολές των Πολιτικών Μηχανικών, των Αρχιτεκτόνων,
των Μηχανολόγων-Ηλεκτρολόγων, συγκεντρώνουν τις περισσότερες πρώτες
προτιμήσεις των υποψηφίων. Το υψηλό εισόδημα καθώς και το κύρος και το γόητρο
που εξασφάλιζαν την εποχή εκείνη τα αντίστοιχα επαγγέλματα ήταν ο μαγνήτης για
την επιλογή των σπουδών που οδηγούσαν σ’ αυτά.

Από τον πολιτικό μηχανικό στον προγραμματιστή H/Y

Στη δεκαετία του ’80, του ’90 και μέχρι σήμερα θα διαπιστώσουμε αρκετές
μεταβολές. Κατ’ αρχάς, υπάρχει μια σαφής άμβλυνση της έντασης που είχε στη
δεκαετία του ’60 και του ’70 η κοινωνική ζήτηση για σπουδές μηχανικών του
Πολυτεχνείου. Παράλληλα, υπάρχουν Σχολές όπως Αγρονόμων-Τοπογράφων (59 μόλις
πρώτες προτιμήσεις το 2003), Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλ/ργών (28 πρώτες
προτιμήσεις το 2003), και Ναυπηγών (76 πρώτες προτιμήσεις το 2003) στις οποίες
η ζήτηση είναι ελάχιστη.

Κι όμως… Το 1978 με κριτήριο τις βάσεις μεταξύ των 6 πρώτων Σχολών
περιλαμβάνονταν οι Σχολές Μεταλλειολόγων, Ναυπηγών κ.λπ. Οι λόγοι είναι
προφανείς και συνδέονται με τις αλλαγές στην οικονομικοκοινωνική και
επαγγελματική δομή στη χώρα μας.

Αντίθετα, νέες Σχολές που σχετίζονται με την πληροφορική, την ηλεκτρονική και
την αυτοματοποίηση (προγραμματιστές, αναλυτές κ.ά.) καταλαμβάνουν κυρίαρχες
θέσεις στις επιλογές των υποψηφίων που φαίνεται ότι παρακολουθούν από κοντά
τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας και τις μεταβολές στην επαγγελματική δομή.

Στη δεκαετία του ’90 κάποιες Σχολές που παλαιότερα συγκέντρωναν υψηλό αριθμό
«πρώτων» προτιμήσεων, π.χ. Μαθηματικών, Φυσικής, Χημείας κ.ά., προτιμούνται
«φανατικά» από ελάχιστους υποψηφίους.

Μέχρι και τη δεκαετία του ’70 ο πτυχιούχος των παραπάνω Σχολών είχε αρκετές
εναλλακτικές επαγγελματικές λύσεις, εκ των οποίων μία – όχι η καλύτερη – ήταν
το Δημόσιο (Μέση Εκπαίδευση). Σήμερα τα πράγματα έχουν ολοκληρωτικά αλλάξει ως
προς την «αποδοτικότητα» του πτυχίου και φυσικά αυτό επηρεάζει, μακρόσυρτα
αλλά σταθερά, και τις προτιμήσεις των υποψηφίων στις αντίστοιχες ειδικότητες.

Στη δεκαετία του ’90 αλλάζουν πολύ γρήγορα οι προτιμήσεις των υποψηφίων καθώς
αλλάζουν ταχύτατα οι προσανατολισμοί στην αγορά εργασίας. Παράδειγμα η
ανάπτυξη των MME επηρεάζει και την «απογείωση» των Σχολών Δημοσιογραφίας,
Επικοινωνίας και MME (Αθήνας – Θεσσαλονίκης – Παντείου). Στα τέλη της
δεκαετίας και μέχρι σήμερα η αυξημένη ανεργία των πτυχιούχων των πιο πάνω
Τμημάτων μειώνει και τη ζήτηση τους από τους υποψηφίους.