NIKOΣ ΞΥΔAKHΣ «Όποιος δεν είναι… μαζικός, θεωρείται ιδιόρρυθμος»

«Το τραγούδι είναι κομμάτι της γλώσσας», λέει ο Νίκος Ξυδάκης. «Περιλαμβάνει ιδέες, παρελθόν, παρόν… Είναι μια απόπειρα συνθετική»

Ξυδάκης σε μεγαδόση. Και σε εξαιρετικά επικοινωνιακή διάθεση. To τριπλό λάιβ
από τις χειμωνιάτικες παραστάσεις του στο «Γυάλινο», που κυκλοφορεί σήμερα
(συμπαραγωγή Lyra και Universal), δεν συνοψίζει μόνο μια πορεία 25 χρόνων στο
τραγούδι, αλλά παίρνει κι έναν πιο γιορτινό χαρακτήρα που οφείλεται στις φωνές
που συμμετείχαν: Ελευθερία Αρβανιτάκη, Σωκράτης Μάλαμας, Νίκος Πορτοκάλογλου,
Μελίνα Κανά, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Παντελής Θαλασσινός, Χάικ Γιατζιτζιάν και
Ανδρέας Καρακότας ήταν οι συνοδοιπόροι σε εκείνες τις εμφανίσεις, πρόσωπα με
τα οποία συνδέθηκε, «τουλάχιστον χρονικά και ιστορικά», όπως λέει, «και που με
την γενικότερη στάση ή τη φωνή τους έχουν μια θέση μέσα στα τραγούδια αυτά».

«Ξυδάκης στα ημιάπαντα», λέει μειδιώντας. «Τα άπαντα πρέπει να περιμένουν
ακόμα. Να είστε σίγουροι όμως ότι όταν η ηλικία το επιτρέψει, θα βγουν και
αυτά». Αυτοσαρκασμός και χιούμορ, που όπως πάντα σφάζουν με το μπαμπάκι.
Οικείος με ένα δικό του τρόπο. Και σίγουρα σε μια φάση εγρήγορσης που
καθρεφτίζεται και στην πολύ πρόσφατη μετακίνησή του από την Λύρα στη
Universal. Το τριπλό λάιβ πάντως (που κυκλοφορεί σήμερα) ουδεμία σχέση έχει με
την επέτειο των 25 χρόνων από την κυκλοφορία της «Εκδίκησης της Γυφτιάς». Το
διευκρινίζει. Και επιμένει. «Δεν είναι καμιά πανηγυρική έκδοση – μάλλον
συγκυριακά συμβαίνει.

Ο όγκος των τραγουδιών οφείλεται στο ότι ήθελα να αποδοθεί πιστά το
κλίμα της παράστασης αυτής». Αργότερα (όταν πλέον έχω σταματήσει να σημειώνω)
θα πει ότι η σκέψη γι’ αυτή την πολυπρόσωπη παράσταση είχε γεννηθεί πριν από
τη συνεργασία του με τον Δημήτρη Παπαδημητρίου στο «Αερικό», και ότι αποφάσισε
να την αναβάλει τότε γιατί δεν ένιωθε ασφαλής με την υποδομή που διέθετε το
«Αερικό». Το «Γυάλινο» παρείχε τα τεχνικά μέσα, η νέα εταιρεία στήριξε το
εγχείρημα κι έτσι η ηχογράφηση έχει μια ποιότητα που ικανοποιεί ακόμη και το
πιο απαιτητικό αυτί. «Μπορείς να το ακούσεις και στο σπίτι σου και να μην
χάνει καθόλου από την τελειότητα μιας ηχογράφησης στο στούντιο». Έπειτα είναι
και το άλλο. «Μέσα σε ένα λάιβ, εκτός από το κλίμα που σου παρέχει η ζωντανή
παράσταση, συγκεντρώνονται διάφορα τραγούδια από όλες τις φάσεις αυτής της
25ετίας, ακόμη και τραγούδια λαϊκά που δείχνουν και μια συνέχεια στη δουλειά
μου και τα οποία μπορεί να ήταν διασκορπισμένα μέσα σε διάφορα άλμπουμ».

H τελευταία του παρουσία στη δισκογραφία ήταν το 2001, σε εκείνη την
πολυσυζητημένη συνεργασία με τον Σωκράτη Μάλαμα, που – του λέω εγώ – δεν είχε
την αναμενόμενη αποδοχή από το κοινό. «Ήθελε τον χρόνο του. Τώρα που παίχτηκαν
τα τραγούδια ζωντανά είδαμε και την απήχηση και την αντοχή τους. Αυτό που
συμβαίνει σ’ αυτές τις περιπτώσεις είναι ίσως οι υπερβολικές προσδοκίες. Που
συνήθως τις ανατρέπει ο χρόνος».

Μιλάμε για το τραγούδι σήμερα και πώς «εκπαιδεύτηκε» σιγά σιγά ένα κοινό να
αποδέχεται τους στίχους «άμεσης, αν όχι κεραυνοβόλας, επίδρασης».

«Παίξαμε ας πούμε το “Ντεραπάρισε η καρδιά μου” (του Ρασούλη ο στίχος) και
παρά το χιούμορ του και τον σαρκασμό του είδαμε περίεργη αντίδραση από κάτω.
Το κοινό δεν αντέχει τέσσερα κουπλέ και τέσσερα ρεφρέν, δεν θέλει δηλαδή μια
ιστορία με αρχή, μέση και τέλος. Βέβαια το τραγούδι ήταν πάντα μια ευσύνοπτη
μορφή τέχνης αλλά το σήμερα με το χθες έχει τη διαφορά που έχει ένας τίτλος
από ένα λογότυπο. Ο τίτλος συνοψίζει ένα νόημα. Το λογότυπο είναι ένα απλό
σήμα».

Εκείνος όμως κατάφερε να διαχωρίσει τη θέση του από νωρίς…

«Αυτό που αισθάνομαι είναι ότι λοξοδρόμησα από ένα γούστο με το οποίο δεν
κατόρθωσα να συνταχθώ ούτε και σαν τρόπος ζωής. Το τραγούδι μοιάζει να είναι
ένας διαρκής αγώνας να εκφραστεί μια συλλογικότητα που σήμερα είναι
τραυματισμένη. Υπάρχουν είδη τραγουδιών που προσπαθούν να διασκεδάσουν αυτή
την πληγή και άλλα που θέλουν να την αγγίξουν. Θέλω να πω επίσης, ότι ό,τι δεν
είναι μαζικό δεν σημαίνει ότι χάνει την λαϊκότητά του – γιατί υπάρχει και αυτό
σαν επιχείρημα: Όσοι δεν συντάσσονται με την μαζικότητα, καταγράφονται ως
ιδιόρρυθμοι, περίεργοι…».

«Οι δισκογραφικές εταιρείες περιορίστηκαν σε μεταπρατικό ρόλο»

Υπάρχει πάντως μια τάση σήμερα και από τα μέσα ενημέρωσης και από τις
εταιρείες να αμβλυνθούν, αν όχι να εξαφανιστούν, οι διαφορές στα «είδη» των
τραγουδιών…

«Οι διαφορές πρέπει να υπάρχουν και καθετί να είναι στη θέση του. Όσο για τις
εταιρείες, από τη στιγμή που έπαψαν να έχουν λόγο στην παραγωγή του τραγουδιού
και περιορίστηκαν σε έναν μεταπρατικό ρόλο – γιατί υπάρχει ένας ολόκληρος
μηχανισμός που ακόμα λειτουργεί – απλά παρακολουθούν παθητικά αυτά που
συμβαίνουν. Αγχώνονται με τις πωλήσεις που διαρκώς πέφτουν και ό,τι δεν τους
αποφέρει άμεση επιστροφή στην επένδυσή τους θεωρείται αναγκαίο κακό. Κάτι σαν
τον Κυριακάτικο εκκλησιασμό».