Δρόμοι

Πριν από έναν αιώνα…

… ο Γερμανός κοινωνιολόγος Μαξ Βέμπερ εξέδωσε το δοκίμιό του «H
προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού». Εκεί, υποστήριζε ότι ο
σύγχρονος καπιταλισμός γεννήθηκε από το πνεύμα του χριστιανικού ασκητισμού,
στη συγκεκριμένη προτεσταντική του μορφή. Με άλλα λόγια, υπήρχε μια σχέση
ανάμεσα στην αυταπάρνηση των προτεσταντικών αιρέσεων και στη στάση που
συνδέεται με τον καπιταλισμό, πάνω απ’ όλα τη σκληρή δουλειά. Πολλοί έχουν
επικρίνει τη θέση του Βέμπερ. Όπως γράφει όμως ο Βρετανός ιστορικός Νάιαλ
Φέργκιουσον στους «Νιου Γιορκ Τάιμς», η εμπειρία της Δυτικής Ευρώπης την
τελευταία 25ετία επιβεβαιώνει τη θεωρία του Γερμανού κοινωνιολόγου. Για να το
πούμε ωμά, παρακολουθούμε την παρακμή και την πτώση της προτεσταντικής
εργασιακής ηθικής στην Ευρώπη. Αντίθετα, στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτή η ηθική
είναι πάντα ζωντανή.

Σύμφωνα…

… με πρόσφατη μελέτη του ΟΑΣΑ, ο μέσος Αμερικανός δουλεύει 1.976 ώρες τον
χρόνο. Ο μέσος Γερμανός δουλεύει 1.535 ώρες, δηλαδή 22% λιγότερο. Οι Ολλανδοί
και οι Νορβηγοί δουλεύουν ακόμη λιγότερο. Από το 1979 ώς το 1999, η ετήσια
εργασία του Αμερικανού αυξήθηκε κατά 50 ώρες, ή ποσοστό 3%, ενώ του Γερμανού
μειώθηκε κατά 12%. Ταυτόχρονα, αυξήθηκε το ποσοστό των Αμερικανών που
εργάζονται. Από το 1973 ώς το 1998, το ποσοστό αυτό αυξήθηκε από 41% σε 49%.
Την ίδια περίοδο, το αντίστοιχο ποσοστό στη Γερμανία και τη Γαλλία μειώθηκε,
φθάνοντας 44% και 39%, αντίστοιχα. Ύστερα υπάρχουν οι απεργίες. Από το 1992 ώς
το 2001, η ισπανική οικονομία έχασε κατά μέσον όρο 271 ημέρες ανά 1.000
εργαζομένους ως αποτέλεσμα απεργιών. Ο αντίστοιχος αριθμός για τη Δανία, την
Ιταλία, τη Φινλανδία, την Ιρλανδία και τη Γαλλία κυμαίνεται από 80 ώς 120, ενώ
για τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι μικρότερος από 50.

Αυτοί…

… είναι οι πραγματικοί λόγοι για τους οποίους η αμερικανική οικονομία αύξησε
τη διαφορά της από τις ευρωπαϊκές τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Δεν έχει σχέση
με την αποτελεσματικότητα. Οι Αμερικανοί απλώς δουλεύουν περισσότερο. Οι
Ευρωπαίοι πηγαίνουν περισσότερες ημέρες διακοπές και συνταξιοδοτούνται
νωρίτερα, ενώ πολύ περισσότεροι Ευρωπαίοι είτε είναι άνεργοι είτε απεργούν.
Πώς μπορεί να εξηγηθεί αυτή η διαφορά; Εδώ έρχεται η θέση του Βέμπερ: οι χώρες
που δουλεύουν λιγότερο είναι εκείνες όπου κυριαρχούσε κάποτε ο
προτεσταντισμός. Ενώ οι καθολικοί Γάλλοι και Ιταλοί δουλεύουν 15%-20% λιγότερο
τον χρόνο από τους Αμερικανούς, οι πιο προτεστάντες Γερμανοί και Ολλανδοί,
καθώς και οι απολύτως προτεστάντες Νορβηγοί, δουλεύουν κατά 25%-30% λιγότερο.

H μείωση…

… του χρόνου εργασίας στη Βόρεια Ευρώπη, καταλήγει ο συντηρητικός Βρετανός
ιστορικός, συμπίπτει με την κάθετη μείωση της άσκησης της θρησκευτικής πίστης.
Στην Ολλανδία, στη Βρετανία, στη Γερμανία, στη Σουηδία και στη Δανία, λιγότερο
από το 10% των κατοίκων πηγαίνουν τώρα στην εκκλησία τουλάχιστον μια φορά τον
μήνα. Χαμένη, σε τελευταία ανάλυση, είναι η ευρωπαϊκή οικονομία.