Kοτέτσι: η σύγχρονη ουτοπία

Από την επιθεώρηση «Κότες» που παίζεται στο «Άλσος» με τον Στάθη Ψάλτη, τον Τόνυ Άντονυ, τον Σωτήρη Μουστάκα και τον Γιάννη Ζουμπάντη

Το δύσκολο πάντα είναι να κάνει παρωδία σε μάστορα της παρωδίας Είναι εύκολο ο
Αριστοφάνης να παρωδεί τον Αισχύλο ή τις ρομαντικές στιγμές του Ευριπίδη.
Είναι εύκολο, αν έχεις βέβαια ταλέντο, κι αν είσαι ο Σαίξπηρ, να παρωδείς τους
ερασιτέχνες του καιρού σου που θέλουν να παίξουν σπαραξικάρδια δράματα. Είναι
του χεριού σου η σάτιρα και η παρωδία, αν είσαι ο Ψαθάς, να γελοιοποιήσεις το
στομφώδες, πομπώδες, τελετουργικό ύφος του Σικελιανού ή τις υπερρεαλιστικές
συνάψεις και εικόνες του Εγγονόπουλου. Αλλά είναι δύσκολο να παρωδήσεις τον
Αριστοφάνη. Ή να εκμεταλλευτείς αναλογικά τη φόρμα του ή τα θεματικά του
ευρήματα. Πάντως αν το κάνεις, σαφώς θα πρέπει να πας με το κυρίαρχο ρεύμα, να
συμπλεύσεις με τη λαϊκή εντύπωση για τον μεγάλο κωμωδιογράφο ή, αν θέλετε, με
την εικόνα που έχει σχηματίσει το κοινό από τις κεκορεσμένες πλέον απόπειρες
εκσυγχρονιστικής του ερμηνείας. Και βέβαια αν θέλεις να παρωδήσεις τους
«Όρνιθες», δεν μπορεί παρά να ονοματίσεις την αναλογία σου «Κότες».

Όρνιθες λέει σύμπας ο ελληνισμός τις κότες και κουτορνίθια και
ορνιθοσκαλίσματα και ορνίθων τάφο το στομάχι των καλοφαγάδων. Ορθά λοιπόν
«Κότες» τιτλοφορήθηκε η ενδιαφέρουσα αναλογική παρωδία που ανέβηκε στο «Άλσος»
του Πεδίου του Άρεως με συγγραφείς δύο ηθοποιούς, τον Γ. Γαλίτη και τον Γ.
Λέφα, με συμπράττοντα συγγραφικά (προφανώς έγραψε το νούμερο που εκτελεί) τον
Παύλο Κοντογιαννίδη.

Οι αριστοφανικοί «Όρνιθες» ως γνωστόν είναι μια σατιρική πολιτική
ουτοπία. Δύο Αθηναίοι πολίτες δραπετεύουν αηδιασμένοι από το άστυ, αηδιασμένοι
από την πολιτική ρεμούλα, την ηθική εξαχρείωση και την πάσης φύσεως διαπλοκή
και αναζητούν αλλού την ευτυχία. Απευθύνονται στα πουλιά και ιδρύουν μια
ουράνια πόλη, όπου φιλοδοξούν να μη μολυνθεί από τις γνωστές αρρώστιες της
ανθρώπινης συμβίωσης. Οι συγγραφείς του «Άλσους» αυτό το γενικό σχέδιο της
αριστοφανικής έμπνευσης δανείστηκαν. Δύο σύγχρονοι Έλληνες δραπετεύουν από την
μπόχα της σύγχρονης Ελλάδας, από το μπάχαλο, τον μαϊμουδισμό, τον εκτραχηλισμό
των πάντων. Δύο Έλληνες, όπως το αρχαίο ζεύγος αλλά και όσα εν τω μεταξύ
θεατρικά ζεύγη ακολούθησαν. Π.χ. οι δίδυμοι κλόουν του τσίρκου ή το ζεύγος των
αλητών στον Μπέκετ. Και ονειρεύονται έναν άλλο κόσμο. Ποια είναι η σημερινή
ουτοπία;

Εδώ πράγματι οι συγγραφείς του «Άλσους» κτυπήσανε αρτεσιανό. H αναλογία
τους, εμένα τουλάχιστον, μού φάνηκε όχι απλώς έξυπνη αλλά και σατιρικά γόνιμη
και πολιτικά ώριμη. Αν σήμερα, λένε, όλα έχουν πάρει την κατιούσα, αν όλα
κινούνται στον χώρο της ανισορροπίας, της ανοικειότητας, της ανωμαλίας, της
αναισθησίας, ουτοπία είναι το ομαλό, το λογικό, το οικείο, το φυσικό. Και πάνω
σ’ αυτό παίζουν. Αυτός ο άξονας πρυτανεύει στα απανωτά νούμερα που
ακολουθώντας την παλιά δομή της κλασικής επιθεώρησης, συγκροτεί την παράσταση
του «Άλσους».

Στη σύγχρονη λοιπόν ουτοπία οι μαθητές διαβάζουν, οι διαρρήκτες δεν κλέβουν
κτλ. Είναι έξοχο, για να μείνω σ’ ένα παράδειγμα, το εύρημα που εμφανίζει δύο
αγανακτισμένους γονείς επειδή το παιδί τους είναι αφοσιωμένο στο διάβασμα και
στη σοβαρή μουσική. Κλαίουν και οδύρονται ότι ως γονείς απέτυχαν παταγωδώς
αφού το τέκνο τους δεν παίρνει ναρκωτικά, δεν παρεκκλίνει σεξουαλικά, δεν
είναι χούλιγκαν, δεν βρίζει τους δασκάλους του και δεν χορεύει τσιφτετέλι στα
τραπέζια!!

Οι συγγραφείς του «Άλσους» και ο σκηνοθέτης Γιώργος Ρεμούνδος ούτε τον
Αριστοφάνη καπηλεύονται ούτε διεκδικούν ποιητικές δάφνες από τη μεγαλοφυΐα
του. Βρίσκουν απλώς πρόσφορη τη σατιρική του ιδέα και αδρομερώς την
ακολουθούν. Δεν θα βρείτε πουλιά στο «Άλσος». Θα βρείτε όμως μια θαυμάσια
χορευτική ομάδα με υψηλές προδιαγραφές τεχνικής, την οποία χορογράφησε με
κέφι, φαντασία και δαιμόνιο ρυθμό ο σπουδαίος πρώτος χορευτής της Λυρικής
Σκηνής, ο Άγγελος Χατζής. Θα βρείτε μια καλά ενορχηστρωμένη μουσική του Νίκου
Στρατηγού και θαυμάσια κοστούμια της Δέσποινας Βολίδη.

Μαέστροι της ατάκας, κυρίαρχοι του ρυθμού

Αλλά επιθεώρηση πάνω απ’ όλα σημαίνει χαρισματικός ηθοποιός. Και το
«Άλσος» φέτος φυσάει. Εν αρχή είναι ο μέγας Σωτήρης Μουστάκας, που σημαίνει
άμα τη εμφανίσει. Αυτός ο μέγας μίμος παίζει θέατρο, κάνει κωμωδία, παρωδεί το
είδος και αυτοσαρκάζεται κινώντας το μικρό του δαχτυλάκι. Μαέστρος της ατάκας,
κυρίαρχος του ρυθμού, οδηγεί το κοινό σε σατιρικό οργασμό κλιμακώνοντας τα
ευρήματα και το γέλιο. Δίπλα του ο Στάθης Ψάλτης, ηθοποιός δαιμόνιος, όταν
είναι λιτός και δεν είναι λυτός. Παίζουν με τον Μουστάκα το διαχρονικό κωμικό
ζεύγος με πλήρη υφολογική ισορροπία. Ο Ψάλτης δαπάνησε συχνά τους κωμικούς του
χυμούς περνώντας τους από το κόσκινο της χυδαιότητας, όπως πιθανόν κάποια
εποχή επέτασσε η μόδα μιας παρεξηγημένης αθυροστομίας. Στις «Κότες», αν δεν
χαλάσει με τον καιρό, είναι έξοχα μετρημένος και, ας με πιστέψει, πιο
ευθύβολος και πιο αποτελεσματικός. Συνηθισμένος στα κακαρίσματα κάποιας εν τη
πλατεία κοτούλας στρουμπουλής, ας συνειδητοποιήσει πως η μεγάλη κωμική τέχνη,
που την κατέχει από την πρώτη στιγμή που την υποδεχτήκαμε στο παλκοσένικο, δεν
γαργαλάει τα φτηνά αντανακλαστικά του απαίδευτου, αλλά μέσα από την υπερβολή
και την εξόγκωση προβάλλει τις κρυμμένες αξίες της ανθρωπιάς.

Ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες ηθοποιούς τιμά με την
παρουσία του την παράσταση. Ο Ηλίας Λογοθέτης. Κουβαλάει στη σκηνή την
υποκριτική του «τρέλα», τον δαιμόνιο ρυθμό του και ένα υπέροχο υπερρεαλιστικό
κείμενο που σατιρίζει την παραληρηματική κενότητα της γλωσσικά πλούσιας, αλλά
φασίζουσας πολιτικής ρητορικής. Ο Τόνυ Άντονυ είναι ο ανερχόμενος συνεχώς
νουμερίστας. Όπως οι παλιοί μαστόροι, μελετά τον τύπο που φέρνει στη σκηνή,
του δίνει σώμα, χούγια, τικ, σιωπές και σκέρτσα. Είναι έξοχος. Ο Παύλος
Κοντογιαννίδης, που είναι και θαυμάσιος λαϊκός τραγουδιστής, φέρνει στη σκηνή
έναν γνωστό από παλιά αλλά πάντα γόνιμο για τη σάτιρα τύπο. Τον Σταύρακα, μια
σύνθεση του αρχαίου τύπου του αλαζόνα και του ρωμαϊκού και αναγεννησιακού
καπιτάνο, όπως όμως τον διαμόρφωσε η αυτοσχέδια κωμωδία των Ιταλών, το θέατρο
σκιών και η κωμωδία της μπάττας. Ο Κοντογιαννίδης συνεχίζει την παράδοση του
ψευτόμαγκα που έπλασαν ο Μαυρέας, ο Κυριακός και ο Νίκος Ρίζος.

Ο θίασος δεν εκμεταλλεύτηκε τις γυναικείες παρουσίες. H Τζέσυ Παπουτσή και η
Αθηνά Μαυρομμάτη δεν ευτύχησαν ως νουμερίστες, αλλά συνέτειναν στην όλη
επιτυχία με τη μετρημένη τους συμμετοχή και το κέφι τους. Θέλω ιδιαιτέρως να
εξάρω τη σπαρταριστή παρουσία του νάνου Γιάννη Ζουμπάντη. Από την εποχή του
θρυλικού νάνου Αποστολάκη, που σημάδεψε τα νιάτα μου, δεν έχω δει τέτοιον
σκηνικό οίστρο και σπιρτάδα. H παρουσία του Γιώργου Ρεμούνδου είναι εμφανής,
έδωσε στο σύνολο ομοιομορφία και κοινότητα σκοπού.

H παράσταση του «Άλσους» δεν προσφέρει χάχανο και φτηνό καλαμπούρι. Προσπαθεί
να ξεπεράσει το σύνδρομο της τηλεοπτικής αναφοράς και τη χυδαιολογία. Ελπίζω
το κοινό να μην έχει τόσο διαβρωθεί, να μην είναι ο μιθριδατισμός του ανίατος.

INFO

«Κότες»: Θέατρο «Άλσος». Πεδίον Άρεως, είσοδος από Ευελπίδων. Τηλ.
210-8813.825 και 210-8813.826.