Aρχαία σοκολάτα…

Ένα μικρό κομμάτι σοκολάτας 1.500 ετών που βρέθηκε σε βασιλικό τάφο στην
Ονδούρα ξαναγράφει την επιστημονική ιστορία της «σαμπάνιας» των Μάγιας.

Το κακαόδενδρο. Οι Μάγιας απολάμβαναν τον καρπό, φτιάχνοντας ένα είδος υγρής σοκολάτας. Οι αριστοκράτες έπιναν το κακάο τους σε ψηλά ποτήρια όπως πίνεται σήμερα η σαμπάνια

Σε ένα δοχείο μέσα στον αρχαίο τάφο του βασιλιά των Μάγιας, στο Κοπάν, οι
ερευνητές ανακάλυψαν ένα μικρό καφετί αντικείμενο, στο μέγεθος νομίσματος, που
έμοιαζε με τσιμέντο. Μια προσεκτική ματιά όμως, φανερώνει το πιο αρχαίο
κομμάτι σοκολάτας που έχουν βρει οι επιστήμονες και είναι ηλικίας 1.500 ετών.

H αρχαία σοκολάτα αποτελεί το κεντρικό κομμάτι της έκθεσης «Σοκολάτα» που
εγκαινιάζεται σήμερα στο Αμερικανικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, παρουσιάζοντας
την ιστορία και την επιστήμη τής πιο γλυκιάς αμαρτίας…

Τα κατάλοιπα βρέθηκαν στους τάφους των βασιλιάδων – ιδρυτών του Κοπάν, μίας
σημαντικής πόλης – κράτους των Μάγιας στην Ονδούρα από τον πέμπτο μετά Χριστόν
αιώνα. Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει σε παρόμοια δοχεία ακόμα παλαιότερο
κακάο – από το 600 π.X. Σε αυτή τη μορφή το απολάμβαναν οι ιθαγενείς. Το κακάο
μετατράπηκε σε σοκολάτα αφότου οι Ισπανοί μετέφεραν κόκκους κακάου στην
Ευρώπη.

Το σήμα κατατεθέν. Το κομμάτι από τον τάφο βρήκε η μεταπτυχιακή
φοιτήτρια από το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης Κάμερον Μακνίλ, η οποία το
έστειλε για ανάλυση στον τεχνικό τροφίμων Τζέφρι Χερστ. Αυτός βρήκε το
συστατικό θεοβρωμίνη, σήμα κατατεθέν της σοκολάτας. Συγκεκριμένα, η σοκολάτα
ήταν μέσα σε ένα δοχείο στο σχήμα ελαφιού. Μαζί με αυτό βρέθηκε ένα κοχύλι με
ίχνη κακάου – ενδεχομένως μεζούρα μέτρησης. Στον διπλανό τάφο της βασίλισσας
υπήρχαν πολλά δοχεία με κατάλοιπα κόκκων και σε ένα από αυτά βρέθηκε
αποξηραμένο υγρό κακάο. «Από επιστημονικής άποψης, το κομμάτι αυτό είναι ένα
από τα σημαντικότερα που έχουν βρεθεί στον κόσμο» λέει στους «New York Times»
η Μακνίλ.

Κακάο – σαμπάνια. Οι Μάγιας και οι πρόγονοί τους έφτιαχναν ένα υγρό από
τους κόκκους του κακάου, από το οποίο προτιμούσαν τον πιο γευστικό αφρό.
Πίνακές τους απεικονίζουν την αριστοκρατική τάξη να πίνει αφρό κακάου από ψηλά
κυλινδρικά δοχεία. «Το υγρό αυτό ήταν ό,τι η σαμπάνια για εμάς. Στις
σημαντικότερες εκδηλώσεις τους έβγαζαν το ακριβότερο κακάο» εξηγεί o δρ Ντόρι
Ριντς – Μπουντέ, ερευνητής στο Κέντρο Σμιθσόνιαν και ειδικός στην έρευνα
υλικών.

Εκπλήξεις στην ανάλυση. H ανάλυση των ευρημάτων έκρυβε πολλές
εκπλήξεις. Κακάο βρέθηκε σε αγγεία με κόκαλα ψαριών και πιάτα με ταμάλε –
παραδοσιακό φαγητό των ντόπιων. «H έκπληξή μας ήταν μεγάλη όταν ανακαλύψαμε το
κακάο στο φαγητό» λέει η Μακνίλ, εικάζοντας ότι η παρουσία του κακάου σε απλά
δοχεία υποδηλώνει προσφορές των χωρικών, οι οποίοι μάλλον διατηρούσαν
κακαόδενδρα στις αυλές τους. Το κακάο στο ταμάλε ίσως είναι ο πρόγονος μιας
σάλτσας που χρησιμοποιείται σήμερα στη μεξικανική κουζίνα, ενώ το μπολ με
ψάρια και κακάο ίσως είναι κατάλοιπο μιας σούπας. H ανάλυση της σοκολάτας
έδειξε επίσης ότι περιέχει γύρη από διάφορα φυτά.

Από τον Αμαζόνιο ή από το Νότιο Μεξικό η προέλευση του φυτού

Ένα ερώτημα που μένει αναπάντητο από τους ερευνητές είναι η προέλευση
και εξέλιξη του κακαόδενδρου. Ο δρ Νισάο Ογκάτα, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο
της Βερακρούζ στο Μεξικό προσπαθεί να βρει την άκρη και προσφέρει δύο
επικρατέστερες θεωρίες: η πρώτη υποστηρίζει ότι το κακαόδενδρο ξεκίνησε από τα
δάση του Αμαζονίου και μεταφέρθηκε με φυσικούς τρόπους προς τα βόρεια,
φτάνοντας στο Μεξικό. H δεύτερη, ότι πρωτοεμφανίστηκε στον Αμαζόνιο, αλλά
μεταφέρθηκε και καλλιεργήθηκε από τους ανθρώπους.

Μελετώντας ιστορικά έγγραφα των Αζτέκων, του πολιτισμού που ακολούθησε τους
Μάγιας, ο καθηγητής βρήκε τις περιοχές με καλλιέργειες κακάου πριν από την
εισβολή των Ισπανών το 1519. Επισκέφθηκε τις περιοχές και βρήκε ίχνη του
φυτού. Γενετικά τεστ επιβεβαίωσαν την προέλευσή τους από δέντρα του Νότιου
Μεξικού. «Για μένα είναι απόδειξη ότι το κακαόδενδρο εξαπλώθηκε με φυσικές
διαδικασίες από τη Νότια Αμερική στο Μεξικό». Και μάλιστα δεν ήταν
αποκλειστικό προνόμιο των πλουσίων, αλλά ακόμα και των απλών χωρικών.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης