TPITH AΠOΨH Μύθος και πραγματικότητα

Αν περιπλανηθεί κανείς στους τίτλους των έντυπων και ηλεκτρονικών MME την
περίοδο των Πανελλαδικών Εξετάσεων μπορεί εύκολα να «αλιεύσει» χαρακτηρισμούς
που αποτυπώνουν εν είδει «πολεμικού ανακοινωθέντος» τα εξεταστικά
«χαρακώματα», στα οποία παρουσιάζονται ως αντίπαλοι από τη μια οι υποψήφιοι
και από την άλλη τα θέματα της Ιστορίας, των Αρχαίων ή της Βιολογίας…

Επιστρατεύεται, σε κάθε περίπτωση, ένα στερεότυπο, αθωωτικό ή ενοχικό
λεξιλόγιο που «ντύνει» τα θέματα των εξετάσεων με μια θαυματουργική δύναμη,
άλλοτε θεία και άλλοτε διαβολική, καθώς τα αναδεικνύει άλλοτε ως φορέα
σωτηρίας και άλλοτε ως φορέα απώλειας.

«H Φυσική ζεμάτισε τους υποψήφιους της Θετικής Κατεύθυνσης», «ναυάγιο των
υποψηφίων στη Χημεία», «σφαγή στα Μαθηματικά», «ναρκοπέδιο για χιλιάδες
υποψηφίους η Ιστορία» και από την άλλη «βατά τα θέματα στα Λατινικά»,
«πανεύκολα τα θέματα στη Φυσική», «Βιολογία για όλους» είναι μόνο μερικοί από
τους τίτλους με τους οποίους «ξορκίστηκαν» ορισμένα από τα θέματα εξετάσεων
των δύο τελευταίων χρόνων, υποδηλώνοντας με σαφήνεια και δραματικότητα τις
«απώλειες» ή τα «κέρδη» των υποψηφίων σε βαθμούς – μόρια.

Η κινητικότητα της «τροχιάς» της βαθμολογίας, οι «βαθιές βουτιές» κάτω από τη
βάση ή το «τίναγμα στα ύψη» που παρατηρούνται σε διάφορες χρονιές των Γενικών
Εξετάσεων πριμοδοτούν «μυθικούς» τρόπους ανάγνωσης αυτής της πραγματικότητας.
Έτσι, άλλοτε η αποτυχία στις εξετάσεις συνδέεται με το DNA των υποψηφίων,
κοντολογής με το επίπεδο των συμμετεχόντων που αποτυγχάνουν μοιραία την τάδε ή
τη δείνα χρονιά. Άλλοτε, πάλι, στις αναλύσεις για τις αιτίες της αποτυχίας
«ανακαλύπτονται» τα ίδια τα θέματα των εξετάσεων που αποκτούν αίφνης
«διαβολικά» χαρακτηριστικά: «δύσκολα», «απλησίαστα», «στρυφνά», «ασαφή»,
«γεμάτα παγίδες», «έξω από την ύλη», κ.λπ.

Χωρίς να υποτιμούμε τον «βαθμό» δυσκολίας των θεμάτων, τονίζουμε ότι η
παραγωγή της αποτυχίας, μικρότερης ή μαζικότερης, πιστώνεται στο σύστημα των
εξετάσεων επιλογής που νομιμοποιεί την ίδια του τη λειτουργία στην κατασκευή
της πυραμίδας επιτυχίας/αποτυχίας των υποψηφίων.

Όλη η παραφιλολογία περί των θεμάτων όσο κι αν φαίνεται «αθώα», αποκρύπτει
ουσιώδη εκπαιδευτικά ζητήματα. Η διοχέτευσή τους στην κοινωνία από την
πλειοψηφία των ΜΜΕ και η κυριαρχία τους στις συζητήσεις πετυχαίνει να
νομιμοποιήσει στις συνειδήσεις τα τελικά αποτελέσματα των τυπικά αδιάβλητων
εξετάσεων και εν τέλει την απόρριψη των «αναξίων», αυτών που δεν ήταν ικανοί,
δήθεν, ν’ ανταποκριθούν στα «εύκολα και βατά θέματα», επομένως «δίκαια» ή «από
δικό τους φταίξιμο» θα αντιμετωπίσουν και το φάσμα της κοινωνικής
περιθωριοποίησης. Παράλληλα νομιμοποιείται και στις συνειδήσεις των
αποτυχόντων η αποτυχία και ο αποκλεισμός τους με όχημα τον «βαθμό» δυσκολίας
των θεμάτων. Αποσιωπάται, έτσι, ότι η σχολική επιτυχία/αποτυχία δεν είναι
αποτέλεσμα εύκολων ή δύσκολων θεμάτων, αλλά ένα πολύπλοκο
κοινωνικο-εκπαιδευτικό φαινόμενο που εξαρτάται από την αλληλεπίδραση πολλών
κοινωνικών και εκπαιδευτικών παραγόντων.

Παράλληλα οι στερεότυποι και γι’ αυτό απλουστευτικοί και γενικευτικοί
χαρακτηρισμοί για «εύκολα και βατά» θέματα που είναι «ανάλογα με το γνωστικό
επίπεδο των μαθητών» υποκρύπτουν μια αντιεπιστημονική αντίληψη, σύμφωνα με την
οποία όλοι οι μαθητές αποτελούν ενιαίο σύνολο με ένα συγκεκριμένο γνωστικό
επίπεδο. Μια αντίληψη που βασίζεται σ’ ένα αφηρημένο πρότυπο μαθητή – που δεν
είναι υπαρκτό, αλλά εγκεφαλικό κατασκεύασμα – που μπορεί ν’ ανταποκριθεί με
επιτυχία στα θέματα και στις απαιτήσεις των εξετάσεων. Έτσι, όμως, αγνοείται η
διαφοροποίηση των μαθητών με βάση την κοινωνική τους προέλευση και η μετατροπή
των κοινωνικών ανισοτήτων σε εκπαιδευτικές.

Με άλλα λόγια, η κοινωνική διαφοροποίηση, κατά κύριο λόγο, διαφοροποιεί τους
μαθητές και ως προς τις επιδόσεις τους ακόμα κι όταν εξετάζονται σε «κοινά»
θέματα κι ας είναι «εύκολα και βατά».

Η αλήθεια είναι ότι για το στερεότυπο, αθωωτικό, κατά κανόνα ή ενοχικό
λεξιλόγιο, που προσδίδει στα θέματα μια μυθική θαυματουργή διάσταση, συχνότερα
θεία και σπανιότερα διαβολική, η ευθύνη δεν ανήκει μόνο ή κυρίως στα ΜΜΕ.
Γιατί είναι πασίδηλο ότι αυτό το λεξιλόγιο παράγεται και αναπαράγεται από τις
δημόσιες ανακοινώσεις και τοποθετήσεις των Επιστημονικών Ενώσεων των διαφόρων
κλάδων των εκπαιδευτικών. Μέσα από γενικευτικές κατά κανόνα ανακοινώσεις για
τα θέματα, οι ίδιες οι εξετάσεις αποτελούν ταμπού και παραμένουν στο άβατο της
κριτικής μαζί με όλους εκείνους τους παράγοντες – κοινωνικούς και
εκπαιδευτικούς – που καθορίζουν τον ταξικό ρόλο του σχολείου και την
επιλεκτική-απορριπτική λειτουργία του. Ειδικότερα διευκολύνεται η ανάπτυξη
μιας παραφιλολογίας για τις εξετάσεις και τα αποτελέσματά τους που συσκοτίζει
και μεταθέτει τις ευθύνες για τις χαμηλές επιδόσεις και τη χαμηλή και ταξικά
προσδιορισμένη ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης, αποκλειστικά στους
μαθητές και τους εκπαιδευτικούς.