Tρεις στάσεις, τρεις τάσεις

H πορεία της δίκης όλη αυτή την εβδομάδα μάς δίνει τη δυνατότητα να
συνοψίσουμε, ομαδοποιώντας ίσως λίγο αυθαίρετα, την υπερασπιστική τακτική όσων
κατηγορουμένων δεν δέχονται τη συμμετοχή τους και να εξετάσουμε τα βασικά
ζητήματα που γεννούν οι διάφορες στάσεις.

H πρώτη γραμμή, αυτή που και χρονικά πρώτη διαφάνηκε, εντονότερα
ακούστηκε και περισσότερες πιθανότητες ευόδωσης έχει, θα μπορούσε να πάρει το
όνομα του Γιάννη Σερίφη. Συνίσταται στην ανάδειξη, ιδίως μέσα από μαρτυρικές
καταθέσεις, της απόστασης που χώριζε την προσωπική περί «μαζικού κινήματος»
άποψη του συγκεκριμένου κατηγορουμένου με τη νεφελώδη «επαναστατική» θεωρία
των «φόκους» (εστιάζω ίσον σκοτώνω), που, όπως μας δίδαξαν οι επαΐοντες,
πρέσβευε η 17N. Σε συνδυασμό με την ισχνότητα αποδεικτικών στοιχείων που να
δένουν τον κατηγορούμενο με συγκεκριμένες πράξεις της οργάνωσης, η προσπάθεια
εδώ είναι να χτιστεί μια επιχειρηματολογία του τύπου «ο άνθρωπος είναι οι
πράξεις του»: ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θα μπορούσε να κάνει τις πράξεις για
τις οποίες κατηγορείται. Στην ίδια κατηγορία θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι
ανήκουν ο Θεολόγος Ψαραδέλλης, ο Ανέστης Παπαναστασίου, ίσως και ο Παύλος
Σερίφης. Το πρόβλημα είναι ότι με βάση τη θεωρία δεν μπορεί, ούτε νομικά ούτε
λογικά, να κριθεί η πράξη. Σε αρκετές επιμέρους πράξεις του ο άνθρωπος
υπερβαίνει τη «γενική εικόνα» του, έτσι ώστε το κρίσιμο θέμα – και εδώ, παρά
την προσπάθεια για το αντίθετο – είναι η ύπαρξη ή όχι στοιχείων που να
αποδεικνύουν τη συμμετοχή σε μεμονωμένα γεγονότα και όχι η συνέπεια λόγων και
έργων.

H δεύτερη στάση έχει μόνο εκπρόσωπο τον κατηγορούμενο ως αρχηγό της
οργάνωσης. Πρόκειται για την άρνηση που στηρίζεται στην άρνηση. Μόνο της
σταθερό στοιχείο η μη παραδοχή οποιασδήποτε σχέσης με πρόσωπα και γεγονότα του
κατηγορητηρίου. Από κει και πέρα, η ευελιξία των επιμέρους επιχειρημάτων είναι
πολύ μεγάλη: τον αρχικό ισχυρισμό ότι δεν υπάρχει κανένα εναντίον του στοιχείο
εξειδίκευσε ήδη η θέση ότι όλα τα ενδεχομένως υπάρχοντα εναντίον του στοιχεία
είναι «κατασκευασμένα», ενώ οι συνήγοροί του (ορθά ίσως από δικονομική άποψη,
αντιφατικά από πλευράς εντυπώσεων) προβάλλουν κυρίως την ένσταση ότι ορισμένα
στοιχεία παρουσιάζονται στο δικαστήριο όψιμα και πάντως αιφνιδιαστικά. H
συνεχής αλλά μεταβαλλόμενη άρνηση είναι συνεπής μόνο με τον εαυτό της. Για να
σπάσει τον αποδεικτικό κλοιό θα χρειαζόταν ισχυρά πρακτικά πειστήρια, που προς
το παρόν τής λείπουν εντελώς.

H τρίτη θέση συνίσταται σε μια ανοιχτή ιδεολογική αντεπίθεση. Παγίως ο
Δ. Κουφοντίνας, αλλά ακόμα πιο χαρακτηριστικά ο Σ. Ξηρός αυτή την εβδομάδα (κι
από κοντά, με διαφορετικούς βαθμούς παρεμβατικότητας, οι λοιποί αδελφοί Ξηροί
κι αρκετοί από την ομάδα των «μεταμεληθέντων που μεταμελήθηκαν») στηλιτεύουν
τη «δημοκρατία που υπερασπίζεται το δικαστήριο», μεταθέτοντας τη «συζήτηση»
από το πεδίο μάχης κατά της καταδίκης στο πεδίο άρνησης τού (ηθικού, αν μπορεί
να χρησιμοποιηθεί εδώ η λέξη) δικαιώματος να δικαστούν. Με πολιτικούς όρους η
στάση αυτή θα μπορούσε να πάρει μιαν απάντηση σαν αυτή που επιχειρήσαμε να
δώσουμε χθες. Με νομικούς είναι ακόμα πιο έωλη: το ποιος και πώς θα τους
δικάσει ουδόλως συνδέεται (ευτυχώς για τους ίδιους) με τις κοσμοθεωρητικές
απόψεις τους. H λεπτή ειρωνεία του κράτους δικαίου είναι ότι υπερασπίζεται
κυρίως αυτούς που το καταγγέλλουν.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.