PITΣAPNT ΠAΪΠΣ Ο κομμουνισμός έπρεπε να ηττηθεί

«Πρόσφατα, είχε έρθει ο Γκορμπατσώφ στο Χάρβαρντ. Είχα καθήσει στο τραπέζι
του, όταν κάποιος τον ρώτησε για την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
“Καλύτερα να ρωτήσεις τον δόκτορα Πάιπς”, του απάντησε και το βλέμμα του
στράφηκε σε μένα».

Ο Ρίτσαρντ Πάιπς, 79 ετών σήμερα, επίτιμος καθηγητής Ιστορίας του Χάρβαρντ,
σοβιετολόγος, σύμβουλος του πρώην Προέδρου των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρήγκαν, έζησε για
να βιώσει το τέλος της «απειλής» για την οποία προειδοποιούσε, συμβάλλοντας,
ίσως περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, στη διαμόρφωση της πολιτικής
ιδεολογίας που τελικά υπερίσχυσε: «Ο περιορισμός δεν επαρκούσε. Ο κομμουνισμός
έπρεπε να αντιμετωπιστεί και να ηττηθεί». Υπάρχουν για σήμερα πολιτικά
μαθήματα, καθώς η απειλή για τη ρεπουμπλικανική αμερικανική κυβέρνηση
μετονομάστηκε σε «διεθνή τρομοκρατία»; «Ασφαλώς», απαντά στα «NEA» ο Ρίτσαρντ
Πάιπς. «Οι κοινωνίες που στηρίζονται στον τρόμο, είναι ουσιαστικά αδύναμες. Το
είδαμε στο Ιράκ».

Ο Ρίτσαρντ Πάιπς, 79 ετών σήμερα, επίτιμος καθηγητής Ιστορίας του Χάρβαρντ, σοβιετολόγος, σύμβουλος του πρώην Προέδρου των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρήγκαν,τονίζει ότι η κατάρρευση του κομμουνισμού ήρθε γρηγορότερα απ’ ό,τι περίμενε

Ποιος όμως, δόκτωρ Πάιπς, ήταν ο βασικός λόγος για την
κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης;

Ήταν ένα μη λειτουργικό σύστημα. Μπορούσε να διατηρηθεί μόνο με τον τρόμο και
εν τέλει εξαντλήθηκε. Ο κόσμος έγινε απαθής. H οικονομία επιβραδύνθηκε. Ο
μηχανισμός της κυβέρνησης έχασε την εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Έβλεπαν τον
κόσμο να προχωρά κι εκείνοι να ακολουθούν. Ήταν η αποθάρρυνση που έπληξε το
σύστημα. Απλώς κατέρρευσε. Πέθανε, ήταν ένας φυσικός θάνατος.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’70, όταν πλέον είχε αναγνωριστεί ως ένας από τους
κορυφαίους σοβιετολόγους ιστορικούς (τελευταίο βιβλίο του «Communism Α
History»), διορίστηκε επικεφαλής της Ομάδας B της CIA – επί διευθύνσεως Τζορτζ
Μπους – για την επανεξέταση των εκτιμήσεων των στρατηγικής σημασίας
πληροφοριών για τη Σοβιετική Ένωση. «Είχαμε καταλήξει – είπε πρόσφατα – ότι η
Σοβιετική Ένωση σε πολεμική σύρραξη θα επιχειρούσε να χτυπήσει πρώτη με
πυρηνικά όπλα». Ήταν τόσο καλή η φήμη του, που το 1981 τοποθετήθηκε στο
Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ρήγκαν, ως διευθυντής της υπηρεσίας που ήταν
αρμόδια για σοβιετικά ζητήματα.

Δέκα χρόνια αργότερα, όταν πια η ρωσική σημαία είχε αντικαταστήσει τη
σοβιετική – τα Χριστούγεννα του 1991 – τα δημοσιεύματα περί «αδυναμίας» της
CIA να προβλέψει την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης διαδέχονταν το ένα το
άλλο. «Εγώ δεν προέβλεψα αυτό που συνέβη», απαντά στα «ΝΕΑ» ο δρ Πάιπς.
«Κανείς. Ούτε ο ίδιος ο Γκορμπατσώφ. Όμως, είχα επισημάνει στο Foreign Affairs
το 1983 ή το ’84, πως η Σοβιετική Ένωση έχει περιέλθει σε “επαναστατική
κατάσταση” – ήταν προχωρημένος ισχυρισμός, οι περισσότεροι τον αμφισβήτησαν -,
δεν ανέμενα όμως να γίνει τόσο ξαφνικά».

Στις 25 Δεκεμβρίου του ’91, ο Μιχαήλ Γκορμπατσώφ, απευθυνόμενος στον σοβιετικό
λαό για τελευταία φορά, έλεγε ότι παραιτείται «με ανησυχία αλλά και ελπίδα».

«Ήταν πολύ έντονα τα συναισθήματα. Πάντοτε πίστευα ότι το σύστημα αυτό δεν θα
μπορούσε να επιβιώσει για καιρό. Πίστευα ότι η διαδικασία θα ήταν αργή. Μάλλον
φανταζόμουν ότι η Σοβιετική Ένωση θα ακολουθούσε τον δρόμο της κομμουνιστικής
Κίνας και θα άρχιζε τις μεταρρυθμίσεις, ότι η κατάρρευση θα γινόταν μετά την
αλλαγή του αιώνα, μετά το 2000. Ήρθε όμως γρηγορότερα».

Συνέβαλαν οι ΗΠΑ στην κατάρρευσή της;

Ναι, σε μεγάλο βαθμό. Ο πρόεδρος Ρήγκαν τούς έσπασε το ηθικό, γιατί νόμιζαν
κατά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, ιδιαίτερα μετά το πάθημά μας στο
Βιετνάμ, ότι είχαμε απογυμνωθεί, όμως ο Ρήγκαν το ανέστρεψε αυτό και τους
εξώθησε σε αμυντική στάση. Αυτό ήταν πολύ σημαντικό.

Ήσασταν σύμβουλός του, ποια είναι η εντύπωσή σας γι’ αυτόν;

Με είχε εντυπωσιάσει. Ξέρετε, δεν ήταν διανοούμενος, είχε όμως πολύ ισχυρό
χαρακτήρα και πολύ καλή κρίση. Το 1981 και το 1982 ήμουν σύμβουλός του. Είχε
κατανοήσει πολύ καλά τις αδυναμίες της ΕΣΣΔ. Οι περισσότεροι τότε μιλούσαν για
τη σοβιετική ισχύ κι εκείνος γνώριζε τις αδυναμίες της. Και πίστευε στην
υπεροχή της δημοκρατίας και της οικονομίας της ελεύθερης αγοράς, και ότι το
σύστημά της ήταν καταδικασμένο να αποτύχει. Το είχε πει άλλωστε πολλές φορές
ότι θα καταλήξει στον σκουπιδότοπο της Ιστορίας.

Ποια είναι η γνώμη σας για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με χώρες
της πρώην ΚΟΜΕΚΟΝ;

Είναι εξαιρετικά θετικό το γεγονός, γιατί η Ανατολική Ευρώπη ανήκει στη
Δυτική, ανήκουν στην ίδια ήπειρο, στην ίδια κουλτούρα, στην ίδια παράδοση. Το
ανησυχητικό είναι η προσπάθεια, κυρίως της Γαλλίας, να αναδειχθεί η Ευρώπη ως
το αντίβαρο των ΗΠΑ – κακή πολιτική για μένα, και νομίζω ότι μεγάλη μερίδα των
Ανατολικοευρωπαίων αντιτίθενται σε αυτό, είναι περισσότερο φιλοαμερικανοί,
γεγονός απογοητευτικό για τις φιλοδοξίες των Γάλλων.

Χρειάζεται όμως ο κόσμος σήμερα την ισορροπία των δυνάμεων;
Αναμένετε από την E.E. να διαμορφώσει ενδεχομένως τον άλλο πόλο,
στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού;

Δεν το νομίζω. Υπάρχουν πολλές διασπαστικές γραμμές στην Ευρώπη. H Ευρώπη έχει
μια εθνοτική παράδοση χιλιάδων ετών και αυτό δεν συνεπάγεται την ενότητα που
έχουμε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ένας Αμερικανός εργάτης που απολύθηκε στη
Μασαχουσέτη μπορεί να πάει στο Τέξας, όμως ένας Πολωνός δεν θα πάει στην
Ισπανία ή την Πορτογαλία. H γλώσσα είναι επίσης πρόβλημα. Είναι εξαιρετικά
διχασμένη η Ευρώπη. H οικονομική ενοποίηση είναι εφικτή, πιστεύω, όχι όμως και
μια αποτελεσματική πολιτική που θα λειτουργήσει ως αντίβαρο στις ΗΠΑ. Δεν
είναι δυνατόν αυτό. Και δεν είμαι σίγουρος αν είναι επιθυμητό.

Θα συμβούλευα τον Πρόεδρο να μην εμπλακεί πολύ στη Μέση Ανατολή

Για τη σημερινή θέση των ΗΠΑ στον κόσμο, ο δρ Πάιπς υποστηρίζει ότι η
υπερδύναμη δεν είναι αυτοκρατορία, αλλά λειτουργεί προς όφελος όλων.

Θα χαρακτηρίζατε τις Ηνωμένες Πολιτείες αυτοκρατορία σήμερα;

Δεν είναι αυτοκρατορία. Οι ΗΠΑ είναι πολύ ισχυρή χώρα, και αυτό παίζει τον
ρόλο του στον κόσμο, όμως δεν κατακτά χώρες, δεν τις εκμεταλλεύεται οικονομικά
και δεν έχει πρόθεση να το κάνει. Θέλουμε να φύγουμε από το Ιράκ το
συντομότερο, δεν θέλουμε να το ελέγξουμε.

Και τα περί χρήσης από τις ΗΠΑ των εσόδων του ιρακινού πετρελαίου;

Αυτό είναι δίκαιο. Ξοδέψαμε δεκάδες δισ. δολάρια για να απελευθερώσουμε το
Ιράκ από τον Σαντάμ Χουσεΐν! Νομίζω ότι το ιρακινό πετρέλαιο θα πρέπει να
πληρώσει, τουλάχιστον για ένα μέρος των εξόδων μας.

Πώς θα προσδιορίζατε τον ρόλο των ΗΠΑ στον κόσμο σήμερα;

Προς όφελος όλων. Υποστηρίζουμε την εισροή κεφαλαίων, την ελεύθερη αγορά
εργασίας, προστατεύουμε την ελεύθερη επιχειρηματική πρωτοβουλία και, όπου
μπορούμε, προωθούμε τη δημοκρατία.

Και γιατί θα πρέπει οι ΗΠΑ να «προωθούν τη δημοκρατία» σε άλλα σημεία
του πλανήτη;

Γιατί οι χώρες που είναι δημοκρατικές είναι πιο σταθερές και λιγότερο
επιθετικές. H δημοκρατία συμβάλλει στη σταθερότητα και την ειρήνη. Και από τη
στιγμή που μας απασχολούν αυτά, μας ενδιαφέρει και η δημοκρατία.

Αν ήσασταν σήμερα σύμβουλος του Αμερικανού Προέδρου, τι θα τον
συμβουλεύατε πρωτίστως;

Αντικείμενό μου είναι τα ρωσικά θέματα και η Ρωσία σήμερα δεν είναι τεράστιο
πρόβλημα για τις ΗΠΑ. H συμβουλή μου σήμερα θα ήταν… να μην εμπλακεί πολύ
στη Μέση Ανατολή. Πιστεύω ότι είναι μάλλον ουτοπικό να σκέπτεται κανείς ότι
μπορεί πράγματι να φέρει τη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, στη μουσουλμανική
Μέση Ανατολή. Αυτό που θα πρέπει να κάνουμε, αν είναι απαραίτητο για την
ασφάλειά μας, είναι να καταστρέψουμε τα όπλα μαζικής καταστροφής σε αυτήν την
περιοχή, όχι όμως να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε την κουλτούρα της…