Kοτόπουλα με… δόντια!

Τα πρώτα πουλιά με δόντια από την εποχή των δεινοσαύρων δημιουργήθηκαν από
μια γαλλο-αγγλική ομάδα επιστημόνων και ανοίγουν προοπτικές για νέες οδοντικές
θεραπείες στους ανθρώπους, ακόμη και για τη θεραπεία της φαλάκρας.

Έμβρυα κοτόπουλου. Με κύτταρα ποντικού και… δόντια (αριστερά) και όπως το έπλασε η φύση (δεξιά)

Έμβρυα κοτόπουλων, σε ένα γαλλικό εργαστήριο, ανέπτυξαν ατελή δόντια, αφού οι
ερευνητές κατάφεραν να «αφυπνίσουν» ένα γονίδιο που βρισκόταν εν «υπνώσει» στα
πουλιά για τουλάχιστον 70 εκατομμύρια χρόνια. Τα αποτελέσματα του πειράματος,
που δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of
Sciences», προκάλεσαν εξαιρετική εντύπωση στη Γαλλία, όπου η έκφραση «όταν οι
κότες βγάλουν δόντια» λέγεται για κάτι που πιστεύεται ότι δεν θα συμβεί ποτέ.

Το πείραμα μας επιτρέπει να υποθέσουμε πως μια μέρα είναι πιθανό να
«αφυπνιστούν» παρόμοια ανθρώπινα γονίδια, τα οποία ελέγχουν τα δόντια ή τα
μαλλιά και έχουν καταστεί ανενεργά. Μια τέτοια τεχνική θα μπορούσε να
χρησιμοποιηθεί για να καλλιεργηθούν δόντια και μαλλιά σε όσους έχουν χάσει,
λόγω ηλικίας ή ασθένειας, αυτά που είχαν αρχικά.

Μολονότι δεν υπάρχει σήμερα πουλί με δόντια, οι πρόγονοι των πουλιών είχαν
κάποτε ράμφη γεμάτα κοφτήρες. Τα δόντια που είχε πριν από 147 εκατομμύρια
χρόνια ο Αρχαιοπτέρυξ, το πρώτο πουλί που είναι γνωστό στην επιστήμη,
εξαφανίσθηκαν από τους απογόνους του πριν από 70 ως 80 εκατομμύρια χρόνια. Το
DNA που προκαλεί την ανάπτυξη δοντιών δεν εξαφανίστηκε πλήρως, αλλά παρέμεινε
στο γονιδίωμα των πτηνών σε αχρηστία. Μια ομάδα με επικεφαλής την Ζοζιάν
Φοντέν-Περί του Πανεπιστημίου της Ναντ, κατάφερε να θέσει και πάλι σε
λειτουργία αυτό το γενετικό σήμα.

Το πείραμα

Αρχαιοπτέρυξ. Την εποχή που τα πουλιά είχαν δόντια, πριν από 147 εκατομμύρια χρόνια

Στο πλαίσιο του πειράματος, στο οποίο συμμετείχαν και άλλοι Γάλλοι
επιστήμονες, καθώς και ο Πολ Σαρπ, καθηγητής Κρανιοεγκεφαλικής Ανάπτυξης στο
Βασιλικό Κολέγιο του Λονδίνου, λίγα κύτταρα ποντικού μεταμοσχεύτηκαν σε έμβρυα
κοτόπουλου με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν υβρίδια. Ενώ τα κύτταρα του
κοτόπουλου δεν μπορούν να αποκρυπτογραφήσουν τα γενετικά μηνύματα που τους
«λένε» να γίνουν δόντια, τα κύτταρα του ποντικού είναι δεκτικά σ’ αυτά. Έτσι
«μετανάστευσαν» στη σωστή θέση, στο σαγόνι, και τα έμβρυα των κοτόπουλων
άρχισαν να βγάζουν δόντια. «H μεταμόσχευση ιστού παράγει κύτταρα που
συμβάλλουν στον σχηματισμό δοντιών», δήλωσε ο καθηγητής Σαρπ. «Βασικά αυτό μας
λέει πως τα πουλιά εξακολουθούν να έχουν τη γενετική πληροφορία που χρειάζεται
για να ξεκινήσει η ανάπτυξη δοντιών, εφόσον υπάρχουν κύτταρα ικανά να
απαντήσουν σ’ αυτή».

H εφαρμογή της ανακάλυψης αυτής στον άνθρωπο είναι πολύ μελλοντική. Ουδείς
προτείνει να εμφυτευτούν γονίδια ποντικών σε έμβρυα ανθρώπων. Ωστόσο οι
γνώσεις σχετικά με τον σχηματισμό των δοντιών και των μαλλιών (οι μηχανισμοί
στις δύο περιπτώσεις μοιάζουν πολύ) μπορεί να αποδειχθούν πολύτιμες.
Συγκεκριμένα, οι επιστήμονες πιστεύουν πως έχουν πολλές ελπίδες να εντοπίσουν
τις γενετικές εντολές που προκαλούν την ανάπτυξη των τριχοθυλακίων και των
δοντιών, η οποία συμβαίνει στο έμβρυο, αλλά σταματάει στους ενηλίκους. Αν
εντοπισθούν τέτοια σήματα, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν φάρμακα που θα λένε στα
βλαστοκύτταρα να σχηματίσουν τριχοθυλάκια μάλλον παρά δέρμα, κι έτσι να
αντιστρέψουν το σχηματισμό της φαλάκρας. Τον Μάρτιο, μια ομάδα αμερικανών
ερευνητών ανακοίνωσε την ανακάλυψη δύο πρωτεϊνών, που ονομάσθηκαν Wnt και
noggin και φαίνεται πως κάνουν ακριβώς αυτό.

© The Times, 2003

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Αγγελόπουλος