Sui Generis

Οιδανικός δικαστής είναι σαν τον ιδανικό εραστή. Όλοι λίγο πολύ μπορούμε να
τον περιγράψουμε, αλλά σπανίως η μία περιγραφή συμπίπτει με την άλλη. Ιδίως
εδώ, στην πατρίδα της παχυσαρκίας και της μουρμούρας, όλο και κάτι μας
μυρίζει, όλο και κάτι μας βρωμάει. Ακόμη χειρότερα; Συνήθως θεωρούμε προσόν
εκείνο που ο διπλανός μας θεωρεί μειονέκτημα. Πάρτε για παράδειγμα τον
αξιότιμο Μιχάλη Μαργαρίτη. Καθώς σβήνει το τρίτο του μηνιάτικο κεράκι σε αυτήν
που αποκλήθηκε «δίκη του αιώνα» – ενώ το πιο σωστό, αν και μακροσκελές, θα
ήταν: «η δίκη που λησμόνησε ο αιώνας προτού καν γλυκοχαράξει» – έχει δώσει
αρκετά δείγματα – και δήγματα – για μια πρώτη αποτίμηση. Το μόνο βέβαιο; Ο
πρόεδρος δεν ήταν «αυτό» που περιμέναμε να είναι. Εν προκειμένω τείνουμε να
συμφωνήσουμε σχεδόν όλοι.

Τι περιμέναμε; Εξαρτάται. Οι πιο πλακατζήδες από εμάς – ένα σημαντικό ποσοστό
του πληθυσμού – περιμέναμε έναν γραφικό δικαστή, μια φλέβα χρυσού για τους
γελοιογράφους, βγαλμένη κατευθείαν από τις σελίδες του Λούκι Λουκ. Τον Ρόι
Μπιν, τηρουμένων των αναλογιών, τον «Νόμο δυτικά του Πέκος». Οι πιο
γκαντέμηδες – άλλο ένα σεβαστό ποσοστό – περιμέναμε τη νεκρανάσταση του
Χρήστου Σαρτζετάκη, ενός τυπολάτρη που θα μας βύθιζε σε βαθιά χασμουρητά και
θα έπρηζε τα συκώτια των συνηγόρων μέχρις ότου αποφανθεί επί των αρχικών τους
ενστάσεων. Οι πιο ρομαντικοί – θηλυκού γένους συνήθως – περιμέναμε έναν ευειδή
κι ευσταλή ρήτορα, κάπως σαν τον Αναστάσιο Πολυζωίδη, που αρνήθηκε να
καταδικάσει τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη – εκείνον τον μακρινό συγγενή, θυμάστε,
του Δημήτρη Κουφοντίνα – και μετά θάνατον έτυχε της εξαιρετικής τιμής να τον
ερμηνεύσει ο Νίκος Κούρκουλος στη «Δίκη των Δικαστών». Οι πιο αδιάφοροι – που
αποτελούν και τη συντριπτική μας πλειονότητα; Κάποιον, οιονδήποτε, να
ξεμπερδεύουμε.

Είναι αλλουνού παπά Ευαγγέλιο – καθώς θα μας δήλωναν και οι πιο θεοσεβείς
ανάμεσά τους – τι είδους δικαστή περίμεναν οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι. Εάν
δεχτούμε ότι αληθινά πιστεύουν – τουλάχιστον οι περισσότεροι – πως τους έχουν
σύρει σε μια δίκη προκάτ, με ειλημμένη προ πολλού την καταδικαστική απόφαση,
καταλήγουμε αναπόφευκτα στο συμπέρασμα ότι θα προτιμούσαν έναν δικαστή που να
επικυρώνει, αν μη τι άλλο, τη δυσοίωνή τους διαίσθηση. Έναν τύπου στρατοδίκη,
σαν αυτούς που έστειλαν στο απόσπασμα τον Νίκο Μπελογιάννη, που σταδιοδρόμησε
κατόπιν στην Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών, φρόντιζε τις ελεύθερες ώρες του ν’
αδειάζει σακουλάκια με ζάχαρη στα ντεπόζιτα των τεθωρακισμένων και ονειρευόταν
τελετές αποθέωσης στο Παναθηναϊκό Στάδιο με νάιλον χλαμύδες. Κρίμα. Ο
κατασταλτικός μηχανισμός του κράτους, παρ’ ότι παραμένει σε γενικές γραμμές
αποβλακωμένος, έχει πάψει από καιρό να είναι ψυχαγωγικός. Τέρμα οι φιέστες,
λεβέντες. Ας όψεται η παγκοσμιοποίηση.

Ο Μιχάλης Μαργαρίτης διέψευσε όλες τις προσδοκίες. Θα έλεγε κανείς – με όλο το
θάρρος – πως βγήκε από τη μήτρα του Συνασπισμού της Αριστεράς, των Κινημάτων,
της Οικολογίας και Ό,τι Άλλο Ήθελε Προκύψει. Τόσο γλυκός, τόσο ήπιος, τόσο
μορφωμένος και τόσο μετρημένος, ώστε σου είναι αδύνατον τόσο να τον
αντιπαθήσεις όσο και να τον ψηφίσεις. Ο Μαργαρίτης έφερε μια ευρωπαϊκή πατίνα
στα βαλκανικά δικαστικά μας ήθη, όπου εννέα στις δέκα φορές έχουν το πάνω χέρι
αμόρφωτοι, κακότροποι, κουρασμένοι, κακοπληρωμένοι δικαστές – και τη δέκατη
φορά, ο συνδυασμός τους. Επέδρασε ως αποτελεσματικό κατσαριδοκτόνο εναντίον
κάθε απόπειρας να χρησιμοποιηθεί το δικαστικό βήμα ως βατήρας για τη
δημαγωγία, την καπηλεία ή τη σκύλευση. Επειδή όμως γνωρίζει ότι προσφέρει το
υψηλού επιπέδου προσωπικό του ρεσιτάλ σε μια χώρα που στερείται σοβαρής
δικαστικής υποδομής, δεν διστάζει, όταν τσαντίζεται – και τσαντίζεται ολοένα
και συχνότερα – να υπενθυμίζει στους διαδίκους ότι η πολιτισμένη συμπεριφρά
έχει και τα όριά της – αν τα ξεπεράσουν, θα τους πάρει και θα τους σηκώσει.
Ορισμένοι ερμηνεύουν τα ξεσπάσματά του ως αθέλητη αποκάλυψη της πραγματικής,
της αυταρχικής του ιδιοσυγκρασίας. Εμείς λέμε, ευτυχώς. Θα ήταν πολύ τέλειος,
ειδάλλως, για να είναι αληθινός. Είπαμε να γίνουμε Ευρωπαίοι. Όχι και
Σκανδιναβοί.

Ο Πέτρος Τατσόπουλος είναι συγγραφέας.