TPITH AΠOΨH Eυρω-Συντάγματος ωδίνες

H κύηση του Συντάγματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδεικνύεται συγχρόνως δύσκολη
και παραδειγματική. Σχεδόν κανείς δεν φαίνεται ευχαριστημένος με το σχέδιο που
δημοσιοποίησε αυτή την εβδομάδα η Συντακτική Συνέλευση. Πολλοί κατηγορούν τον
πρόεδρο Ζισκάρ ντ’ Εστέν για μονομέρεια, μη λήψη υπόψη όλων των φωνών και
προσπάθεια προσωπικής ανάδειξης. Οι «φεντεραλιστές» μιλούν για έλλειψη τόλμης,
ενώ οι «διακυβερνητικοί» για υπερβολική αναστάτωση του συστήματος. Τα ίδια τα
μέλη της Συνέλευσης νίβουν τα (ασφαλώς όχι άσπιλα) χέρια τους. Ο Πρόεδρος της
Επιτροπής απαξιώνει το αποτέλεσμα χρησιμοποιώντας ακριβώς εκείνο το επιχείρημα
– την έλλειψη «οράματος» – στο οποίο ο ίδιος λιγότερο ανταποκρίθηκε. Οι
κυβερνήσεις κρίνουν ανάλογα με το αν θεωρούν ότι οι χώρες τους ανήκουν στις
«μεγάλες» ή τις «μικρές» της Ένωσης (σύμφωνα με μια διατύπωση πολύ εύκολη για
να είναι ακριβής, οι «μεγάλες» δυναμώνουν εις βάρος των «μικρών» στην
προτεινόμενη κατανομή δυνάμεων). Οι λαοί κυμαίνονται ανάμεσα στην αδιαφορία
και την αδυναμία κατανόησης. Κι όλα αυτά ενώ η διεύρυνση σε 25 μέλη είναι
γεγονός, ο πόλεμος του Ιράκ ανέδειξε την πολιτική αδυναμία της Ευρώπης, η
οικονομική ύφεση καραδοκεί και η ανάγκη ουσιαστικότερης ενσωμάτωσης συναντά
ομόφωνη αποδοχή.

H εκπόνηση ενός κοινού και δεσμευτικού για τους πολίτες 25 διαφορετικών χωρών
νομικού κειμένου, μέσα από μια διαδικασία αντιπροσώπευσης όλων των τάσεων και
αποδοχής από κάθε χώρα ξεχωριστά, δεν έχει ιστορικό προηγούμενο.

Μόνο αν έχουμε υπόψη μας την τεράστια τόλμη αλλά και την εγγενή αδυναμία του
όλου εγχειρήματος καταλαβαίνουμε γιατί αποκλείεται να μείνουν όλοι (ή και οι
περισσότεροι) ευχαριστημένοι και γιατί η γενική περί ατελειών κριτική αποτελεί
μια στείρα ταυτολογία. Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, ως ιδέα ήδη, περιέχει τη
συμφωνία περί εμβάθυνσης της ενοποίησης και την ανάγκη συμβιβασμών, ώστε το
ευκταίο να μπορεί να αποδειχθεί αποδεκτό και λειτουργικό στην πράξη. Με αυτά
τα δεδομένα πρέπει να αντιμετωπισθούν οι βασικές επιλογές του σχεδίου: η
πρόσδοση ξεχωριστής νομικής προσωπικότητας στην Ένωση, η δεσμευτικότητα του
καταλόγου ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η αφαίρεση του δικαιώματος βέτο σε πολλούς
τομείς προς όφελος της συν-απόφασης, η θέσπιση ή η ενίσχυση μηχανισμών για τη
διαμόρφωση κοινής βούλησης. Το κριτήριο του συνολικού σχεδίου κατά τη γνώμη
μου δεν είναι πόσες και ποιες διατάξεις θα μπορούσαν να είναι καλύτερες, αλλά
εάν υπηρετείται, ως ελάχιστος αλλά αναπόφευκτος κοινός παρονομαστής, μια
Ευρώπη συγχρόνως των λαών και των Κρατών, που καλείται να λειτουργήσει με 25
μέλη μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον που άλλαξε ριζικά τα τελευταία δύο χρόνια.

Υπό την οπτική αυτή, η «νέα» (αφού έτσι επιτάσσει η Ιστορία) Ευρώπη θα πρέπει
να διαθέτει απλούστερους, διαφανέστερους και πιο νομιμοποιημένους θεσμούς,
λιγότερη γραφειοκρατία, ισχυρότερο κοινωνικό προσανατολισμό, πολιτικότερο
τρόπο λειτουργίας και πιο έντονη παρουσία στη διεθνή σκηνή. Παρά τα επιμέρους
ουσιαστικά ή νομοτεχνικά προβλήματα, που ασφαλώς υπάρχουν και ασφαλώς πρέπει
να γίνει προσπάθεια να λειανθούν, πιστεύω πως μια απροκάλυπτη αποτίμηση του
σχεδίου θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση.
Μπορεί να μας ενοχλεί η ιδέα του νέου, αλλά αν πράγματι θέλουμε η Ευρώπη να
προχωρήσει δυναμικά θα πρέπει να δεχθούμε τη μείωση των εθνικών «ιδιοτυπιών»,
τη θέσπιση περισσότερων κοινών πολιτικών οργάνων (όπως ο «μόνιμος» Πρόεδρος
του Συμβουλίου, ασχέτως της διάρκειας της θητείας του και του τρόπου επιλογής
του) και τη θέση των περισσότερων πολιτικών τομέων υπό την κοινοτική σκέπη. Ο
κίνδυνος τούτη τη στιγμή δεν είναι τόσο η απεραντολογία όσο η αυτο-ακύρωση.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.