Οι «πειρατές» των εγκεφάλων

Τρίζουν τα κόκαλα του Κάπτεν Χουκ! Οι απόγονοί του δεν ταξιδεύουν στους
ωκεανούς, ούτε καρπώνονται τη λεία τους με τη βία. Χρησιμοποιούν προηγμένη
τεχνολογία για να συγκεντρώσουν όσες περισσότερες πληροφορίες μπορούν. Οι
πειρατές εγκεφάλων έρχονται!..

H τεχνολογία που, σιγά σιγά, αναπτύσσεται για να ανιχνεύει τη λειτουργία διαφόρων κέντρων του εγκεφάλου ανησυχεί ήδη πολλούς επιστήμονες

Νέους μπελάδες έβαλε στο κεφάλι της η επιστήμη της βιοηθικής. Σαν να μην
έφθανε η όλη συζήτηση που είχε ξεκινήσει για το κατά πόσο πρέπει και από
ποιους να χρησιμοποιούνται οι πληροφορίες των ανθρώπινων γονιδίων, τώρα ήρθαν
να προστεθούν και τα παρατράγουδα από την ανίχνευση εγκεφάλων. Οι συσκευές που
χρησιμοποιούν μαγνητικά κύματα για να ακτινογραφήσουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο
και να καταγράψουν τους πιο μύχιους πόθους του καθένα μας, βρίσκονται στα
σκαριά, και όπως λένε πολλοί επιστήμονες, τα επόμενα χρόνια δεν θα μπορεί να
μείνει κρυφή ούτε και η καταχωνιασμένη επιθυμία ή σκέψη μας.

Ηθικό ζήτημα. «Αν με ρωτούσατε να σας πω ποιο θα είναι το πιο καυτό
ηθικό ζήτημα στον αιώνα που διανύουμε, θα σας έλεγα η καινούργια γνώση που
αποκομίζουμε για τον εγκέφαλο, τη λειτουργία και τη δομή του», λέει στην
αμερικανική εφημερίδα «Boston Globe» ο Άρθουρ Κάπλαν, που είναι διευθυντής στο
Κέντρο Βιοηθικής του Πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια. «Οι περισσότεροι άνθρωποι
θεωρούν ως τελευταίο προπύργιο της ιδιωτικής τους ζωής όλα όσα κρύβονται στο
κεφάλι τους και λιγότερο τις πληροφορίες που μεταφέρονται στα γονίδιά μας. Τα
γονίδια παίζουν κρίσιμο και ιδιαίτερα πολύπλοκο ρόλο στο πώς θα διαμορφωθεί
ένας άνθρωπος. Όμως ο εγκέφαλος αποτελεί το όργανο που είναι πιο άμεσα
συνδεδεμένο με το “εγώ” μας».

Το MRI αποτελεί μια τεχνολογία που στηρίζεται στην ανίχνευση των λειτουργιών
διαφόρων κέντρων του εγκεφάλου, χρησιμοποιώντας την τεχνική της μαγνητικής
αντήχησης. Μια τέτοια συσκευή, που είναι αρκετά ογκώδης, μπορεί να κοστίζει
σήμερα ακόμη και 3 εκατομμύρια δολάρια, περισσότερο δηλαδή από 1 δισ. δραχμές.
H χρήση της δε, μπορεί να γίνει μόνο από εξειδικευμένους νευροεπιστήμονες.

Παρά το γεγονός ότι η τελειοποίησή της θα απαιτήσει πολλά χρόνια ακόμη, αρκετά
πανεπιστήμια έχουν εφαρμόσει στο πλαίσιο ερευνών τους αντίστοιχες τεχνολογίες
για να κατανοήσουν ποιο κέντρο του εγκεφάλου δουλεύει περισσότερο όταν λέμε
ψέματα, πώς αντιδρούμε όταν δεχόμαστε ένα διαφημιστικό μήνυμα, ποια κέντρα
μπορούν να προκαλέσουν εγκληματική συμπεριφορά ή ακόμα γιατί κάποιοι άνθρωποι
χαρακτηρίζονται από έναν υπολανθάνοντα ρατσισμό όταν βλέπουν μπροστά τους έναν
άγνωστο άνθρωπο διαφορετικής εθνότητας ή φυλής από τη δική τους.

H σοβαρότητα. Ο Στίβεν Χάιμαν, που είναι νευροεπιστήμονας και έφορος
στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, λέει πως «ο καθένας ανησυχεί για τη διασφάλιση της
προσωπικής του ζωής η οποία μπορεί να παραβιαστεί από την παράνομη χρήση των
γονιδίων του, όμως το θέμα της ανίχνευσης του εγκεφάλου είναι πολύ πιο
σοβαρό».

Πώς θα ήταν η κοινωνία μας αν σε ένα δικαστήριο οι μάρτυρες ή οι
κατηγορούμενοι υποβάλλονταν σε ανίχνευση εγκεφάλου; Αν κάποιος εργοδότης
περνούσε τους υποψήφιους υπαλλήλους του από αντίστοιχη διαδικασία ή αν ένας
ανήσυχος σύζυγος χρησιμοποιούσε μελλοντικά μια εύχρηστη φορητή συσκευή για να
ξέρει πράγματα για το έτερον ήμισυ που ούτε και το ίδιο γνωρίζει για τον εαυτό
του;

Πολύ περισσότερο, ποιος θα μπορούσε να εμποδίσει τη θεσμοθέτηση από ένα κράτος
μιας υπηρεσίας η οποία θα τοποθετούσε στο κεφάλι «ύποπτων» ανθρώπων ή
«άτακτων» παιδιών μια συσκευή παρακολούθησης εγκεφάλου ώστε να δρα προληπτικά
και να ενημερώνει στην περίπτωση που οι άνθρωποι αυτοί εκδήλωναν την επιθυμία
να προχωρήσουν σε αξιόποινη πράξη.

Μακρινό ακούγεται το σενάριο, αλλά όπως έγραψε στο περιοδικό «The Humanist» ο
καθηγητής Ψυχολογίας στο Σέντσιουρι Κόλετζ της Μινεσότα, Μπρους Χάινριχς,
«επιστήμονες που ασχολούνται με τη μελέτη του εγκεφάλου υποστηρίζουν πως
ανακάλυψαν το σημείο εκείνο που είναι υπεύθυνο για την μετατροπή της σκέψης σε
πράξη».

H Αμερικανική Ένωση για τα Επιστημονικά Επιτεύγματα σχεδιάζει πάντως για τον
προσεχή Σεπτέμβριο ένα συνέδριο όπου θα συζητηθούν οι προϋποθέσεις για τη
δημιουργία ενός νομικού πλαισίου ώστε να αντιμετωπιστούν οι ενδεχόμενες
επιπτώσεις από την ανάπτυξη των νευροεπιστημών.

Μοντέρνος «ορός της αλήθειας»

«Πειρατεία» εγκεφάλων. Ποιος θα προστετεύει στο μέλλον τις σκέψεις μας;

Όταν λέμε ψέματα, ορισμένα κέντρα του εγκεφάλου παρουσιάζουν
περισσότερη δραστηριότητα από άλλα. Αυτό απέδειξε μια πρόσφατη έρευνα που
έκανε στο Πανεπιστήμιο Yale των ΗΠΑ ο επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής Ντάνιελ
Λάνγκλεμπεν. Ο ίδιος μαζί με την ομάδα του προσπαθούν τώρα να δουν αν η
τεχνική που εφάρμοσαν στην έρευνά τους μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη
δημιουργία αξιόπιστων συσκευών ανίχνευσης ψεμάτων. «H ανάγνωση του μυαλού
απέχει ακόμη κάποιες δεκαετίες», λέει ο Λάνγκλεμπεν. «Όμως αν θέσεις σε
κάποιον ορισμένου είδους ερωτήσεις, είναι πολύ πιθανό να μπορείς να
εκμαιεύσεις τις σωστές απαντήσεις με τη χρήση τεχνικών που σου αποτυπώνουν σε
εικόνα κάποιες λεπτομέρειες τμημάτων του εγκεφάλου».

Πρώτος στόχος οι καταναλωτές

Πρώτος σταθμός στην πειρατεία εγκεφάλων είναι το μάρκετινγκ! Πριν από
λίγο καιρό, μια εταιρεία στην Ατλάντα των ΗΠΑ, η Bright House Institute for
Thought Sciences, ανακοίνωσε ότι θα ξεκινούσε να εφαρμόζει τη μέθοδο
ανίχνευσης εγκεφάλου MRI σε διάφορους καταναλωτές προκειμένου να κατανοήσει
ποιες είναι οι δυνάμεις εκείνες μέσα στο κεφάλι μας που ορίζουν ή υπαγορεύουν
τις καταναλωτικές συνήθειες. Μάλιστα, ο επιστημονικός διευθυντής της
συγκεκριμένης εταιρείας, ο Κλιντ Κιλτς, που είναι καθηγητής Ψυχιατρικής στην
Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Emory, εξέφρασε την έκπληξή του για την
ανησυχία που διατύπωναν πολλοί άνθρωποι μπροστά στο ενδεχόμενο να καταφέρουν
οι υπεύθυνοι μάρκετινγκ διάφορων εταιρειών να εισχωρούν στις σκέψεις τους.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης