TPITH AΠOΨH H πρωτιά στις γενικές εξετάσεις

Στην τελική ευθεία για την εισαγωγή τους στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
βρίσκονται οι 93.000 και πλέον υποψήφιοι της Γ’ Λυκείου. Μαζί μ’ αυτούς, άλλες
75.000 περίπου μαθητές της B’ Λυκείου παίρνουν τις θέσεις τους στην αφετηρία
ενός σκληρού αγώνα δρόμου «για μια θέση στον ήλιο» των «Ηλυσίων Πεδίων» των
AEI – TEI.

Κάθε χρόνο, λίγο πριν από τις Πανελλήνιες Εξετάσεις που αφορούν την εισαγωγή
στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, παρουσιάζονται σε «πρώτο πλάνο» οι υποψήφιοι
εκείνοι που στις προηγούμενες εξετάσεις η επιτυχία τους «ξεδίπλωσε την τροχιά
της» μέχρι την κατάληψη των πρώτων θέσεων.

Από τους «πρώτους» και τις «πρώτες» των Σχολών αναζητείαι επίμονα να
αναλύσουν, στις «πίστες του θεάματος» των MME, τη συνταγή της επιτυχίας τους.

«Οργανωμένο διάβασμα και ισχυρή θέληση»

(H «πρώτη των πρώτων» το 2002)

H ανάλυση του «λόγου της επιτυχίας» φανερώνει, ότι οι νέοι αριστούχοι, την
ίδια ώρα που προβάλλουν την αξία του συστηματικού διαβάσματος, του σχεδιασμού
και της θέλησης, «υφαίνουν», ασυναίσθητα, στρατηγικές προβολής της ατομικής
τους προσπάθειας, «ανακαλύπτοντας» την επιτυχία τους στις ατομικές-προσωπικές
τους δυνατότητες. Ανεπαίσθητα, με αριστοτεχνικό τρόπο, οι όροι του
εκπαιδευτικού «παιχνιδιού» της επιλογής, σύμφωνα με τους οποίους η
διαφοροποίηση εκφράζεται με τη μορφή μιας σειράς προτεραιότητας,
μετασχηματίζονται σε ουσιαστικές ιδιότητες των «παικτών».

H αντίληψη που κυριαρχεί στα λόγια των αριστούχων, αντιλαμβάνεται τη
διαφοροποιημένη επίδοσή τους σαν προϊόν της ύπαρξης φιλομάθειας, επιμέλειας,
εργατικότητας και μεθοδικότητας, σαν άμεση και φυσική συνέπεια των ατομικών
διαφορών στις ικανότητες. H ανάλυση της σχολικής επιτυχίας με όρους ατομικών
ικανοτήτων, η προσγείωσή της στην πίστα της «θέλησης», των «στόχων», του
«συστηματικού διαβάσματος», της «αποφασιστικότητας», γενικά της ατομικής
προσπάθειας, ουσιαστικά διαγράφει με μια μονοκονδυλιά την αντικειμενική και
υλική πραγματικότητα των κοινωνικών σχέσεων.

Όμως η σχολική επιτυχία, όπως βέβαια και η αποτυχία, δεν μπορεί να γίνει
κατανοητή παρά μόνο εάν τη δούμε μέσα από το κοινωνικό της πλαίσιο εάν τη
θεωρήσουμε ως ένα φαινόμενο κοινωνικά προσδιορισμένο.

Σε όλες τις περιπτώσεις, οι γονείς έχουν υψηλό καταληκτικό εκπαιδευτικό
επίπεδο, εργάζονται σε δουλειές του «λευκού κολάρου» και επαληθεύουν, κατά
βάση, τη λαϊκή παροιμία για τη «μηλιά και τα μήλα». Οι πρώτοι των Σχολών, στις
περισσότερες περιπτώσεις, αριστεύουν σε επιστημονικούς κλάδους στους οποίους
οι γονείς τους έχουν «μακρόχρονη επιτυχημένη προϋπηρεσία», κάνοντας φανερό ότι
η επιτυχία τους είναι αποτέλεσμα εξοικείωσης που δεν αναπτύσσεται, παρά σε
εκείνους στους οποίους ο κόσμος της επιστημονικής κουλτούρας είναι ο γενέθλιος
κόσμος τους.

Αν πλησιάσουμε τους φακούς της ανάλυσής μας στις υλικές συνθήκες ζωής των
αριστούχων θα διαπιστώσουμε ότι στην, απόλυτη πλειοψηφία τους, είναι
«κληρονόμοι» των μορφωτικών αγαθών και καμιά θαυματουργική εξαίρεση, κανένα
παράδειγμα μαθητή που «ξεκίνησε από πολύ χαμηλά και έφτασε πολύ ψηλά» δεν
μπορεί να αναιρέσει τη διαπίστωση ότι στους κληρονόμους προνομιούχων
καταστάσεων «ανήκει» η σχολική επιτυχία.

«Οι νέοι αριστούχοι προβάλλουν στα σχέδιά τους για το μέλλον τις ίδιες αρετές
που περιέχουν οι νεκρολογίες διασημοτήτων» (Πιερ Μπουρντιέ)

Γνώστες όλων των λεπτομερειών της σχολικής διαδρομής, των επιλογών και των
διεξόδων που ανοίγονται μπροστά τους, των επαγγελματικών προοπτικών, των
δυνατοτήτων εξέλιξης σ’ αυτή ή την άλλη εξειδίκευση, κοντολογίς, έχουν
προετοιμάσει, πολύ πριν τον περπατήσουν, τον δρόμο της ανοδικής τους πορείας,
πάνω στον «χάρτη της καριέρας» των επιτυχημένων προσώπων.

Οι αντικειμενικές πιθανότητες επιτυχίας «κυοφορούν» ανάλογες προσδοκίες και οι
προδιαγραφές των σχεδίων τους για το μέλλον δρομολογούνται στην εσωτερίκευση
αλάθητων προγνωστικών που τους έχουν πείσει για τον σχολικό και επαγγελματικό
προορισμό των ανθρώπων της δικής τους κοινωνικής κατηγορίας.

Πρόκειται για μια «ταξική συνήθεια» που κάνει το άτομο να θεωρεί κάποια
σχολική ή επαγγελματική επιλογή σα δυνατή και αυτονόητη, σαν πεπρωμένο
κοινότοπο και καθημερινό που συναντά αναγκαστικά μέσα στην ίδια του την
οικογένεια.

Την ίδια στιγμή που οι αριστούχοι γίνονται τα υποκείμενα της πανηγυρικής
ανακοίνωσης της επιτυχίας τους, την ίδια στιγμή που εισάγονται στη «βασιλεία
των αρίστων», τα σχέδιά τους προηγούνται του παρόντος της επιτυχίας τους.

Τι σκοπό έχει η προβολή των «συνταγών της επιτυχίας» που συνοψίζονται μονότονα
στο «οργανωμένο διάβασμα – ισχυρή θέληση» και παραπέμπουν στην ατομική
προσπάθεια του υποψηφίου;

Αυτοί που νομίζουν ότι μια προτροπή ή μια «οδηγία» θα αύξαινε σημαντικά τον
αριθμό των μαθητών που θα είχαν σχολικές επιτυχίες, αγνοούν ότι μια τέτοια
ενέργεια θυμίζει τις απεγνωσμένες προσπάθειες των ανθρώπων εκείνων που
νομίζουν ότι συνεννοούνται με έναν ξένο όταν μιλάνε αργά, δυνατά και καθαρά,
ενώ ο καθένας μιλά τη δική του γλώσσα.