Διαστάσεις Η ανισότητα κάνει καλό!

Η κυβέρνηση Μπους δεν έχει ρηξικέλευθες απόψεις μόνο για την τρομοκρατία
και τα «απείθαρχα κράτη». Οι δυσάρεστες εκπλήξεις αρχίζουν να έρχονται τώρα
από το πεδίο της οικονομίας.

«Θα ήθελα να ηγηθείς της νέας ομάδας που αποτελείται από τους προσφάτως απολυθέντες» (από τον «Νιου Γιόρκερ»)

Η Κρίστιν Φορμπς έχει ένα εντυπωσιακό βιογραφικό σημείωμα: άρθρα, βιβλία,
υποτροφίες, διαλέξεις, σεμινάρια, τηλεοπτικές εμφανίσεις. Η νεαρή αυτή
Αμερικανίδα οικονομολόγος του ΜΙΤ όμως οφείλει τη φήμη της κυρίως σε ένα
συγκεκριμένο άρθρο της, που δημοσιεύτηκε το 2000 στην «Αμερικανική Οικονομική
Επιθεώρηση» («American Economic Review»). «Σε βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη
κλίμακα», τόνιζε σ’ εκείνο το άρθρο, «η αύξηση της ανισότητας στο επίπεδο των
μισθών μιας χώρας έχει ευεργετικά αποτελέσματα στην οικονομική ανάπτυξη». Με
άλλα λόγια, αν θέλεις να τονώσεις την οικονομία, ρύθμισε τη φορολογική σου
πολιτική, έτσι ώστε να διευρυνθεί το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους
φτωχούς.

Η κ. Φορμπς – που δεν έχει καμιά σχέση με τη γνωστή οικογένεια – μπορεί βέβαια
να λέει και να γράφει ό,τι θέλει. Στα μέσα του περασμένου αιώνα, άλλωστε, η
άποψή της ήταν ευρέως διαδεδομένη. Οικονομολόγοι όπως ο Νίκολας Κάλντορ και ο
Σάιμον Κούζνετς υποστήριζαν ότι η αύξηση του πλούτου στα χέρια των πλουσίων
παρείχε στις οικονομίες τα μέσα για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων. Οι
κυβερνήσεις της εποχής είχαν έτσι δύο επιλογές: ή να κατανέμουν ισότιμα τον
πλούτο, βλάπτοντας την ανάπτυξη, ή να τονώνουν την ανάπτυξη προωθώντας
μεγαλύτερη ανισότητα. Η εμπειρία όμως από τη συμπεριφορά των οικονομιών μετά
τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο διέψευσε αυτά τα επιχειρήματα. Χώρες της Ανατολικής
Ασίας (Ιαπωνία, Κορέα, Σιγκαπούρη) πέτυχαν εντυπωσιακή ανάπτυξη για μεγάλες
χρονικές περιόδους, παρ’ όλο που η κατανομή του πλούτου παρέμεινε σε αυτές
σχετικά ισορροπημένη. Αντίθετα, ζώνες με μαζικές και επίμονες ανισότητες
(κυρίως στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική) έμειναν πολύ πίσω. Δύο καθηγητές
του Χάρβαρντ, ο Αλμπέρτο Αλεσίνα και ο Ντάνι Ρόντρικ, απέδειξαν με έρευνά τους
που δημοσιεύτηκε τη δεκαετία του ’90 πως όπου υπάρχει μεγάλη ανισότητα ο μέσος
ψηφοφόρος είναι φτωχός, με αποτέλεσμα να εκδηλώνονται κοινωνικές εκρήξεις που
αναγκάζουν τις κυβερνήσεις να κάνουν πίσω, χάνοντας την εμπιστοσύνη των
επενδυτών. Κλασικό παράδειγμα, η Βενεζουέλα.

Χρησιμοποιώντας μια διαφορετική μέθοδο, που βασίζεται σε παραδείγματα
μεμονωμένων χωρών, η Κρίστιν Φορμπς έφτασε σε συμπεράσματα που αντίκεινται
στην παραπάνω θεωρία. Όπως παραδέχεται όμως και η ίδια, τα συμπεράσματα αυτά
είναι προσωρινά και ενδεχομένως συμπτωματικά: είναι πιθανό, για παράδειγμα, η
ανισότητα να αυξάνεται σε εποχή έντονης οικονομικής δραστηριότητας και να
μειώνεται σε εποχή ύφεσης. Αυτό δεν εμπόδισε τον πρόεδρο Μπους να την επιλέξει
την περασμένη εβδομάδα για την τριμελή ομάδα των οικονομικών του συμβούλων. Θα
πάρει τη θέση του Ράνταλ Κρόζνερ, του μοναδικού του συμβούλου που είχε μείνει
από την εποχή του Κλίντον.