ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ανεργία ως βίωμα

Η ανεργία δεν είναι ένα αφηρημένο θεωρητικό σχήμα. Δεν εξαντλείται σε
στατιστικές και σε σχεδιαγράμματα. Σε σχήματα που είτε δημιουργούν αισιοδοξία
(όταν λ.χ. δηλώνουν τη μείωση της ανεργίας από το 12% το 2000 στα 9,6% το
2002) είτε γεννούν τρόμο και απειλή. (Βλέπε τη δήλωση του προέδρου του ΣΕΒ για
αύξηση της ανεργίας σε 18%-20% στα επόμενα τέσσερα χρόνια).

Πριν από λίγες ημέρες, η μικρή οθόνη μας υποχρέωσε να εκτεθούμε σε έναν άλλο
περί ανεργίας λόγο. Έναν λόγο που δεν έχει να κάνει ούτε με τεχνοκρατικές
τοποθετήσεις ούτε με λιγότερο ή περισσότερο αξιόπιστες αριθμητικές προβολές
στο μέλλον ούτε με αναλύσεις και πάλι αναλύσεις περί πολιτικών στήριξης της
απασχόλησης.

Η τηλεόραση κάλυψε πλουσιοπάροχα την είδηση. Οι απολυμένοι εργαζόμενοι της
Palco, οι περισσότεροι γυναίκες, εισέβαλλαν σε κάθε σπίτι. Το πρόσωπό τους
έγινε ορατό. Ακούσθηκε ο λόγος τους. Σε μερικές φράσεις-κλειδιά συμπυκνώθηκε
όλο το οικονομικό και εν τέλει υπαρξιακό φορτίο που κομίζει το φαινόμενο της
ανεργίας:

«Κι εμένα ποιος θα με πάρει στη δουλειά στην ηλικία που είμαι τώρα;»

«Ποιος θα μου πληρώσει τα ένσημα μέχρι να βγω στη μειωμένη σύνταξη;»

«Δουλεύω 25 χρόνια, μεγαλώνω και σπουδάζω παιδιά, τι θα γίνω τώρα;»

Ένας λόγος που αποστομώνει και ομιλεί για τα αδιέξοδα των μοιραίων επιπτώσεων
του καπιταλισμού και της παγκοσμιοποίησης στην εργασία.

Τα λόγια των γυναικών αυτών, αλλά και το βλέμμα και η οδύνη της έκφρασής τους,
το αδιέξοδο στο οποίο ερήμην τους βρέθηκαν, μας παροτρύνουν να συλλογισθούμε
την ανεργία πέρα από ένα κοινωνικό φαινόμενο σαν μια βιωμένη πραγματικότητα.

Άνεργος δεν είναι ένα άτομο που έχει χάσει τη δουλειά του. Είναι ένα άτομο που
έχει χάσει την ταυτότητά του, που δεν ξέρει τι να κάνει με τον χρόνο, την
οικογένειά του, τη ζωή, τον εαυτό του.

Άνεργος δεν είναι κάποιος που αναζητά δουλειά, είναι κάποιος που αναζητά
τρόπους να μείνει ζωντανός.

Στο συμβολικό επίπεδο δεν χάνεις μόνον οικονομικά αγαθά. Χάνεις την
αυτο-εκτίμηση, τον σεβασμό, την αξιοπρέπειά σου. Στην εργασιοκεντρική κοινωνία
μας, η εργασία γίνεται γενική ταξινομητική μήτρα. Χωρίς κρυσταλλωμένες
επαγγελματικές ιδιότητες, το άτομο δεν σημαίνει τίποτα. Δεν είναι αναγνώσιμο
και άρα δεν υπάρχει.

Με τις ραγδαίες τεχνολογικές και γνωσιακές αλλαγές είναι εξαιρετικά εύκολο, αν
βγεις από τον κοινωνικό ιστό, και γίνεις έστω και για λίγο «μη απασχολήσιμος»,
να γίνεις τεχνολογικά και γνωσιακά παρωχημένος.

Αξίζει να αναφερθούμε στις σημαντικές επιπτώσεις που προκαλεί η ανεργία στη
σωματική και ψυχική υγεία.

Ερευνητικά δεδομένα σε Ευρώπη και Αμερική φανερώνουν ένα υψηλότερο ποσοστό
θανάτων στον άνεργο πληθυσμό. Θάνατοι που οφείλονται κυρίως σε καρδιαγγειακές
ασθένειες, καρκίνο των πνευμόνων, τροχαία και αυτοκτονίες. Σε κάθε ποσοστιαία
μονάδα αύξησης της ανεργίας στην Αμερική υπολογίζεται ότι αντιστοιχούν 6.000
επιπλέον θάνατοι ετησίως.

Στον ψυχικό τομέα, τα ψυχολογικά αποτελέσματα της χρόνιας ανεργίας ισοδυναμούν
με τα λεγόμενα αρνητικά συμπτώματα της σχιζοφρένειας:

«άγχος, κατάθλιψη, απάθεια, ευερεθιστικότητα, αρνητικότητα, απομόνωση,
απαξίωση του εαυτού».

Ιδιαίτερα αρνητικές είναι οι συνέπειες που υφίστανται και τα παιδιά των
ανέργων: Κοινωνικο-συναισθηματικά προβλήματα, παρεκκλίνουσα συμπεριφορά,
χαμηλές επιδόσεις και εξίσου χαμηλές προσδοκίες για το μέλλον.

Η τηλεοπτική κάλυψη των γυναικών της Πάλκο δεν θα έχει βέβαια μέλλον.
Γνωρίζουμε όλοι το εφήμερο του τηλεοπτικού ενδιαφέροντος και πόσο αστραπιαία
αυτό που πουλά σαν είδηση, την επόμενη στιγμή παύει να υπάρχει. Η εξ
αποστάσεων συν-πάθεια είναι ένα από τα επιτεύγματα των τηλε-ημερών μας.

Τις λυπηθήκαμε, τις συμπονέσαμε. Τελεία.

Οι γυναίκες θα αποσυρθούν από τα φώτα της δημοσιότητας. Θα επιστρέψουν στο
ατομικό τους δράμα. Ωστόσο κάτι, δεν μπορεί, κάτι αξίζει να μείνει όταν
σβήσουν τα τηλεοπτικά φώτα.

Μπορεί οι λύσεις να διαφεύγουν και να θυσιάζονται στις «ρεαλιστικές» όσο και
απάνθρωπες αναλύσεις των μοιραίων επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης στην
εργασία, και όμως δεν είναι όλα τελειωμένα.

Η Ευρώπη, αλλά και η χώρα μας, είναι αρκετά μεγάλη και ισχυρή σήμερα ώστε να
τολμήσει να επανα-ιεραρχήσει τις σχέσεις της ανάμεσα στην ταχύρρυθμη αύξηση
της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας από τη μια μεριά και το δικαίωμα
της κατοχυρωμένης εργασίας από την άλλη.

Από μια τέτοια πολιτική βούληση εξαρτάται, εν τέλει, η ίδια η υπόθεση της
ζωής.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.