ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η κρίση της νομιμοποίησης

Η βασική έννοια πάνω στην οποία στηρίζεται η τεχνική της δημοκρατίας είναι η
νομιμοποίηση. Η ιδέα ότι τον λαό-εντολέα συνδέει διαρκώς με την
κυβέρνηση-επιλογέα η γνώση, αλλά και η απαίτηση η δεύτερη να δρα και να
αποφασίζει μόνο στα πλαίσια του ενός μάλλον διάχυτου «κοινωνικού συμβολαίου»
με τον πρώτο, έχει εμφανή στόχο: να δημιουργήσει την απαραίτητη γέφυρα ανάμεσα
στη σποραδικά και μονοσήμαντα εξωτερικευόμενη, μέσω των εκλογών, βούληση του
κοινωνικού σώματος με την καθημερινή και συχνά αδιαφανή διαχείριση αυτής της
βούλησης από τους φορείς της πραγματικής εξουσίας. Νομιμοποίηση σημαίνει
λοιπόν, πρώτα απ’ όλα, εμπιστοσύνη. Όσο κι αν έχει συνείδηση ότι η αντιστοιχία
εντολής-απόφασης είναι ατελής και στρεβλή, το κοινωνικό σώμα επιθυμεί να
διατηρήσει την κεντρική σημασία της στη διαμόρφωση των όρων της πολιτικής
διαπάλης, γιατί διαισθητικά γνωρίζει πόσο εύθραυστη αλλά και πόσο υπέρτερη
κάθε άλλου συστήματος είναι η δημοκρατία. Για να είναι σε θέση να παίξει αυτόν
τον ρόλο, η νομιμοποιητική αρχή προϋποθέτει τη μη χρησιμοποίησή της από όργανα
που δεν τα συνδέει η λαϊκή εντολή με τα κέντρα των αποφάσεων και τη μη προβολή
της ως άλλοθι για την παραβίαση των κανόνων της δημοκρατίας, την οποία
υποτίθεται ότι υπηρετεί.

Αυτή την πρωτογενή σχέση εμπιστοσύνης κλονίζουν όλο και περισσότερο θεσμικές
συμπεριφορές όπως ο ηγεμονισμός των ΗΠΑ, η ιδιωτικοποίηση της πολιτικής στη
μπερλουσκονική Ιταλία, η στέρηση της πλήρους λαϊκής εντολής από τον νέο
πρόεδρο εξαιτίας της εγωπάθειας του Μένεμ στην Αργεντινή. Στη χώρα μας, το
μονότονα και όλο και πιο πιεστικά επαναλαμβανόμενο «αίτημα» της (μείζονος
ιδίως) αντιπολίτευσης για διεξαγωγή εκλογών «εδώ και τώρα» είναι επίσης, υπό
την οπτική που περιγράφηκε, εντελώς ανομιμοποίητο και γι’ αυτό επικίνδυνο. Δεν
ανήκει στο πεδίο της εντολής που έδωσε ο λαός στην αντιπολίτευση το ζήτημα
ούτε του προσδιορισμού των συνθηκών κάτω από τις οποίες μια πρόωρη προσφυγή
στις κάλπες θα είχε καταστεί «εθνικά αναγκαία», ούτε, ακόμα περισσότερο, της
διαμόρφωσης συνθηκών τεχνητής κρίσης για την επίτευξη αυτού του αποτελέσματος.
Η προσδοκία κυβερνητικής εναλλαγής είναι απολύτως θεμιτή, αλλά η προσπάθεια
εκβίασης εξελίξεων υπό το φάσμα του ψυχολογικού εκφοβισμού πλήττει, πρώτα και
κύρια, την ίδια τη νομιμοποιητική βάση της δημοκρατίας, σύμφωνα με την οποία ο
κομματικός ανταγωνισμός υπηρετεί, σε τελική ανάλυση, το γενικό καλό.

Αυτό ισχύει όχι μόνο για το πρόσφατο υπερβολικό ύψωμα των τόνων της πολιτικής
αντιπαράθεσης, αλλά και για τη χρήση της σκανδαλολογίας ως δούρειου ίππου κατά
των θεσμών, τη μόνιμη αποσταθεροποιητική προσπάθεια μέσω εξωθεσμικών κέντρων
(χθες η Εκκλησία, σήμερα ο ΣΕΒ), καθώς και για οιονεί «κυβερνητικές»
πρωτοβουλίες, όπως το «σχέδιο για την Παιδεία» παραμονή εξετάσεων ή το αλήστου
μνήμης κογκλάβιο των ηγετών της ευρωπαϊκής κεντροδεξιάς. Η μετακίνηση του
αντιπολιτευτικού μηχανισμού από τον θεσμικό χώρο της κριτικής της εξουσίας
στον ρόλο αυτόκλητης αναπλήρωσής της, όχι μόνο εξασθενεί μια αναγκαία
δημοκρατική λειτουργία ελέγχου, αλλά και αποπροσανατολίζει από τα πραγματικά
κρίσιμα ζητήματα. Ποιος σώφρων άνθρωπος μπορεί να θεωρεί ότι μια
επιχειρηματική διαμάχη, με όλα της τα αποστήματα, είναι σημαντικότερη από τα
παρατεινόμενα ελλείμματα της δημόσιας διοίκησης, της υγείας ή της παιδείας στη
σημερινή Ελλάδα; Κι από την άλλη, ποιος μπορεί να είναι ευχαριστημένος από τον
βαθμό εκπλήρωσης της βασικής «εκσυγχρονιστικής» δέσμευσης της κυβέρνησης για
βελτίωση της ποιότητας της δημοκρατίας και της καθημερινότητας του πολίτη; Ας
συζητήσουμε λοιπόν γι’ αυτά, αν θέλουμε πραγματικά να επανανομιμοποιήσουμε την πολιτική.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.