«Φοβάμαι τον σημερινό γενναίο νέο κόσμο»

Ο ιστορικός και συγγραφέας Φράνσις Φουκουγιάμα

Ο Φράνσις Φουκουγιάμα είχε προβλέψει πως η φιλελεύθερη δημοκρατία θα υπερίσχυε
του πολιτικού ολοκληρωτισμού. Τώρα βλέπει να διαφαίνονται στον ορίζοντα νέοι
κίνδυνοι, που μπορεί να αποσταθεροποιήσουν τον κόσμο.

Θα περίμενε κανείς πως ο Φράνσις Φουκουγιάμα, ο συγγραφέας του βιβλίου «Το
Τέλος της Ιστορίας και ο Τελευταίος Άνθρωπος» (1992), θα ήταν ικανοποιημένος
με τον πόλεμο στο Ιράκ και την έκβασή του. Ως προφήτης της παγκόσμιας
κυριαρχίας της φιλελεύθερης δημοκρατίας, δεν θα έπρεπε άραγε να χειροκροτήσει
τον Τζορτζ Μπους και τους νεοσυντηρητικούς συμμάχους του που έδωσαν στην
Ιστορία και στη Δημοκρατία δυνατή χείρα βοηθείας στην περίπτωση του Ιράκ;

«Στην πραγματικότητα είμαι λίγο απαισιόδοξος», λέει ο Φουκουγιάμα. «Είμαι
επιφυλακτικός όσον αφορά αυτό που έκανε ο Μπους». Μα ουσιαστικά ο πρόεδρος των
ΗΠΑ δεν εφάρμοσε το ευαγγέλιο του ίδιου του Φουκουγιάμα; «Πιστεύω πως υπάρχουν
θεμελιώδεις οικονομικές και πολιτικές επιταγές που ωθούν την Ιστορία προς μία
κατεύθυνση, προς την αύξηση της δημοκρατίας. Αλλά η χρήση στρατιωτικής ισχύος
για την προώθηση αυτής της διαδικασίας είναι μια ζαριά. Υπάρχουν πολιτιστικά
εμπόδια. Μπορεί να μην κερδίσουμε σ’ αυτή την περίπτωση».

Τον σκεπτικισμό του Φουκουγιάμα για το δόγμα Μπους τον καθιστά ακόμη πιο
εντυπωσιακό το γεγονός ότι πρόσκειται σ’ αυτούς που καθοδήγησαν το χέρι του
Μπους. Ο Φουκουγιάμα είναι παλιός φίλος και πρώην συνάδελφος του Πολ
Γούλφοβιτς, του αναπληρωτή τού Ντόναλντ Ράμσφελντ στο Πεντάγωνο. Στην Ευρώπη
και πέρα απ’ αυτή, ο Γούλφοβιτς θεωρείται το κορυφαίο γεράκι της κυβέρνησης
Μπους. Αλλά ο Φουκουγιάμα είναι όλο εγκώμια για τον παλιό του φίλο και τονίζει
πως ο Γούλφοβιτς είναι ιδεαλιστής που πιστεύει πως τα δώρα της Δημοκρατίας
πρέπει να δοθούν σε όλους, και όχι παραδοσιακός Ρεπουμπλικανός ρεαλιστής που
νοιάζεται μόνο να εξασφαλίσει την αμερικανική υπεροχή. Ο Φουκουγιάμα πιστεύει
πως το ενδιαφέρον του Γούλφοβιτς για τη Μέση Ανατολή δεν τροφοδοτείται από το
πετρέλαιο, αλλά από την πεποίθηση πως την περιοχή την κρατάει καθυστερημένη η
αυταρχική και μη αντιπροσωπευτική φύση των αραβικών κρατών. Αλλά ενώ ο
Φουκουγιάμα σέβεται τα κίνητρα του Γούλφοβιτς, αισθάνεται την ανάγκη να
προειδοποιήσει τον παλιό του φίλο.

«Η ιδεαλιστική άποψη για τη Μέση Ανατολή είναι πως το Ιράκ μπορεί να
χρησιμοποιηθεί για να δημιουργηθεί ένα εναλλακτικό μοντέλο για τους Άραβες,
ένα αραβικό κράτος με ελευθερία, κυριαρχία του νόμου, περισσότερη δημοκρατία.
Ελπίζω αυτό να συμβεί. Αλλά πρέπει να πω πως είμαι επιφυλακτικός. Οι Ιρακινοί
είναι ανυπότακτος λαός. Είναι εξαιρετικά λεπτό παιχνίδι να κρατήσει τη χώρα
ενωμένη ένα μη μπααθικό καθεστώς. Και ο άλλος λόγος που είμαι απαισιόδοξος
είναι ότι (οι ΗΠΑ) δεν είμαστε καλοί στο να οικοδομούμε μια χώρα. Πατάμε
γρήγορα τη σκανδάλη όταν πρόκειται για στρατιωτική επέμβαση, αλλά αργούμε πολύ
να προσηλωθούμε στην τάξη και στην ανοικοδόμηση».

Ο Φουκουγιάμα πιστεύει πάντως ότι ο Γούλφοβιτς είναι από τους κυβερνητικούς
που θέλουν πραγματικά να βελτιώσουν ολόκληρη την περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Ωστόσο δεν είναι χειροκροτητής της Ομάδας Μπους. «Δεν είμαι σίγουρος πως θα
ψηφίσω τον Μπους στις επόμενες εκλογές», τονίζει. «Φοβάμαι μήπως οι ΗΠΑ
υιοθετήσουν έναν οιονεί αυτοκρατορικό ρόλο και πιστεύω πως μερικές από τις
ενέργειές του μπορεί να προκαλέσουν ξαφνικές και βίαιες αντιδράσεις».

© The Times, 2003

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Αγγελόπουλος